SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÀM THOẠI GỢI MỞ
VÀ SỬ DỤNG PHẦN MỀM MICROSOFT POWERPOINT
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 – TIẾT 43 BÀI 35 : VAI TRÒ,
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ
CÁC NGÀNH DỊCH VỤ.

Người thực hiện: Đặng Thị Thủy
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Địa lí

THANH HÓA NĂM 2018
MỤC LỤC

0


1. MỞ ĐẦU:
1.1. Lý do chọn đề tài:
1.2. Mục đích nghiên cứu:
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
2. NỘI DUNG:
2.1. Cơ sở lý luận:
2.2. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
2.3. Giải pháp thực hiện:


1. MỞ ĐẦU
1.1.Lí do chọn đề tài
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với
mục tiêu phấn đấu Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản trở thành
nước công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế. Nhân tố quyết định thắng lợi
của công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa là nguồn lực con người Việt
Nam được phát triển về số lượng và chất lượng trên cơ sở mặt bằng dân trí được
nâng cao.Việc này cần được bắt đầu từ giáo dục phổ thông, mà trước hết là phải
1


bắt đầu từ việc xác định mục tiêu đào tạo như là xác định những gì cần đạt được
sau một quá trình đào tạo.
Nhiều năm nay, trong quá trình cải cách và phát triển giáo dục ở nước ta, mục
tiêu, chương trình, nội dung giáo dục đã dược thay đổi nhiều lần cho phù hợp với yêu
cầu phát triển kinh tế xã hội và đã đạt được những tiến bộ đáng khích lệ. Khi nội dung
thay đổi đòi hỏi phương pháp dạy và học của học sinh cũng phải thay đổi cho phù
hợp với nội dung giáo dục.
Môn Địa lí là một trong những môn học có giá trị đặc biệt trong chương trình
phổ thông, nó là chìa khóa để học sinh tiến vào mọi lĩnh vực khoa học, mọi hoạt động
xã hội. Nó có tác động sâu sắc và lâu bền đến đời sống, trí tuệ của các em. Vậy làm
sao giáo viên có thể vừa cung cấp trang bị tri thức cho học sinh vừa khai thác được
hiểu biết của học sinh về các vấn đề đang diễn ra trong thực tế cuộc sống. Với mục
tiêu này giáo viên sẽ vận dụng phương pháp đàm thoại gợi mở và sử dụng phần mềm
Microsoft powerpoint tương đối nhiều trong các tiết học.
Trong chương trình dạy học sử dụng phương pháp này đặt ra nhiều vấn đề và
yêu cầu để phát huy được những ưu điểm khắc phục những hạn chế góp phần mang
lại hiệu quả cao cho quá trình dạy học.
Từ việc nhận thức về tính cấp thiết cả về mặt lí luận và thực tiễn, bản thân là

dụng phương pháp đàm thoại gợi mở để dạy một bài trong chương trình địa lí lớp 10
nâng cao đó là “Vận dụng phương pháp đàm thoai gợi mở và sử dụng phần mềm
Microsoft powerpoint trong dạy học địa lí lớp 10” – Tiết 43 bài 35: Vai trò, các
nhân tố ảnh hưởng và dặc điểm phân bố các ngành dịch vụ.
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
Để thực hiện được đề tài, tôi chọn các lớp 10 mà tôi đang trực tiếp dạy để thực
nghiệm ( TN), đó là các lớp : 10A6, 10A7 và đối chứng ( ĐC) đó là các lớp 10A8,
10A9.
Nghiên cứu nội dung của bài 35- lớp 10: Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng và
đặc điểm phân bố các ngành dịch vụ. Các phương tiện dạy học cần thiết, tình hình học
sinh các lướp 10 nói trên về tinh thần học tập, đồ dung học tập, chất lượng học tập,
nghiên cứu các tài liệu, hình ảnh…có liên quan đén việc sử dụng thiết bị kĩ thuật hiện
đại và máy tính trong học tập.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
Xuất phát từ mục tiêu của đề tài, tôi đã sử dụng phương pháp nghiên cứu xây
dựng cơ sở lý thuyết, thu thập thông tin, phương pháp thống kê, sử lý số liệu, phương
pháp điều tra khảo sát thực tế.
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
Sáng kiến kinh nghiệm phát triển từ sáng kiến kinh nghiệm cùng chủ đề của
năm học 2014-2015, tuy nhiên sáng kiến này có những điểm mới sau: Cấu trúc mới,
đề tài được vận dụng vào bài mới ( bài 35 - Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng và đặc
điểm phân bố các ngành dịch vụ.)
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Để phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh trong quá trình chiếm
lĩnh tri thức nhằm thực hiện mục tiêu lấy học sinh làm trung tâm, các phương pháp
dạy học mới được khuyến khích sử dụng nhiều trong quá trình dạy học. Để phù hợp
với nội dung sách giáo khoa, phù hợp với từng đối tượng học sinh và phù hợp với điều
kiện thực tế của nhà trường chúng tôi đã áp dụng một trong những phương pháp đem
lại hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy đó là phương pháp đàm thoại gợị mở và sử

* ý nghĩa
Phương pháp đàm thoại nếu được giáo viên vận dụng khéo léo và có hiệu
quả sẽ có tác dụng kích thích tính tích cực, độc lập, sáng tạo trong học tập, bồi
dưỡng cho người học năng lực diễn đạt những vấn đề khoa học bằng lời nói, bồi
dưỡng hứng thú học tập, làm cho không khí lớp học sôi nổi.
Mặt khác, phương pháp đàm thoại còn giúp giáo viên thường xuyên thu
được những tín hiệu ngược từ kết quả học tập của người học để kịp thời điều
chỉnh hoạt động dạy và học nhằm đạt chất lượng, hiệu quả học tập ở mức độ cao
hơn.
Khi tiến hành phương pháp đàm thoại, chúng ta cần chú ý thực hiện
những yêu cầu đối với việc nêu câu hỏi và tổ chức, điều khiển việc trả lời đối
với học sinh. Các câu hỏi thường đòi hỏi người học so sánh, giải thích các hiện
tượng, các sự kiện nảy sinh trong thực tiễn ở trên lớp.
Sự giao tiếp giáo viên và học sinh bằng lời diễn ra có chu kỳ, gọi là chu
kỳ sư phạm. Bao gồm:
Kiến tạo - Giáo viên cung cấp thông tin định hướng giới thiệu chủ đề học tập;
Hỏi - Giáo viên nêu câu hỏi;
Đáp - Học sinh trả lời câu hỏi, hoặc cố gắng trả lời thử nhưng chưa đạt;
Phản ứng - Giáo viên tỏ thái độ trước câu trả lời của học sinh.
4


Sau khi nhận xét, bổ sung câu trả lời của học sinh, giáo viên tiếp tục gợi ra vấn
đề mới.
* Những yêu cầu cơ bản trong việc sử dụng phương pháp đàm thoại
Để phát huy mặt mạnh và hạn chế mặt yếu của phương pháp cần phải đảm
bảo những yêu cầu khi đề ra câu hỏi và việc vận dụng các câu hỏi trong quá
trình dạy học địa lí như sau:
- Phân loại câu hỏi
Dựa theo nội dung, người ta phân ra câu hỏi đơn giản và câu hỏi phức



- Phương án 1: Giáo viên đặt ra những câu hỏi nhỏ riêng rẽ, chỉ định
tong học sinh trả lời, mỗi học sinh trả lời một câu .Tổng hợp câu hỏi và đáp là
nguồn cung cấp thông tin mới cho cả lớp.
- Phương án 2: Giáo viên nêu trước lớp một câu hỏi tương đối lớn, kèm
theo những gợi ý liên quan đến câu hỏi. Giáo viên để học sinh lần lượt trả lời
câu hỏi lớn, người sau bổ sung, hoàn chỉnh thêm câu trả lời cho người trước.
- Phương án 3: Giáo viên nêu ra một câu hỏi chính kèm theo gợi ý.
Nhằm tổ chức cho học sinh thảo luận hoặc đặt cho nhau những câu hỏi phụ để
giúp nhau tìm tòi giải đáp.
Phương pháp đàm thoại gợi mở và sử dụng phần mềm Microsoft powerpoint
có tác dụng tích cực đến việc tổ chức cho học sinh những kiến thức cơ bản dựa
trên cơ sở phát huy tính tích cực học tập của học sinh. Đây là phương pháp hiện
đang phổ biến trong dạy học địa lí trong trường phổ thông. Muốn đạt hiệu quả
cao, giáo viên phải dày công suy nghĩ, chuẩn bị chu đáo. Bởi vì “mức độ hiệu
quả của phương pháp này hay phương pháp kia và tác dụng của các phương
pháp đó đến tính tích cực, tư duy của học sinh như thế nào thì lại hoàn toàn phụ
thuộc vào nghệ thuật của người giáo viên”
Khi đã chọn được vấn đề, bài thảo luận đúng yêu cầu, giáo viên cho học sinh
chuẩn bị ý kiến phát biểu của học sinh phải ghi ra giấy. Từ đó, học sinh hiểu
được yêu cầu, nội dung của vấn đề, các nguồn tài liệu, phương pháp tiến hành,
kế hoạch thực hiện và nhiệm vụ của tập thể cũng như của từng cá nhân. Trước
khi thảo luận giáo viên kiểm tra lại chi tiết những nội dung đã được phổ biến.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Đổi mới phương pháp dạy học trong trường phổ thông, một công việc được
tiến hành hơn một thập kỷ, phương pháp được sử dụng nhiều nhất là phương pháp
đàm thoại gợi mở và sử dụng phần mềm Microsoft powerpoint. Đổi mới dạy học
hiểu một cách ngắn gọn là giáo viên không thuyết giảng mà tổ chức cho học sinh học
tập theo hệ thống câu hỏi. Khi học sinh phải suy nghĩ để trả lời câu hỏi thì các em

(Năm học 2017-2018). Trong đó lớp 10A6 là có chất lượng cao hơn, lớp còn lại là lớp
trung bình.
Xác định phương pháp nghiên cứu.
- Nghiên cứu lí thuyết: Chủ yếu là nghiên cứu lí luận dạy học, nội dung chương trình,
nghiên cứu SGK, SGV địa lí lớp 10 và các tài liệu có liên quan về mặt kiến thức.
- Nghiên cứu thực tế; Tìm hiểu về cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy học bộ môn,
đặc điểm học sinh khối 10 và tình hình học tập bộ môn địa lí.
- Phương pháp toán học; Sủ dụng phương pháp toán học được thống kê, tổng hợp và
xử lí kết quả các bài kiểm tra của học sinh.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm để
kiểm chứng và kết hợp cùng với việc xử lí kết quả các bài kiểm tra của học sinh để
khẳng định sự phù hợp của phương pháp đã xác định.
Lựa chọn kiến thức và kĩ năng cơ bản của bài học.
Trong giảng dạy việc lựa chọn kiến thức và kĩ năng cơ bản của bài học là rất
cần thiết. Lựa chọn kiến thức, kĩ năng cơ bản vừa đảm bảo tính khoa học lại phải vừa
sức đối với học sinh, đảm bảo cho học sinh lĩnh hội kiến thức và phát triển toàn diện.
Bài 35: Vai trò, các nhân tố ảnh hưởng và đặc điểm phân bố các ngành dịch vụ với nội
dung kiến thức và kĩ năng cụ thể như sau:
Về kiến thức:
- Trình bày được cơ cấu, vai trò của các ngành dịch vụ và các nhân tố ảnh hưởng đến
sự phát triển và phân bố các ngành dịch vụ.
Về kĩ năng:
- Biết đọc và phân tích lược đồ về tỉ trọng các ngành dịch vụ trong cơ cấu GDP của
các nước trên thế giới.
7


Xác định và lựa chon đồ dùng dạy học.
Để bài dạy đạt được hiệu quả cao, bên cạnh việc xác định nội dung kiến thức cơ
bản giáo viên phải lựa chọn đồ dùng dạy học thích hợp. Đồ dùng dạy học góp phần


8


Ngành giao thông vận tải

Ngành Viễn Thông

Ngành Ngân Hàng

Trung tâm Giới Thiệu Việc Làm

Trung Tâm Thương Mại

Ngành Du Lịch

Ngành Thể Dục Thể Thao

Ngành Giáo Dục
9


Đài Truyền Hình Việt Nam

Tòa Án

Hoạt Động Của Đoàn Thanh Niên

Phòng Công Chứng



Thu hút lao động trong ngành may

Thông tin viễn thông
11


Chứng khoán

Di tích văn hóa, lịch sử

Giáo viên giao nhiệm vụ yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi?
Qua những bức ảnh trên em hãy trình bày vai trò của ngành dịch vụ?
Bước 2. HS trả lời, các học sinh khác bổ sung.
Bước 3. GV nhận xét và chuẩn kiến thức
Ngành dịch vụ phục vụ cho các nhu cầu sản xuất và đời sống:
+Thúc đẩy các ngành sản xuất vật chất phát triển
+Khai thác có hiệu quả các tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa lịch sử
+Tạo việc làm, sử dụng tốt hơn nguồn lao động.
+Nâng cao đời sống nhân dân.
GV cho HS quan sát biểu đồ :

Bước 4.Qua biểu đồ trên em hãy cho biết lao động của khu vực dịch vụ
chiếm tỉ trọng như thế nào trong cơ cấu lao động của ba nước trên. Cho kết luận.
Bước 5. HS trả lời, các học sinh khác bổ sung.
12


Bước 6. GV nhận xét và chuẩn kiến thức.
Cơ cấu lao động của khu vực dịch vụ của ba nước có sự khác nhau: Ấn Độ

dịch vụ

Ví dụ : Dân số đông, tăng nhanh, nhu cầu dịch vụ càng lớn. Dân số trẻ hay dân
số già sẽ có các hình thức tổ chức dịch vụ khác nhau.
13


DÂN SỐ TRẺ

DÂN SỐ GIÀ

-Phân bố dân cư và mạng
lưới quần cư.

Mạng lưới ngành dịch vụ

Ví dụ: Nơi có mật độ dân số cao ( thị xã, thành phố) ở đó sẽ xuất hiện
nhiều loại hình dịch vụ ( giao thông vận tải, thông tin liên lạc, tài chính, ngân
hang…).Ở những nơi có dân cư thưa thớt ( miền núi) thì ngược lại.

Truyền thống văn hóa, phong
tục tập quán

Hình thức tổ chức mạng lưới ngành
dịch vụ
14


Ví dụ : Tết nguyên đán sẽ cung cấp các sản phẩm : Bánh chưng, đào, quất…tết
trung thu với các sản phẩm như đèn ông sao, bánh dẻo, bánh nướng..các lễ hội

Bước 3. GV nhận xét và chuẩn kiến thức
Ở các nước phát triển, các ngành dịch vụ chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu GDP
( trên 60%). Còn ở các nước đang phát triển, tỉ trọng của dịch vụ thường chỉ
dưới 50%.
Trên thế giới, các thành phố cực lớn đồng thời là các trung tâm dịch vụ lớn.

Tô-Ki-ô ( Nhật Bản)

Niu I ooc ( Hoa Kì)

Luân Đôn ( Anh)

Pa -ri ( Pháp)
16


* Luyện tập.
Bài tập : Em hãy kể tên các hoạt động dịch vụ ở địa phương em ?
+ HS: trả lời
+ GV nhận xét và kết luận: Bán buôn, bán lẻ, bệnh viện, trường học .......
* Vận dụng và mở rộng : Giáo viên yêu cầu học sinh :
- Làm bài tập 3,4 sgk(T137)
- Chuẩn bị bài 36 .
Thực hiện bài giảng theo cách trình bày trên đây, giáo viên chủ động được
về mặt thời gian, liên hệ đươc thực tiễn, giúp học hiểu rõ về ngành dịch vụ.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
Việc vận dụng phương pháp đàm thoại gợi mở và sử dụng phần mềm
Microsoft powerpoint vào giảng dạy môn địa lí trong trường THPT đã đạt được
hiệu quả rất cao


Đa số HS hiểu bài vận dụng được
HS hiểu bài và vận dụng kiến
kiến thức, liên hệ trong thực tế
thức, liên hệ trong thực tế it
tốt.
Từ bảng so sánh trên cho thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin, sử
dụng phương tiện đạt hiệu quả rất cao:
Kết
quả

Đối với giáo viên, thực sự trở thành người hướng dẫn học sinh tiếp thu tri
thức, việc giảng dạy trên lớp nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên, để có thể giảng dạy tốt
giáo viên phải mất nhiều thời gian trong khâu chuẩn bị bài.
Đối với học sinh, tạo cho học sinh hứng thú học tập, yêu thích môn địa lí.
Vì vậy, các em học tập tự giác, tích cực và chủ động trong việc tiếp thu bài học
nên kết quả học tập ngày càng cao.
Khi vận dụng phương pháp đàm thoại gợi mở và sử dụng phần mềm
Microsoft powerpoint vào giảng dạy, kết quả học tập của học sinh được nâng lên
rõ rệt giữa các đối tượng trong bài kiểm tra (kiểm tra 45 phút ở học kì 2).
17


Thể hiện qua các bảng số liệu sau:
BẢNG TỔNG HỢP ĐIỂM KIỂM TRA CỦA HS

Điểm
Lớp

Sĩ


12
22
1
4
5

Ghi chú:

Yếu
28.2

Thực nghiệm

5.8

Khá

Giỏi

%
25

SL
25

%
62.5

SL

9
24
18
42

10.5
11.5
54.7
42.5
49.2

0
0
9
5
14

0
0
20.4
11.9
16.0

Tổng hợp kết quả theo nhóm lớp :

Nhóm lớp
Đối chứng

Trung bình



30

28.2
16.0

20
11.5

10
0

5.8
0

Yếu

Trung bình
Đối chứng

Khá

Giỏi

Mức điểm

Thực nghiệm

- So sánh kết quả, nhận xét. Từ bảng số liệu và biểu đồ ta thấy:
Từ kết quả so sánh trên cho thấy việc sử dụng phương tiện hiện đại đã

là: Mới chỉ tiến hành thực nghiệm được một số năm gần đây .Vì vậy trong
những năm tới chúng tôi sẽ tiếp tục vận dụng phương pháp trên kết hợp với các
phương pháp tích cực khác để đạt kết quả vững chắc hơn.
Đổi mới phương pháp dạy học trong trường phổ thông thực sự đã đem lại hiệu
quả cao trong quá trình dạy học. Các phương pháp dạy học tích cực đã giúp giáo
viên có thể vận dụng linh hoạt và chuyền đạt các kiến thức cơ bản và học sinh dễ
dàng lĩnh hội và tiếp thu tri thức, chủ động tự giác và tích cục hơn trong học tập.
Qua thực tế, chúng tôi nhận thấy việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực
trong trường phổ thông là rất cần thiết.
3.2 Một số kiến nghị
-Trong dạy học Địa lí việc sử dụng phương pháp đàm thoại và ứng dụng
CNTT đã đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học. Vì vậy, giáo viên cần
thực sự quan tâm đầu tư không chỉ cho các lớp nâng cao mà nên thực hiện một
cách đồng bộ ở tất cả các khối lớp.
19


- Giáo viên địa lí cần phải thực hiện tốt công tác bồi dưỡng thường xuyên
để; trong quá trình dạy trên lớp, cần phải sử dụng các phương pháp dạy học tích
cực và phương tiện hiện đại một cách linh hoạt, phù hợp với nội dung, đối tượng
HS, điều kiện cơ sở vật chất...)
- Nhà trường cần phải được trang bị đầy đủ thiết bị; chủ động về nguồn
điện giúp cho giáo viên chủ động trong thiết kế giáo án và thực hiện bài dạy, tạo
ra được phong trào sử dụng thiết bị và UDCNTT trong dạy học, từ đó nâng cao
chất lượng giảng dạy.
Trên đây là một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của việc sử dụng phương
pháp thảo luận trong giảng dạy Địa lý 10 ở trường phổ thông mà chúng tôi đã
tìm hiểu và vận dụng bước đầu đạt kết quả khả quan. Tuy nhiên, việc thực hiện
chưa được nhiều năm, nhiều lớp, vì vậy chưa thể hoàn thiện được. Rất mong
nhận được ý kiến đánh giá của các thành viên trong hội đồng khoa học và sự

Thịnh, Địa Lí 10, Sách giáo viên, Nhà xuất bản giáo dục, 2006.
7 – Nguyễn Minh Tuệ ( Chủ biên ), Đỗ Anh Dũng, Lê Mỹ Dung, Bùi Thị Hải

Yến, Dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Địa Lí lớp 10

21


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC
CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Đặng Thị Thủy
Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên – Trường THPT Cẩm Thủy 1

TT

Tên đề tài SKKN

1 Vận dụng phương pháp Đàm
thoại gợi mở và sử dụng phần
mềm Microsoft Powerpoint
trong dạy học Địa lí 10 – Tiết
63, bài 53 – Địa lí ngành
thương mại (Chương trình
nâng cao)

Kết quả
Cấp đánh
đánh giá

Đặc điểm phân
bố các ngành
dịch vụ trên thế
giới.

24