TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

DƢƠNG THỊ KIM HUỆ

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
LỊCH SỬ TRẦN KHÁNH DƯ
CỦA LƢU SƠN MINH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học

HÀ NỘI - 2018


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

DƢƠNG THỊ KIM HUỆ

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN

======

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT
LỊCH SỬ TRẦN KHÁNH DƯ
DƢƠNG THỊ KIM HUỆ


LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện đƣợc khóa luận này, ngƣời viết xin cảm ơn các thầy cô
giáo trong khoa Ngữ Văn, đặc biệt là các thầy cô giáo trong tổ Lý luận văn
học và Tiến sĩ Nguyễn Thị Kiều Anh – ngƣời hƣớng dẫn khóa luận trực tiếp.
Trong thời gian làm khóa luận, tác giả đã nhận đƣợc sự giúp đỡ vô cùng
thƣờng xuyên và nhiệt tình của các thầy cô.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này
nhƣng ngƣời viết vẫn còn những hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên
không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Ngƣời viết rất mong nhận
đƣợc sự góp ý của các thầy cô giáo để khóa luận đƣợc hoàn thành tốt hơn.
Một lần nữa, ngƣời viết xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và gửi lời cảm
ơn trân trọng nhất tới các thầy cô!
Hà Nội, ngày 1 tháng 5 năm 2018
Tác giả khóa luận

Dƣơng Thị Kim Huệ


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp “Nhân vật trong tiểu thuyết lịch
sử Trần Khánh Dư của Lƣu Sơn Minh” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi.
Các kết quả trong khóa luận là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong
bất kì công trình nghiên cứu nào.
Hà Nội, ngày 1 tháng 5 năm 2018
Tác giả khóa luận

Dƣơng Thị Kim Huệ


Chƣơng 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ
TRẦN KHÁNH DƢ CỦA LƢU SƠN MINH ................................................ 21
2.1. Khái niệm nhân vật .................................................................................. 21
2.2. Các kiểu nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử Trần Khánh Dƣ ................... 22
2.2.1. Nhân vật tích cực tham gia vào cuộc kháng chiến chống quân Nguyên
xâm lƣợc .......................................................................................................... 24
2.2.1.1. Quý tộc và tƣớng lĩnh nhà Trần trực tiếp tham gia kháng chiến ....... 24
2.2.1.2. Quý tộc nhà Trần không trực tiếp tham gia kháng chiến................... 28
2.2.2. Các nhân vật đầu hàng quân xâm lƣợc: ................................................ 32
Chƣơng 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU
THUYẾT LỊCH SỬ TRẦN KHÁNH DƢ CỦA LƢU SƠN MINH .............. 35
3.1. So sánh nguyên mẫu và hƣ cấu trong việc xây dựng hình tƣợng nhân vật
......................................................................................................................... 35
3.2. Nghệ thuật miêu tả chân dung nhân vật ................................................... 39
3.3. Nghệ thuật miêu tả nhân vật qua hành động ............................................ 41
3.4. Nghệ thuật miêu tả nhân vật qua ngôn ngữ ............................................. 43
3.4.1. Ngôn ngữ của nhân vật ......................................................................... 43
3.4.1.1. Ngôn ngữ đối thoại............................................................................. 43
3.4.1.2. Ngôn ngữ độc thoại ............................................................................ 48
3.4.2. Ngôn ngữ tác giả ................................................................................... 51
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 55
TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Tiểu thuyết lịch sử là một bộ phận không thể thiếu trong văn đàn Việt
Nam. Từ khi ra đời đến nay, tiểu thuyết lịch sử đã có những bƣớc phát triển to
lớn và ngày càng khẳng định đƣợc vai trò quan trọng của mình. Sáng tạo ra

số một cách chính xác mà tập trung đi sâu phân tích cuộc sống tâm lí của các
nhân vật.
Việc xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử của Lƣu Sơn Minh có ý
nghĩa cách tân quan trọng, làm nên giá trị tiểu thuyết lịch sử của ông. Bởi thế,
việc nghiên cứu nhân vật là một hƣớng đi hết sức cần thiết trong việc nhìn
nhận, khám phá tài năng nghệ thuật của nhà văn, khẳng định những đóng góp
quan trọng của ông đối với tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới.
Xuất phát từ những lí do trên, ngƣời viết chọn đề tài Nhân vật trong tiểu
thuyết lịch sử Trần Khánh Dư để nghiên cứu.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Tiểu thuyết lịch sử là một thể loại xuất hiện khá sớm trên văn đàn thế
giới nói chung và văn đàn Việt Nam nói riêng từ những tác phẩm đầu tiên
nhƣ: Nam triều công nghiệp diễn chí của Nguyễn Khoa Chiêm viết vào
khoảng thế kỉ XVIII, Hoàng Lê Nhất thống chí của Ngô Gia Văn Phái vào
năm 1804... đến những tác phẩm xuất hiện vào thời kì sau nhƣ: Người đẹp
ngậm oan (1990), Tuyên phi Đặng Thị Huệ (1996), Vua đen Mai Hắc Đế
(1996), Vằng vặc sao khuê (1998)... Tiếp nối mạch chảy truyền thống đó,
nhiều tác phẩm thời kì sau đã ra đời nhƣ: Sông Côn mùa lũ (2000) của
Nguyễn Mộng Giác, Hồ Quý Ly (2002) của Nguyễn Xuân Khánh, Hội thề
(2009) của Nguyễn Quang Thân...
Một thể loại mới, một tác phẩm mới ra đời sẽ kéo theo sự ra đời của
những công trình nghiên cứu, phê bình về thể loại ấy, tác phẩm ấy. Từ khi
tiểu thuyết lịch sử ra đời đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, phê bình

2


về nó xuất hiện. Có thể điểm qua một số nghiên cứu tiêu biểu nhƣ: Suy nghĩ
về lịch sử và tiểu thuyết lịch sử của Trần Đình Sử năm 2013, Chuyên luận
Tiểu thuyết lịch sử Việt Nam sau năm 1945 của PGS.TS Vũ Tuấn Anh năm

tác giả khắc họa tính cách nhân vật vô cùng chi tiết. Mỗi ngƣời hiện lên với
những nét tính cách riêng và vô cùng logic do bối cảnh lịch sử đem lại. Trƣớc
khi đọc tiểu thuyết, mình có tìm hiểu về Trần Khánh Dƣ trên mạng nhƣng hầu
hết thông tin đều vô cùng ngắn gọn, chủ yếu nói về “scandal tình ái” của ông.
Khi đọc sách rồi mới thấy thích ông cực kì, vừa kiêu hùng ngang tàng nhƣng
cũng giàu lòng trắc ẩn và thƣơng ngƣời. Chỉ hơi tiếc là truyện chọn giai đoạn
chuẩn bị chiến tranh nên không mãn nhãn với cảnh chiến tranh lắm. Đồng
thời, nếu chƣa hiểu về hệ thống quan hệ nhà Trần cũng nhƣ nhân vật trong
truyện thì đọc sẽ hơi khó hiểu” – độc giả Hạnh Nguyên.
Tuy nhiên, trên đây chỉ là một số nhận xét của các độc giả, chƣa có
nghiên cứu chuyên sâu về tiểu thuyết lịch sử của Lƣu Sơn Minh nói chung và
nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử Trần Khánh Dư nói riêng.
3. Mục đích nghiên cứu
Tiếp thu kết quả của một số công trình nghiên cứu trƣớc đó, luận văn đi
sâu phân tích thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Trần Khánh Dư. Thông qua
đó, ngƣời viết có thể rút ra những kết luận về quan điểm nghệ thuật, phong
cách sáng tác và những đóng góp, hạn chế của tác giả đối với thể loại tiểu
thuyết lịch sử nói riêng và văn học hiện đại Việt Nam nói chung.
4. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tƣợng trực tiếp là thế giới nhân vật trong tiểu thuyết lịch sử Trần
Khánh Dư của Lƣu Sơn Minh.
5. Phạm vi nghiên cứu

4


Phạm vi nghiên cứu của khóa luận là cuốn tiểu thuyết Trần Khánh Dư
của nhà văn Lƣu Sơn Minh (NXB Văn học và công ty văn hóa Đông A –
2017)
Ngoài ra để làm nổi bật những nét mới mẻ của Lƣu Sơn Minh trong việc

thuyết là tác phẩm tự sự, trong đó sự trần thuật tập trung vào một số phận,
một cá nhân trong quá trình hình thành và phát triển của nó, sự trần thuật ở
đây đƣợc khai triển trong không gian và thời gian nghệ thuật đến mức đủ để
truyền đạt “cơ cấu” của nhân cách. Belinski gọi tiểu thuyết là “sử thi của đời
tƣ", do chỗ nó miêu tả những tình cảm, dục vọng và những biến cố đời sống
riêng tƣ và đời sống nội tâm của con ngƣời” [1].
Phƣơng Lựu (2006 - chủ biên), định nghĩa: “Tiểu thuyết là hình thức tự
sự cỡ lớn đặc biệt phổ biến trong thời cận đại và hiện đại. Với những giới hạn
rộng rãi trong hình thức trần thuật, tiểu thuyết có thể chứa đựng lịch sử của
nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục đạo đức xã hội, miêu tả cụ thể các
điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng. Không phải
ngẫu nhiên mà thể loại tiểu thuyết chiếm địa vị trung tâm trong hệ thống thể
loại văn học cận đại, hiện đại” [8].
Có rất nhiều các khái niệm khác nhau về tiểu thuyết đƣợc đƣa ra, nhƣng
nhìn chung chúng khá tƣơng đồng với nhau và đã khái quát đƣợc những đặc
trƣng của tiểu thuyết.
1.1.2. Khái niệm tiểu thuyết lịch sử:
Tiểu thuyết lịch sử là sự sáng tạo, hƣ cấu dựa trên nhân vật lịch sử và sự
kiện lịch sử. Nhà văn có thể tha hồ thể hiện tài năng sáng tạo nhƣng phải
nhằm mục đích làm sáng tỏ hơn lịch sử, đem đến những cảm hứng và sự yêu

6


thích cho bạn đọc về lịch sử. Viết về một nhân vật lịch sử, một vị anh hùng
dân tộc, ví dụ nhƣ Trần Khánh Dƣ, Hồ Quý Ly... nhà văn không nên lệ thuộc
vào con số tỷ lệ bao nhiêu là thực, bao nhiêu là hƣ mà điều cơ bản là hƣ cấu
làm sao để cho bạn đọc thấy đó vẫn là Trần Khánh Dƣ, là Hồ Quý Ly... là qua
sáng tạo mới nhà tiểu thuyết phải làm cho bạn đọc thêm hiểu, thêm yêu, thêm
quý trọng nhân vật lịch sử nếu đó là những nhân vật chính diện, đồng thời phê

mà chính là cuộc sống của con ngƣời theo đuổi một mục đích của mình.”);
năm là quá khứ của hiện tại đã lùi xa; sáu là chỉ khoa học lịch sử, sử học. Xét
qua 6 nghĩa ấy, thì vấn đề đặt ra là quan hệ giữa tiểu thuyết và sử học, nói
cách khác là văn học và sử học. Tiểu thuyết và sử học giống nhau vì chúng
đều là chuyện kể. Đối tƣợng chung của cả hai đều là cuộc sống con ngƣời đã
lùi về quá khứ, trong đó có sự thật lịch sử” [12].
Và một trong những quan điểm ngƣời viết cho là đầy đủ nhất về tiểu
thuyết lịch sử là quan điểm của Bùi Văn Lợi: “Tiểu thuyết lịch sử là những
tác phẩm mang đặc trƣng của thể loại tiểu thuyết nhƣng lại lấy nội dung lịch
sử làm đề tài, cảm hứng sáng tạo nghệ thuật. Ở đây, tác giả dựa vào những sự
kiện trong quá khứ, hƣ cấu, tƣởng tƣợng thêm để tạo nên tác phẩm, nhằm gây
hứng thú cho ngƣời đọc” [7].
1.1.3. So sánh tiểu thuyết lịch sử với một số thể loại khác
1.1.3.1. Tiểu thuyết lịch sử và khoa học lịch sử:
Khoa học lịch sử viết về những sự thật lịch sử, không có sự hƣ cấu, đòi
hỏi ngƣời viết phải tôn trọng sự thật lịch sử. Chính vì vậy nhà văn không thể
hiện đƣợc tài năng sáng tạo của mình. Nhiệm vụ chính của họ là ghi chép lại
một cách chính xác các sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử.
Còn tiểu thuyết lịch sử không đòi hỏi sự tuyệt đối hóa lịch sử, nhà văn
có thể thoải mái thể hiện tài năng sáng tạo của mình dựa trên những nguyên
mẫu có thật trong lịch sử. Nhiệm vụ của nhà tiểu thuyết lịch sử là tái hiện lịch
sử một cách sống động hơn, có hồn hơn.
1.1.3.2. Tiểu thuyết lịch sử và tiểu thuyết
Tiểu thuyết lịch sử là một loại của tiểu thuyết, chuyên viết về những
nhân vật và sự kiện có thật trong lịch sử. Tiểu thuyết lịch sử không phải là

8


truyện sử hay kí sự lịch sử, bởi nó không chỉ kể lại sự kiện và nhân vật lịch sử

đời. Những bộ tiểu thuyết lịch sử đầu tiên xuất hiện từ thời văn học trung đại
đƣợc viết bằng chữ Hán là: Nam triều công nghiệp diễn chí (Nguyễn Khoa
Chiêm), Hoàng Lê nhất thống chí, Hoàng Việt long hưng chí (Ngô Giáp Đậu),
Việt Nam tiểu sử (Lê Hoan)…Ở thời kì này, các tác phẩm thƣờng đƣợc kể
theo trật tự thời gian tuyến tính, tác giả sáng tác trên lập trƣờng của một sử
gia. Chính vì vậy, họ thực sự là những “thƣ kí trung thành của thời đại”, họ
không đƣa vào tác phẩm của mình nhiều yếu tổ hƣ cấu hay tƣởng tƣợng, họ
tôn trọng tuyệt đối với các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử. Tiểu thuyết lịch
sử thời kì này mang những đặc điểm gần giống với sử kí vì ngƣời đọc có thể
tìm thấy những tƣ liệu lịch sử chính xác trong tác phẩm. Các sự kiện lịch sử
đóng vai trò quan trọng còn nhân vật chỉ xuất hiện khi liên quan đến một sự
kiện lịch sử nào đó mà thôi. Vẫn có những tác phẩm đi sâu phân tích nhân vật
nhƣng vẫn mang đậm tính ƣớc lệ, nhà văn không đi sâu phân tích thế giới nội
tâm nhân vật. Nhắc đến bộ tiểu thuyết tiêu biểu nhất thời kì này, chúng ta
không thể không nhắc đến Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái.
Đây là tác phẩm hội tụ tinh hoa của văn xuôi tự sự trung đại, giữ vị trí quan
trọng trong dòng tiểu thuyết lịch sử chƣơng hồi Việt Nam. Tác phẩm đã tái
hiện thành công một thời đại lịch sử đầy bão tố của dân tộc, đó là sự sụp đổ
của các tập đoàn phong kiến Lê - Trịnh - Nguyễn và công cuộc thống nhất đất
nƣớc của ngƣời anh hùng Quang Trung - Nguyễn Huệ, không chỉ vậy, tác
phẩm còn xây dựng đƣợc một thế giới nhân vật sinh động bao gồm nhiều tầng
lớp khác nhau: vua chúa, văn thần, võ tƣớng, cung tần mĩ nữ, trí thức, con
buôn… Trong đó những nhân vật nhƣ Trịnh Sâm, Trịnh Cán, Quận Huy,
Đặng Thị Huệ, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ … là những nhân vật đƣợc khắc
hoạ có cá tính độc đáo, để lại ấn tƣợng sâu sắc đối với ngƣời đọc. Có thể nói
rằng Hoàng Lê nhất thống chí có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch

10




Ở giai đoạn này, các tác giả tập trung vào vấn đề ngoại xâm nhiều hơn
vấn đề nội trị. Đây là thời kì đất nƣớc ta đang chịu ách đô hộ của thực dân
Pháp, nhiều phong trào yêu nƣớc diễn ra sôi nổi nhƣ: Duy Tân, Đông Kinh
nghĩa thục, Việt Nam Quang phục hội, Việt Nam Quốc dân đảng... Chính
phong trào yêu nƣớc đã cổ vũ và khích lệ các nhà văn viết tiểu thuyết lịch sử.
+ Về mặt nghệ thuật:
Ở thời kì này, tác phẩm chƣa có quy mô lớn lắm trừ một vài tác phẩm.
Có thể kể đến một số tác phẩm nổi bật nhƣ: Tiếng sấm đêm đông dày 107
trang, có 53 nhân vật; Lê Đại Hành dày 56 trang, có 32 nhân vật chính diện
và phản diện; Đinh Tiên Hoàng có 83 trang, có 63 nhân vật chính diện và
phản diện; Trùng quang tâm sử gồm 140 trang dịch, có gần 50 nhân vật...
Nhìn chung về nghệ thuật, các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử thời kì này
tuy có sự khác nhau ít nhiều nhƣng hầu hết đều chịu ảnh hƣởng của tiểu
thuyết cổ điển, tiểu thuyết chƣơng hồi. Tuy nhiên ở một số tác phẩm đã có xu
hƣớng thoát li ảnh hƣởng của tiểu thuyết chƣơng hồi, bƣớc đầu đã có sự đổi
mới theo hƣớng tiểu thuyết hiện đại.
1.2.2.2. Tiểu thuyết lịch sử từ 1930 đến 1945
Đây là thời kì tiểu thuyết lịch sử Việt Nam phát triển mạnh mẽ nhất, đạt
đƣợc nhiều thành tựu nhất nhƣng cũng khá phức tạp. Đội ngũ nhà văn tham
gia viết tiểu thuyết lịch sử đông đảo hơn trƣớc.
* Về nội dung: đề tài chống xâm lƣợc vẫn tiếp tục phát triển và tiêu biểu
vẫn là Nguyễn Tử Siêu với Trần Nguyên Chiến Kỷ, Hai bà đánh giặc, Vua Bà
Triệu Ẩu... Đề tài này vẫn gắn liền với nội dung ca ngợi những cuộc kháng
chiến chống kẻ thù xâm lƣợc của nhân dân, ca ngợi những vị anh hùng có
công trong các cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.
Bên cạnh đó, các nhà văn cũng đi vào đề tài nội trị. Các tác giả cố gắng
đi sâu khai thác những sự kiện, những tình huống lịch sử tƣơng đồng với thời

12

thời, các tiểu thuyết lịch sử giai đoạn này còn thể hiện một tinh thần yêu nƣớc
thiết tha và niềm tự hào về truyền thống dân tộc. Tuy nhiên, hạn chế chung

13


của những tác phẩm văn học viết về đề tài chiến tranh là cái nhìn một chiều,
mang dấu ấn chung của cả cộng đồng dân tộc. Nhà văn thể hiện rõ lập trƣờng
tƣ tƣởng, hoặc khen, hoặc chê, hoặc tốt, hoặc xấu. Hiện thực về cuộc chiến
tranh không chân thực nhƣ nó vốn có, các nhân vật hiện lên thƣờng kì vĩ,
mang tầm vóc to lớn, sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử mới chỉ hiện lên một
nửa trong khi đó bản thân lịch sử và con ngƣời có đời sống hết sức phong
phú, chứa đựng biết bao nhiêu phức tạp, bao nhiêu biến động thăng trầm, bao
mâu thuẫn, xung đột...
Tiểu thuyết lịch sử từ 1945 đến 1985 chƣa có những sự bứt phá về nội
dung tƣ tƣởng cũng nhƣ nghệ thuật. Tiểu thuyết lịch sử thời kì này vẫn chú
trọng tới cái bên ngoài của sự kiện lịch sử, của nhân vật lịch sử, còn những
mặt ẩn sâu, khuất lấp vẫn chƣa đƣợc quan tâm chú ý. Các nhà văn chỉ mới
làm nhiệm vụ kể lại các sự kiện lịch sử và kể về các nhân vật lịch sử trong
những sự kiện ấy, cái nhìn của họ về lịch sử là cái nhìn sơ lƣợc, phiến diện,
một chiều. Về cơ bản, tiểu thuyết lịch sử thời kì này vẫn là sự tiếp nối tiểu
thuyết lịch sử thời kì trƣớc, chƣa có đƣợc những đổi mới so với tiểu thuyết
lịch sử thời kì trƣớc đó.
1.2.2.4. Tiểu thuyết lịch sử từ 1985 đến nay
Xã hội Việt Nam bƣớc vào thời kì dân chủ, vì vậy tiểu thuyết lịch sử
thời kì này không còn bị chi phối bởi ý thức cộng đồng và những tƣ tƣởng
chính trị mà đã hƣớng đến khám phá lịch sử ở mọi khía cạnh khác nhau của
cuộc sống. Các tác giả tiểu thuyết lịch sử đã có nhiều cách tân độc đáo nhằm
đem lại sự chuyển biến mới mẻ, sâu sắc về tƣ tƣởng và nghệ thuật cho thể
loại. Thời kì này nhiều tác phẩm có giá trị ra đời nhƣ: Sông Côn mùa lũ


iàn Thiêu, Võ Thị Hảo viết về Nguyên phi Ỷ Lan dƣới thời nhà

Lý, nhà văn đã mở ra trƣớc mắt ngƣời đọc những điều khuất tối, những “sự
thật” còn chƣa đƣợc biết đến về vị nguyên phi nổi tiếng này. Trƣớc khi đọc
tác phẩm của Võ Thị Hảo, độc giả chỉ biết đến một Nguyên phi Ỷ Lan có
công lớn với Đại Việt chứ chƣa biết đến những “phần tối” với những tội ác,

15


những mƣu mô thâm hiểm của Ỷ Lan. Các nhà văn viết nên những tiểu thuyết
lịch sử để ngƣời đọc cùng nhìn nhận lại lịch sử nhƣng không phải là phủ nhận
lịch sử mà đây chỉ là những giả thuyết, những điều có thể xảy ra trong lịch sử.
Lịch sử thời kì này chỉ là “cái khung” để ngƣời viết sáng tạo nên những câu
chuyện về cuộc sống đời tƣ cá nhân của con ngƣời. Nhân vật là những con
ngƣời sống động cụ thể, đầy đủ những tính cách và tình cảm của con ngƣời
đời thƣờng, họ cũng biết hạnh phúc, biết đau buồn, cũng cô đơn và yếu đuối...
Điều này khiến cho tiểu thuyết lịch sử đƣơng đại mới mẻ so với tiểu thuyết
lịch sử truyền thống. Với cách thể hiện mới mẻ, với bút pháp hiện đại và đầy
sáng tạo, tiểu thuyết lịch sử đƣơng đại ngày càng chiếm đƣợc cảm tình và sự
yêu thích của đông đảo bạn đọc.
1.3. Vài nét về Lƣu Sơn Minh và quan niệm của ông về tiểu thuyết lịch sử
Lƣu Sơn Minh là một nhà văn thành công với những truyện ngắn nổi
tiếng mang tính huyền thoại, huyền ảo. Ông đã đạt đƣợc nhiều thành tựu uy
tín ví dụ nhƣ: "Truyện ngắn hay" cho truyện Bến trần gian, dù đây là một thể
loại đƣợc đánh giá là khó viết nhƣng trong 30 năm qua nhà văn vẫn bền bỉ đi
theo con đƣờng "độc đạo", đi theo con đƣờng có nhiều thử thách, chông gai
này. Những truyện nhƣ Mưa sâm cầm, Duyên nghiệp,... hay các tiểu thuyết
Trần Khánh Dư và Trần Quốc Toản đã khẳng định tài năng và tên tuổi của

Ông nói rằng: “Những dẫn dắt của mạch cảm hứng về nhà Trần vẫn đang mở
tung và kéo tôi đi. Chƣa hết nhịp này lại tới nhịp sau. Vì thế, tôi vẫn sẽ thả
mình theo dòng chảy đó. Có lẽ, duyên nghiệp ấy, đã chờ sẵn tôi từ ngày tôi
đọc bộ ba truyện lịch sử của nhà văn Hà Ân hồi 7- 8 tuổi” [5].
Khi cuốn Trần Quốc Toản đƣợc in, biên tập viên nhà xuất bản hỏi nhà
văn Hà Ân – ngƣời thầy của Lƣu Sơn Minh – rằng: “Lƣu Sơn Minh có giống
Trần Quốc Tuấn không?” [5]. Nhà văn Hà Ân đã nói: “Anh này không giống
Trần Quốc Tuấn, mà giống Trần Khánh Dƣ” [5]. Lƣu Sơn Minh nói đây là lần
đầu tiên ông viết về nhân vật có sự tƣơng đồng với mình. Tám năm ông sống

17


với nhân vật nhiều quá, nên càng ngày ông càng nhiễm thêm những thói
ngang ngƣợc, bất chấp của nhân vật. Theo ông, Trần Khánh Dƣ là nhân vật
đặc biệt, ngang tàng. Triều đình hiểu rõ ông, nên mới cho cai quản cảng Vân
Đồn đầy rẫy nguy hiểm cạm bẫy, vừa lo biên cƣơng lãnh thổ, giao thƣơng, lo
đƣợc cho cả đời sống của những thuộc hạ dƣới trƣớng mình. Ông có đủ thói
hƣ tật xấu nhƣ thích gái đẹp, thích rƣợu chè… Ông có vụ lợi, có ngang ngƣợc
nhƣng cũng đầy tài hoa… Theo nhà văn, đây là con ngƣời cô độc vào bậc
nhất trong chính sử Việt Nam. Một nhân vật đặc biệt nhƣ vậy khiến Lƣu Sơn
Minh muốn đặt bút viết.
Khi sáng tác, Lƣu Sơn Minh luôn tự dìm mình vào nhân vật, ông cảm
thấy khi nào mình trở thành nhân vật thì mới đặt bút viết. Lúc viết truyện
ngắn lịch sử đầu tiên, ông đã đọc Đại Việt Sử ký toàn thư nhiều đến mức mỗi
chi tiết, từ ngữ của cuộc sống hiện tại ông đều đặt vào quá khứ. Ví dụ những
từ nhƣ “phàm”… đƣợc dùng trong cuộc sống lịch sử thời xƣa.
Trần Khánh Dư có hai nhân vật nữ mà Lƣu Sơn Minh dụng công xây
dựng. Thị Thảo là một nhân vật hoàn toàn hƣ cấu. Đây là một ngƣời hầu gái
luôn ở bên cạnh, chăm lo cho Trần Khánh Dƣ trong những lúc ông cô đơn

“Những ngƣời viết mà cứ lấy sử liệu ra để thêm thắt vào, thì gọi là "sữa
đặc pha nƣớc sôi". Tôi nghĩ nếu cứ viết theo lối dòng nào, chữ nào cũng là sử,
thì chúng ta đã bỏ qua những nhân vật, số phận mà đằng sau họ là những biến
chuyển kinh thiên động địa của lịch sử””[5].
Mỗi nhà văn đều tạo cho mình một phong cách riêng, Lƣu Sơn Minh
cũng vậy. “Trƣớc đây tôi cũng đƣa vào tác phẩm giọng văn cổ, từ ngữ cổ.
Điều đó khiến trang viết của tôi trở nên thô. Nhƣng khi viết Trần Khánh Dư,
tôi thấy ông là ngƣời thế kỷ 13 nhƣng suy nghĩ nhƣ ngƣời thế kỷ 20. Vậy nên
tôi viết thoáng hơn, chứ không gò mình vào thứ cổ văn nhƣ trƣớc” [5].
Lƣu Sơn Minh đã thử sức ở khá nhiều thể loại, nhƣng có thể nói hai tiểu
thuyết Trần Khánh Dư và Trần Quốc Toản là hai tác phẩm tiêu biểu và đạt

19