ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ TIẾN HÙNG

ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐẤT ĐAI
PHỤC VỤ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
HUYỆN CHÂU ĐỨC, TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên - Huế, năm 2018


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ TIẾN HÙNG

ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐẤT ĐAI
PHỤC VỤ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
HUYỆN CHÂU ĐỨC, TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
Mã số: 60 44 02 17

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

trường, Chi cục thống kê huyện Châu Đức, Trung tâm khí tượng Thủy văn, Sở Tài
nguyên và Môi trường, Cục Thống kê tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã cung cấp tài liệu
và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tác giả trong quá trình thực hiện luận văn.
Xin trân trọng cảm ơn cơ quan, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn.

Demo Version - Select.Pdf SDK
Huế, tháng 05 năm 2018
Tác giả

Lê Tiến Hùng

iii


MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................... II
LỜI CẢM ƠN ......................................................................................................... III
MỤC LỤC ............................................................................................................... IV
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .......................................................................... VIII
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................... IX
DANH MỤC CÁC HÌNH ...................................................................................... XI
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ....................................................................................1
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................2
2.1. Mục tiêu ..........................................................................................................2
2.2. Nhiệm vụ .........................................................................................................2
3. Phạm vi nghiên cứu ...........................................................................................2
3.1. Phạm vi về không gian....................................................................................2


iv


NỘI DUNG ................................................................................................................9
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐẤT
ĐAI PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP ...................................................9
1.1. Tổng quan một số công trình nghiên cứu đất đai phục vụ quy hoạch
nông nghiệp ............................................................................................................9
1.1.1. Trên thế giới ................................................................................................9
1.1.2. Việt Nam ................................................................................................10
1.1.3. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến huyện Châu Đức, tỉnh Bà
Rịa – Vũng Tàu....................................................................................................13
1.2. Một số khái niệm đƣợc sử dụng trong đề tài .............................................14
1.2.1. Đánh giá ....................................................................................................14
1.2.2. Đánh giá đất đai ........................................................................................14
1.2.3. Quan niệm về đất và đất đai......................................................................14
1.2.3.1. Đất (Soil) ...................................................................................................14
1.2.3.2. Đất đai (Land) ...........................................................................................15
1.2.4. Đơn vị đất đai (Land Units - LU) .............................................................15
1.2.5. Đơn vị bản đồ đất đai (Land Map Units – LMU) ....................................16
1.2.6. Loại hình sử dụng đất đai (Land Use Type – LUT) ................................16
1.2.7. Hiện trạng sử dụng đất .............................................................................16
1.2.8. Nông nghiệp bền vững ..............................................................................16
1.3. Quan điểm và phƣơng pháp đánh giá đất đai phục vụ phát triển nông
nghiệp....................................................................................................................
16
Demo Version - Select.Pdf SDK
1.3.1. Quan điểm tiếp cận ...................................................................................16
1.3.1.1. Quan điểm lịch sử .....................................................................................17

2.1.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế ....................................................................35
2.1.2.3. Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp huyện Châu Đức ............39
2.1.2.4. Văn hoá, giáo dục, y tế .............................................................................40
2.1.2.5. Tác động của tự nhiên và kinh tế - xã hội đến định hướng sử dụng đất
đai nông nghiệp huyện Châu Đức .........................................................................41
2.2. Đánh giá đất đai phục vụ phát triển nông nghiệp huyện Châu Đức, tỉnh
Bà Rịa – Vũng Tàu ..............................................................................................42
2.2.1. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai ................................................................42
2.2.1.1. Lựa chọn và phân cấp chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai ............43
2.2.1.2. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai ...............................................................53
2.2.1.3. Đặc điểm các đơn vị đất đai .....................................................................53
2.2.2. Đánh
giá, phân
hạng-thích
nghi đất SDK
đai cho các loại hình sử dụng ......56
Demo
Version
Select.Pdf
2.2.2.1. Lựa chọn loại hình sử dụng đất đai phục vụ mục tiêu đánh giá ............56
2.2.2.2. Xây dựng tổ hợp chỉ tiêu yêu cầu sử dụng đất đai cho các loại hình sử
dụng .........................................................................................................................56
2.2.3. Kết quả đánh giá đất đai phục vụ phát triển nông nghiệp huyện Châu
Đức .......................................................................................................................61
2.2.3.1. Đánh giá, phân hạng mức độ thích nghi đất đai cho các loại hình sử dụng ..... 61
2.2.3.2. Kết quả đánh giá và phân hạng mức độ thích nghi đất đai ....................... 62
2.3. Tiểu kết chƣơng 2 .........................................................................................70
CHƢƠNG 3. ĐỀ XUẤT SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN ĐẤT ĐAI PHỤC
VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG HUYỆN CHÂU ĐỨC, TỈNH
BÀ RỊA – VŨNG TÀU ............................................................................................71

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................93
1. Kết luận ............................................................................................................93
1.1. Kết quả
đạt được
của đề- Select.Pdf
tài..........................................................................
93
Demo
Version
SDK
1.2. Những tồn tại................................................................................................94
2. Kiến nghị ..........................................................................................................95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................96
PHỤ LỤC ...................................................................................................................1

vii


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
STT

Chữ viết tắt

1

CNH

2

CNLN


8

HĐH

Hiện đại hóa

9

HTSD

Hiện trạng sử dụng

10

FAO

11

KHCN

12

KHHGĐ

13

Demo
SDK
KT


THPT

Trung học phổ thông

18

VAC

Vườn, ao, chuồng

Trung bình

viii


DANH MỤC CÁC BẢNG
TÊN BẢNG

TRANG

Một số chỉ tiêu về vị trí của nông nghiệp huyện Châu Đức

35

SỐ HIỆU
Bảng 2.1

trong toàn tỉnh, năm 2016


Bảng 2.7

Phân cấp chỉ tiêu thành phần cơ giới đất huyện Châu Đức

46

Phân cấp chỉ tiêu lượng mưa trung bình năm huyện Châu

46

Bảng 2.8

Bảng 2.9

Đức
Phân cấp chỉ tiêu nhiệt độ trung bình năm huyện Châu

51

Đức

Bảng 2.10

Demo
Version - Select.Pdf SDK
Phân cấp chỉ tiêu điều kiện tưới huyện Châu Đức

51

Bảng 2.11


Chỉ tiêu yêu cầu sử dụng đất đai của cây xoài

60

Tổng hợp diện tích thích nghi theo từng đối tượng sử dụng

63

Bảng 2.17

đất đai

Bảng 3.1

Diện tích các loại hình sử dụng đất huyện Châu Đức

70

Bảng 3.2

Diện tích các loại cây trồng huyện Châu Đức qua các năm

71

Một số chỉ tiêu định hướng phát triển nông nghiệp đến

74

Bảng 3.3


Đức
Phân cấp một số chỉ tiêu đánh giá theo các đối tượng sử

81

dụng
Kết quả đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường

81

của các LHSD chủ yếu ở Châu Đức
Thống kê diện tích đề xuất các đối tượng cây trồng ở Châu

84

Đức
Đề xuất bố trí các LHSD đất đai theo các tiểu vùng sinh thái

Demo Version - Select.Pdf SDK

x

88


DANH MỤC CÁC HÌNH
SỐ HIỆU

TÊN HÌNH


27

Hình 2.2

Bản đồ thổ nhưỡng huyện Châu Đức

32

Hình 2.3

Bản đồ độ dốc huyện Châu Đức

47

Hình 2.4

Bản đồ độ dày tầng đất huyện Châu Đức

48

Hình 2.5

Bản đồ thành phần cơ giới huyện Châu Đức

49

Hình 2.6

Bản đồ lượng mưa trung bình năm huyện Châu Đức

65

Hình 2.11

Bản đồ phân hạng thích nghi cho cây hồ tiêu

66

Hình 2.12

Bản đồ phân hạng thích nghi cho cây điều

67

Hình 2.13

Bản đồ phân hạng thích nghi cho cây xoài

68

Bản đồ đề xuất quy hoạch một số loại cây trồng huyện

85

Hình 3.1

Hình 3.2

Châu Đức
Bản đồ phân đề xuất bố trí các đối tượng sử dụng đất đai

huyện khá-bằng
phẳng, làSDK
nơi có nhiều tiềm năng đất đai phục
vụ phát triển nhiều loại hình sử dụng nông nghiệp, đặc biệt là các cây công nghiệp
lâu năm và cây ăn quả…. Tuy nhiên, trong những năm qua việc sử dụng đất đai của
huyện vẫn còn nhiều bất cập, chưa phát huy tiềm năng sinh thái lãnh thổ, dẫn đến
hiệu quả kinh tế chưa cao cũng như nhiều vấn đề môi trường đặt ra. Vì vậy, việc
nghiên cứu, đánh giá mức độ thích nghi để xác định cơ cấu cây trồng theo các đơn
vị đất đai trên quan điểm phát triển bền vững là vấn đề mang tính cấp thiết.
Hơn 54

dân số của huyện hoạt động sản xuất nông nghiệp, đời sống người

dân ở nhiều nơi vẫn còn khó khăn. Việc phát triển nông nghiệp bền vững sẽ góp
phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện đời sống dân cư, phát huy tiềm năng đất
đai của huyện, tăng khả năng bảo vệ môi trường. Đồng thời, việc phát triển nông
nghiệp bền vững là vấn đề đang được các cấp quản lí ở địa phương quan tâm.
Từ những lí do trên, việc chọn đề tài “Đánh giá tài nguyên đất đai phục vụ
phát triển nông nghiệp huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” nhằm góp phần
vào phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường ở địa phương hiện nay.
1


2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu
Đánh giá tài nguyên đất đai nhằm xác lập cơ sở khoa học phục vụ cho việc
quy hoạch phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững ở huyện Châu Đức, tỉnh Bà
Rịa - Vũng Tàu.
2.2. Nhiệm vụ
- Tổng quan có chọn lọc cơ sở lý luận và phương pháp đánh giá đất đai phục

khu vực nghiên cứu, vấn đề KT – XH và kỹ thuật canh tác chỉ được đề cập một
cách khái quát.
- Trên cơ sở khảo sát các mô hình phát triển nông nghiệp có hiệu quả về KT
– XH và môi trường, đề tài đề xuất một số mô hình đặc trưng cho từng ĐVĐĐ và
tiểu vùng sinh thái nhằm góp phần sử dụng hợp lý lãnh thổ.
- Việc đánh giá và phân hạng thích nghi đất đai chỉ phục vụ cho mục đích
phát triển bền vững nông nghiệp, các mục đích khác đề tài không đề cập đến.
4. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu
4.1. Quan điểm nghiên cứu
4.1.1. Quan điểm hệ thống
Tiếp cận hệ thống theo quan điểm cấu trúc trong địa lý học đó là việc nghiên
cứu cấu trúc thẳng đứng, cấu trúc ngang và cấu trúc chức năng của hệ thống tự
nhiên.
Cấu trúc thẳng đứng là các thành phần cấu tạo như: Địa chất, địa hình, khí
hậu, thuỷ văn, thổ nhưỡng, sinh vật và mối quan hệ giữa chúng. Đối với hệ sinh thái

Demo Version - Select.Pdf SDK

nông nghiệp, đó là địa hình, khí hậu, tính chất của đất đai và chế độ nước.
Cấu trúc ngang là các đơn vị cấu tạo thể hiện sự phân hoá lãnh thổ nghiên
cứu thành các hệ địa sinh thái nông nghiệp và mối quan hệ giữa chúng. Áp dụng
quan điểm này, trong đề tài xác định cấu trúc thẳng đứng là các thành phần: độ cao
địa hình, độ dốc, độ dày tầng đất, loại đất trong mối quan hệ với nhau tạo nên các
ĐVĐĐ. Cấu trúc ngang thể hiện sự phân hoá của các ĐVĐĐ trong khu vực nghiên
cứu và mối quan hệ giữa chúng.
4.1.2. Quan điểm tổng hợp
Quan điểm này xem các yếu tố và hiện tượng của môi trường tự nhiên là một
tổ hợp có tổ chức giữa chúng có mối quan hệ qua lại với nhau. Sự tác động của con
người vào một hợp phần hay bộ phận tự nhiên nào đó có thể gây ra những biến đổi
lớn trong hoạt động của cả tổng thể. Tuy nhiên, quan điểm này không yêu cầu nhất

sao cho đạt hiệu quả cao về KT – XH và môi trường nhằm góp phần phát triển bền
vững.
4.1.5. Quan điểm phát triển bền vững
Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thoả mãn các nhu cầu hiện tại
nhưng không làm tổn hại đến khả năng của các thế hệ tương lai trong việc đáp ứng
nhu cầu của chính họ. Vận dụng quan điểm này, đề tài không chỉ dựa trên các đặc
điểm tự nhiên mà còn căn cứ vào HTSD đất đai nông nghiệp, các đặc điểm KT –
XH (cơ sở hạ tầng, phân bố dân cư, tập quán sản xuất…) định hướng phát triển kinh
tế của địa phương.

4


4.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
4.2.1. Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp
Bao gồm các tư liệu và bản đồ về các điều kiện tự nhiên như: địa chất, địa
hình, khí hậu, thuỷ văn, thổ nhưỡng, sinh vật, các thông tin về dân sinh, KT – XH
huyện Châu Đức như: dân cư, tập quán sử dụng đất đai, một số tài liệu thuộc các
chương trình, dự án phát triển KT – XH địa phương [1], [4], [7], [27], [28]. Tất cả
các nguồn tư liệu có liên quan đến đối tượng và lãnh thổ nghiên cứu được đề tài tiếp
cận và vận dụng có chọn lọc trong nghiên cứu.
4.2.2. Phương pháp bản đồ
Khoa học địa lý là ngành khoa học phối trí theo không gian.
Phương pháp bản đồ là phương pháp đặc thù không thể thiếu được đối với
bất kì công trình nghiên cứu địa lý nào.
Bản đồ vừa là tư liệu (bước đầu tiên) cũng là bước kết thúc của nghiên cứu
địa lí (thể hiện kết quả nghiên cứu bằng bản đồ), vận dụng phương pháp này chúng
tôi thực thi :
- Khai thác tư liệu: dựa vào bản đồ liên quan vấn đề nghiên cứu khai thác,


ra kết luận về mức độ thích hợp (xây dựng thang, bậc, chỉ tiêu) đối với từng đối
tượng cây CNLN và cây ăn quả được lựa chọn.
4.2.6. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
Được vận dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm lấy ý kiến của các nhà khoa
học trong việc chọn chỉ tiêu và xác định mức độ thích nghi của các ĐVĐĐ đối với
các đối tượng sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, đề tài còn tham khảo ý kiến các nhà
quản lý của các ban ngành có có liên quan, cán bộ và nhân dân của địa phương

Demo Version - Select.Pdf SDK

trong việc nghiên cứu và đề xuất quy hoạch phát triển nông nghiệp theo vùng.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
5.1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần vào việc hoàn thiện cơ sở lý luận của
việc đánh giá tài nguyên đất đai và làm phong phú thêm hướng nghiên cứu của địa
lý ứng dụng phục vụ mục tiêu quy hoạch sử dụng hợp lý lãnh thổ.
5.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp thêm thông tin phục vụ bố trí các
đối tượng sản xuất nông nghiệp phù hợp với tiềm năng đất đai huyện Châu Đức,
tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.
- Đề tài này có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý địa phương
vùng nghiên cứu trong việc hoạch định các chính sách phát triển nông – lâm nghiệp
bền vững và bảo vệ môi trường trong khu vực.
6. Cơ sở nguồn tài liệu

6


6.1. Nguồn tài liệu sử dụng trong đề tài
- Các tài liệu mang tính lý luận về đánh giá tài nguyên đất đai phục vụ mục

Chương 1. Cơ sở lý luận của việc đánh giá tài nguyên đất đai phục vụ phát
triển nông nghiệp
7


Chương 2. Đánh giá tài nguyên đất đai phục vụ phát triển nông nghiệp huyện
Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Chương 3. Đề xuất sử dụng hợp lý tài nguyên đất đai phục vụ phát triển nông
nghiệp bền vững huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

Demo Version - Select.Pdf SDK

8