BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

VŨ THỊ THU THỦY

QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH
CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

VŨ THỊ THU THỦY

QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH
CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 9 14 01 14
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
1. GS.TS Phan Văn Kha
2. PGS.TS Nguyễn Xuân Thức

HÀ NỘI - 2018


Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 8 năm 2018
Tác giả luận án

Vũ Thị Thu Thủy


iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

: Cán bộ quản lý

GD&ĐT

: Giáo dục và Đào tạo

GDCD

: Giáo dục công dân

GDPL

: Giáo dục pháp luật

GDTX

: Giáo dục thƣờng xuyên

GV

DANH MỤC BẢNG SỐ ................................................................................... x
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ .................................................................... xii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................... 3
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ............................................................ 3
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................... 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................. 4
6. Phạm vi nghiên cứu ..................................................................................... 4
7. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu.......................................... 6
8. Nơi thực hiện đề tài nghiên cứu .................................................................. 8
9. Các luận điểm bảo vệ .................................................................................. 8
10. Đóng góp mới của luận án ........................................................................ 9
11. Cấu trúc của luận án .................................................................................. 9
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG
BỐI CẢNH HIỆN NAY ................................................................................. 10
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ................................................................ 10
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật ........................... 10
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục pháp luật .............. 14
1.1.3. Nhận xét các công trình nghiên cứu và xác định các vấn đề cần
giải quyết trong luận án ............................................................................. 17


v
1.2. Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông........................... 18
1.2.1. Pháp luật .......................................................................................... 18
1.2.2. Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ................... 23
1.2.3. Trƣờng trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân và
đặc điểm lứa tuổi học sinh trung học phổ thông ....................................... 32

cho học sinh trung học phổ thông ............................................................. 67
Kết luận chƣơng 1 ........................................................................................... 69
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO
HỌC SINH CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI
CẢNH HIỆN NAY ......................................................................................... 70
2.1. Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh
các trƣờng trung học phổ thông .................................................................... 70
2.1.1. Mục đích khảo sát ........................................................................... 70
2.1.2. Nội dung khảo sát ........................................................................... 70
2.1.3. Phƣơng pháp khảo sát ..................................................................... 71
2.1.4. Tiêu chí và thang đánh giá .............................................................. 73
2.1.5. Địa bàn nghiên cứu và mẫu khảo sát thực trạng ............................. 74
2.2. Thực trạng giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung học phổ
thông .............................................................................................................. 75
2.2.1. Thực trạng mức độ đạt đƣợc mục tiêu giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông........................................................................... 80
2.2.2. Thực trạng mức độ thực hiện các nội dung giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông .................................................................... 82
2.2.3. Thực trạng các hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh trung
học phổ thông ............................................................................................ 84
2.2.4. Thực trạng mức độ thực hiện các phƣơng pháp giáo dục pháp luật
cho học sinh trung học phổ thông ............................................................. 86


vii
2.2.5. Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ công tác giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông .................................................................... 88
2.2.6. Thuận lợi và khó khăn trong công tác giáo dục pháp luật cho học
sinh các trƣờng trung học phổ thông ........................................................ 89
2.3. Thực trạng quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung

3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ................................................. 115
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ ................................................ 116
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả................................................ 116
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính bền vững .............................................. 117
3.2. Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung
học phổ thông .............................................................................................. 117
3.2.1. Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về giáo
dục pháp luật cho học sinh ...................................................................... 117
3.2.2. Lập kế hoạch giáo dục pháp luật theo chủ điểm giáo dục phù hợp
với học sinh trung học phổ thông............................................................ 120
3.2.3. Tổ chức bồi dƣỡng kiến thức, kỹ năng giáo dục pháp luật cho giáo
viên và cộng tác viên ............................................................................... 123
3.2.4. Chỉ đạo thực hiện giáo dục pháp luật cho học sinh theo yêu cầu
của chƣơng trình giáo dục pháp luật thông qua môn học ....................... 126
3.2.5. Chỉ đạo đa dạng hóa các hoạt động ngoài giờ lên lớp theo các chủ
điểm giáo dục pháp luật .......................................................................... 129
3.2.6. Kiểm tra, giám sát việc thực hiện kế hoạch giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông .................................................................. 131
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông ............................................................................. 134
3.4. Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản
lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ............................ 136
3.4.1. Mục đích khảo sát ......................................................................... 136


ix
3.4.2. Mẫu và địa bàn khảo sát................................................................ 136
3.4.3. Phƣơng pháp khảo sát, tiêu chí và thang đánh giá khảo sát ......... 137
3.5. Tổ chức thực nghiệm biện pháp quản lý hoạt động giáo dục pháp luật
cho học sinh trung học phổ thông ............................................................... 143

Bảng 2.5. Đánh giá mức độ thực hiện hình thức giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông ................................................................................. 84
Bảng 2.6. Đánh giá mức độ thực hiện các phƣơng pháp giáo dục pháp luật
cho học sinh trung học phổ thông ................................................................... 86
Bảng 2.7. Đánh giá thực trạng cơ sở vật chất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục
pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ................................................... 88
Bảng 2.8. Thuận lợi trong việc thực hiện công tác giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông .......................................................................... 89
Bảng 2.9. Khó khăn trong thực hiện công tác giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông ................................................................................. 91
Bảng 2.10. Lập kế hoạch quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học
phổ thông ......................................................................................................... 93
Bảng 2.11. Tổ chức bộ máy nhân sự thực hiện hoạt động giáo dục pháp luật
cho học sinh trung học phổ thông ................................................................... 95
Bảng 2.12. Tổ chức và chỉ đạo công tác quản lý giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông ................................................................................. 97
Bảng 2.13. Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông ................................................................................. 99
Bảng 2.14. Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho công tác quản lý giáo dục
pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ................................................. 101
Bảng 2.15. Bảng tổng hợp thực trạng các biện pháp quản lý giáo dục pháp
luật cho học sinh trung học phổ thông .......................................................... 104


xi
Bảng 2.16. Các yếu tố chủ quan ảnh hƣởng đến công tác quản lý giáo dục
pháp luật cho học sinh trung học phổ thông (từ phía hiệu trƣởng và nhà
trƣờng trung học phổ thông ) ........................................................................ 105
Bảng 2.17. Các yếu tố khách quan ảnh hƣởng đến công tác quản lý giáo dục
pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ................................................. 108

học sinh trung học phổ thông .......................................................................... 91
Biểu đồ 2.4. Khó khăn trong việc thực hiện công tác giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông .......................................................................... 92
Biểu đồ 2.5. Lập kế hoạch quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh THPT ... 95
Biểu đồ 2.6. Tổ chức bộ máy quản lý GDPL cho học sinh trung học phổ
thông ................................................................................................................ 97
Biểu đồ 2.7. Tổ chức và chỉ đạo công tác quản lý giáo dục pháp luật cho học
sinh trung học phổ thông ................................................................................. 98
Biểu đồ 2.8 Kiểm tra và đánh giá công tác quản lý giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông ........................................................................ 100
Biểu đồ 2.9. Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho công tác quản lý giáo dục
pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ................................................. 103
Biểu đồ 2.10. Bảng tổng hợp thực trạng các biện pháp quản lý giáo dục pháp
luật cho học sinh trung học phổ thông .......................................................... 105
Biểu đồ 2.11. Ảnh hƣởng của các yếu tố chủ quan đến công tác quản lý giáo
dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông .......................................... 107
Biểu đồ 2.12. Ảnh hƣởng của các yếu tố khách quan đến công tác quản lý
giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông................................... 110
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý giáo dục ...................... 136


xiii
Biểu đồ 3.1.Mức độ cần thiết của biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông ........................................................................ 139
Biểu đồ 3.2. Mức độ khả thi của biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông ........................................................................ 141
Biểu đồ 3.3. Mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý giáo dục
pháp luật cho học sinh trung học phổ thông ................................................. 143
Biểu đồ 3.4: Tần xuất hội tụ điểm số sau thực nghiệm................................. 151
Biểu đồ 3.5: Tần xuất hội tụ tiến điểm số sau thực nghiệm.......................... 151

lý trong và ngoài nhà trƣờng, kể cả quản lý nhà nƣớc về giáo dục và quản lý
nhà trƣờng đối với hoạt động giáo dục pháp luật. Việc xác định giáo dục pháp
luật và quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trƣờng trung học phổ thông đã
đƣợc xác định là một bộ phận cơ bản, không tách rời của giáo dục phổ thông
trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chỉ đạo, tăng cƣờng và đổi mới mục tiêu,


2
nội dung, cơ chế quản lý... trong giáo dục pháp luật sẽ quyết định trực tiếp
việc nâng cao hiệu quả các hoạt động giáo dục pháp luật trong nhà trƣờng, từ
đó tăng cƣờng hình thành các hành vi pháp luật tích cực cho học sinh, giảm
thiểu các hành vi vi phạm pháp luật trong và ngoài nhà trƣờng và đạt đƣợc
mục tiêu giáo dục, mục tiêu phát triển xã hội. Vì vậy nghiên cứu về giáo dục
pháp luật cho học sinh từ góc độ khoa học quản lý giáo dục là đúng hƣớng và
cấp thiết trong bối cảnh xã hội hiện nay.
1.2. Thực tiễn trong những năm qua tại các trƣờng trung học phổ thông
của cả nƣớc công tác phổ biến pháp luật và giáo dục pháp luật cho học sinh đã
làm đƣợc nhiều công việc có hiệu quả: phổ biến pháp luật thông qua các con
đƣờng khác nhau đã đến tới học sinh, triển khai đầy đủ và sáng tạo phù hợp với
thực tiễn địa phƣơng các chỉ thị, văn bản, nghị quyết về giáo dục pháp luật ở
các trƣờng phổ thông, tổ chức bƣớc đầu có hiệu quả hoạt động giáo dục pháp
luật cho học sinh thông qua con đƣờng dạy học và các hoạt động ngoại khóa
trong và ngoài nhà trƣờng... để từ đó nâng cao hiểu biết, từ đó có các hành vi
pháp luật tích cực của học sinh. Về công tác quản lý giáo dục pháp luật đã triển
khai các nội dung quản lý phù hợp với giáo dục pháp luật ở các địa phƣơng cụ
thể, lứa tuổi học sinh cụ thể... Tuy nhiên đứng trƣớc các thay đổi mạnh mẽ hiện
nay của xã hội và bản thân học sinh trong nhà trƣờng thì công tác quản lý giáo
dục pháp luật nhiều khi chƣa theo kịp, chƣa phù hợp: đầu tiên phải kể đến nhận
thức của học sinh trung học phổ thông và các lực lƣợng tham gia giáo dục pháp
luật nhiều khi còn chƣa theo kịp sự thay đổi, một bộ phận chƣa coi trọng, chƣa

thông trong bối cảnh hiện nay.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh
trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh
trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.


4
4. Giả thuyết khoa học
Quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông trong bối
cảnh hiện nay đã bộc lộ các bất cập trong công tác lập kế hoạch, tổ chức bộ
máy giáo dục pháp luật, kiểm tra việc thực hiện giáo dục pháp luật... dẫn đến
hoạt động giáo dục pháp luật trong các trƣờng trung học phổ thông chƣa hiệu
quả. Đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý giáo dục pháp luật theo tiếp
cận chức năng quản lý phù hợp với bối cảnh hiện nay, đặc điểm tâm sinh lý
lứa tuổi học sinh trung học phổ thông và các điều kiện của trƣờng trung học
phổ thông sẽ nâng cao đƣợc hiệu quả giáo dục pháp luật cho học sinh, giảm
thiểu các hành vi vi phạm pháp luật ở học sinh trung học phổ thông.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lý luận về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh
trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.
5.2. Khảo sát và đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục pháp luật, quản
lý giáo dục pháp luật cho học sinh tại các trƣờng trung học phổ thông thuộc Hà
Nội, Lào Cai, Lâm Đồng, thành phố Hồ Chí Minh.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục pháp luật cho
học sinh các trƣờng trung học phổ thông thuộc Hà Nội, Lào Cai, Lâm Đồng,
thành phố Hồ Chí Minh.
5.4. Khảo nghiệm về nhận thức tính cần thiết và khả thi của các biện
pháp quản lý hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng trung học

luật đƣợc lấy trong thời gian 6 năm gần đây: 2012-2016
6.4. Giới hạn về khách thể khảo sát
- Nhóm 1: Cán bộ quản lý Nhà nƣớc và quản lý trƣờng THPT (115
khách thể).
- Nhóm 2: Giáo viên trƣờng THPT (378 khách thể).
- Nhóm 3: Các lực lƣợng xã hội (252 khách thể).
Tổng số: 745 khách thể khảo sát trong cả nƣớc.


6
7. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp luận
- Tiếp cận hệ thống: Giáo dục pháp luật và quản lý giáo dục pháp luật
cho học sinh trung học phổ thông bao gồm nhiều thành tố, các thành tố trong
hoạt động giáo dục pháp luật và quản lý giáo dục pháp luật có mối quan hệ
ràng buộc chặt chẽ với nhau trong một cấu trúc. Vì vậy theo tiếp cận này khi
nghiên cứu quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông trong
mối quan hệ giữa cá thành tố của giáo dục pháp luật; giữa quản lý giáo dục
pháp luật trong nhà trƣờng với các lực lƣợng bên ngoài, giữa các chủ thể quản
lý giáo dục pháp luật từ Bộ Giáo dục và Đào tạo - Sở Giáo dục đào tạo Trƣờng trung học phổ thông và các chủ thể quản lý, chủ thể phối hợp trong
nhà trƣờng trung học phổ thông đối với việc giáo dục pháp luật cho học sinh.
- Tiếp cận thực tiễn: Xuất phát từ thực tiễn công tác giáo dục pháp luật
và quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông để đƣa ra các
biện pháp quản lý giáo dục pháp luật phù hợp và khả thi đối với thực tiễn xã
hội ở các địa phƣơng, các trƣờng trung học phổ thông trên địa bàn cả nƣớc để
đảm bảo nâng cao đƣợc chất lƣợng giáo dục pháp luật cho học sinh.
- Tiếp cận chức năng: Theo tiếp cận này, nội dung quản lý giáo dục
pháp luật bao gồm: lập kế hoạch giáo dục pháp luật; tổ chức bộ máy giáo dục
pháp luật; chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch giáo dục pháp luật cho
học sinh các trƣờng trung học phổ thông. Đây chính là nội dung công tác

giáo dục pháp luật, các yếu tố ảnh hƣởng đến quản lý giáo dục pháp luật cho
học sinh trung học phổ thông để xây dựng cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các
giải pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông trong
giai đoạn hiện nay.
Các phƣơng pháp cụ thể:
- Phương pháp điều tra bằng phiếu: Xây dựng 2 mẫu phiếu điều tra về
các vấn đề giáo dục pháp luật và quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các
trƣờng THPT (phụ lục 1 và 2).


8
- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn sâu các cán bộ quản lý Nhà
nƣớc, nhà trƣờng, giáo viên, phụ huynh học sinh... về vấn đề giáo dục pháp
luật và quản lý giáo dục pháp luật nhằm thu thập các thông tin định tính, bổ
sung cho kết quả điều tra bằng phiếu.
- Phương pháp quan sát: Sử dụng các hình thức quan sát khác nhau,
không tham dự và có tham dự đối với các vấn đề về phổ biến pháp luật, giáo
dục pháp luật và quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng THPT.
- Phương pháp chuyên gia: Sử dụng chuyên gia là cán bộ quản lý và
giáo viên có kinh nghiệm trong công tác giáo dục pháp luật cho học sinh cho
biết ý kiến về các vấn đề giáo dục pháp luật và quản lý giáo dục pháp luật,
đặc biệt đánh giá tính cần thiết và khả thi của biện pháp quản lý giáo dục pháp
luật cho học sinh trƣờng THPT đề xuất trong luận án.
- Phương pháp thực nghiệm: Tổ chức thực nghiệm 1 biện pháp quản lý
giáo dục pháp luật để bƣớc đầu khẳng định hiệu quả của các biện pháp quản
lý giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông đã đƣợc đề xuất trong
luận án.
- Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng phƣơng pháp thống kê toán học
để xử lý và phân tích số liệu khảo sát, định lƣợng kết quả nghiên cứu, trên cơ
sở đó rút ra các kết luận khoa học về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh

trƣờng trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.
Chƣơng 2. Thực trạng về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các
trƣờng trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.
Chƣơng 3. Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh các trƣờng
trung học phổ thông trong bối cảnh hiện nay.


10
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT
CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật
Xuất phát từ vị trí, vai trò của giáo dục pháp luật trong sự tồn tại của
ngƣời và xã hội cho nên ở góc độ nghiên cứu đã có nhiều công trình nghiên
cứu khoa học từ các khoa học khác nhau nhƣ: luật học, tâm lý học, xã hội
học, giáo dục học... về vấn đề này cả ở bình diện lý luận và thực tiễn.
Trên thế giới: ở mọi châu lục đã có rất nhiều các nghiên cứu về giáo
dục pháp luật công bố trong các hội thảo khoa học, các tài liệu nghiên cứu lý
luận và thực tiễn: Năm 2006 tại Pháp đã diễn ra hội thảo khoa học quốc tế
“Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu” bàn về giáo dục pháp luật (mục
tiêu, nội dung, hình thức, sự đa dạng hóa giáo dục pháp luật...) nhằm đáp ứng
yêu cầu toàn cầu hóa, cần phải phổ biến giáo dục pháp luật quốc tế cùng với
giáo dục pháp luật quốc gia [dẫn theo 76].
NaKinSung và Wonlee của trƣờng đại học quốc gia Seunl (Hàn Quốc)
công bố nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hóa: mục
tiêu giáo dục pháp luật; cách thức, con đƣờng... giáo dục pháp luật [111].
Trƣờng đại học Westininster London (Anh) năm 2011 công bố
“nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu” các nghiên cứu