B GIÁO D C VÀ ÀO T O B NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN
TR

NG

I H C THU L I

NGUY N TH KIM OANH

NGHIÊN C U
XU T
I M I MÔ HÌNH QU N
LÝ CÔNG TRÌNH C P N
C SINH HO T NÔNG
THÔN THEO H
NG PHÁT TRI N B N V NG
T I T NH TUYÊN QUANG

LU N V N TH C S

HÀ N I – 2011


B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR

B NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN
NG

I H C THU L I


i

M CL C
DANH M C VI T T T .................................................................................................. IV
T
7

T
7

DANH M C HÌNH V , S

........................................................................................ V

T
7

T
7

DANH M C CÁC B NG BI U ..................................................................................... VI
T
7

T
7

L IC M
T
7

7

3. PH

NG PHÁP NGHIÊN C U ................................................................................. 3

T
7

CH

NG 1: T NG QUAN V

T
7

N

T
7

C SINH HO T

MÔ HÌNH QU N LÝ CÁC CÔNG TRÌNH C P

NÔNG THÔN .............................................................................. 5

1.1. QUÁ TRÌNH XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N CÔNG TRÌNH C P N
T
7


T
7

THÔN

N

c sinh ho t nông

C TA. ...................................................................................................... 13
T
7

1.2.1. Hi n tr ng và công ngh c p n
T
7

c s ch nông thôn .....................................13
T
7

1.2.2. Hi n tr ng v mô hình qu n lý công trình c p n
T
7

c sinh ho t nông thôn ..16
T
7


T
7

I M KINH T

K

C SINH HO T NÔNG THÔN NH H
NG 2: TH C TR NG V

THU T C A CÁC CÔNG TRÌNH C P
NG

N CÔNG TÁC QU N LÝ...... 32
T
7

QU N LÝ CÁC CÔNG TRÌNH C P N

C

SINH HO T NÔNG THÔN T I T NH TUYÊN QUANG ........................................... 36


ii
2.1. I U KI N T NHIÊN, KINH T - XÃ H I T NH TUYÊN QUANG. ............... 36
T
7

T

T
7

T NH TUYÊN QUANG.................................................................................................. 55
T
7

2.2.1. Lo i công trình c p n
T
7

c quy mô h gia đình. .............................................55
T
7

2.2.2. Lo i hình công trình c p n
T
7

c sinh ho t nông thôn. ....................................56
T
7

2.3. TH C TR NG V QU N LÝ CÁC CÔNG TRÌNH C P N
T
7

NÔNG THÔN

C SINH HO T


T
7

N

XU T

I M I MÔ HÌNH QU N LÝ CÔNG TRÌNH C P

C SINH HO T NÔNG THÔN T NH TUYÊN QUANG THEO H

NG PHÁT

TRI N B N V NG .......................................................................................................... 62
3.1. C
T
7

S

C PN

KHOA H C VÀ TH C TI N V MÔ HÌNH QU N LÝ CÔNG TRÌNH
C SINH HO T NÔNG THÔN. ..................................................................... 62
T
7

3.1.1. M t s v n đ lý lu n v xây d ng mô hình qu n lý ...................................62
T


3.2.2. Ph
T
7

ng h

ng đ i m i mô hình t ch c qu n lý công trình c p n

c sinh

ho t nông thôn Tuyên Quang ....................................................................66
T
7

3.2.3.
T
7

xu t đ i m i, hoàn thi n mô hình qu n lý công trình c p n

c sinh ho t

nông thôn .......................................................................................................66
T
7

3.2.3.3. Mô hình đ n v s nghi p có thu qu n lý .................................................73
T
7

T
7

3.3.2. C n ban hành chính sách riêng v h tr n

c s ch cho các h nghèo. .....76

T
7

T
7

3.3.3. Th c hi n phân c p qu n lý công trình rõ ràng, minh b ch......................... 76
T
7

T
7

3.3.4. T ch c đi u tra, đánh giá th c tr ng qu n lý c a t t c các công trình c p
T
7

n

c sinh ho t nông thôn trong toàn t nh. ...................................................76
T
7


T
7

L C 1: B NG PHÂN LO I CÔNG TRÌNH C P N

CÁC T NH (31 T NH, M I T NH ≈10 CT)
PH
T
7

PH
T
7

L

N H T THÁNG 4/2010 ............................. 82
T
7

L C 2: B NG T NG H P HI NTR NG THU TI N N

TRÌNH C P N
CT)

C SINH HO T NÔNG THÔN

C SINH HO T NÔNG THÔN

C C A CÁC CÔNG


C SINH HO T NÔNG THÔN ................................................................................... 97

T
7

TÀI CHÍNH

N H T THÁNG 4/2010 90

PH
T
7

CH

C SINH HO T

52 CÔNG TRÌNH C P

T
7

T
7

HO T

NG


L khoan

NN&PTNT:

Nông nghi p và phát tri n nông thôn

NS&VSMTNT:

N

c s ch và v sinh môi tr

TTQGNS&VSMTNT: Trung tâm qu c gia n
nông thôn
TW:
UBND:
WB:

Trung

ng

y ban nhân dân
Ngân hàng th gi i

c s ch

ng nông thôn

c s ch và v sinh môi tr

c h p v sinh……………………...56

S đ 3.1. Mô hình c ng đ ng qu n lý công trình c p n

c sinh ho t nông

thôn………………………………………………………...….......68
S đ 3.2. Mô hình H p tác xã qu n lý công trình c p n

c sinh ho t nông

thôn………………………………………………..........................71
S đ 3.3. Mô hình đ n v s nghi p có thu qu n lý công trình c p n

c sinh

ho t nông thôn……………………………………….....................75


vi

DANH M C CÁC B NG BI U
B ng 1.1: K t qu c p n

c sinh ho t theo vùng tính đ n 2005………………..12

B ng 1.2. K t qu c p n

c sinh ho t theo vùng tính đ n 2007………………..13



c m a………………………………………………..39

B ng 2.3: Ch t l

ng n

c m t………………………………………………...40

B ng 2.4: Ch t l

ng n

c ng m………………………………………………41

B ng 2.5: T ng h p s dân đ
B ng 2.6:

c s d ng n

c h p v sinh…………………...57

ánh giá hi n tr ng qu n lý các công trình c p n

c sinh ho t nông

thôn t i Tuyên Quang……………………………………………..58


vii


c s ch và v sinh môi tr

ng nông thôn t nh Tuyên

Quang cung c p s li u cho lu n v n c a tôi.
Do th i gian nghiên c u còn ng n, n ng l c kinh nghi m còn h n ch nên
lu n v n c a tôi không tránh kh i nh ng thi u sót. Tôi r t mong mu n đ

cs

đóng góp ý ki n c a c a các th y, cô, chuyên gia, b n bè, đ ng nghi p, cùng đ c
gi quan tâm đ lu n v n th c s c a tôi đ

c hoàn thi n h n n a.

Tôi xin chân thành c m n PGS.TS. oàn Th L i và PGS.TS. Tr n Vi t
n đã cho tôi nh ng bài h c, kinh nghi m là nh ng hành trang không th thi u
trong quá trình công tác c a tôi sau này. Tôi r t c m n s giúp đ c a ban
giám hi u tr

ng

i h c th y l i, khoa Quy ho ch và Qu n lý tài nguyên n

c,

khoa ào t o và sau đ i h c.
Hà N i, tháng 03 n m 2011
H c viên


h t ng l c h u mà ph n l n không đ
n

c đã tr

ch

ng l i các d ch v công, đ c bi t là

c s ch và v sinh là m t thi t thòi l n không ch

nh h

ng đ n đi u ki n

s ng hi n t i mà c s phát tri n v th l c và trí l c th h sau c a c dân nông
thôn. T i h i ngh B tr

ng các n

c khu v c ông Á v v sinh và môi tr

ng

t ch c t i Beppu, Nh t B n t ngày 30/11 đ n ngày 01/12/2007, trong tuyên b
chung đã công nh n r ng “đ

c ti p c n v i n



ng nông thôn là m t trong 11 ch

h

ng t i m c tiêu xóa đói gi m nghèo, nh m nâng cao đi u ki n s ng c a

ng

i dân nông thôn. M c tiêu c th là “đ n n m 2010, có 80% dân nông thôn

có n

c h p v sinh 60 lít/ng

ng trình m c tiêu qu c gia (CTMTQG)

i/ngày và 70% gia đình có h xí h p v sinh.

n n m 2020, 100% dân c nông thôn s d ng 60 lít/ng
tiêu chu n ch t l

i/ngày n

c s ch đ t

ng qu c gia m i ngày”. CTMTQG đã thu hút s quan tâm đ c

bi t c a nhân dân, chính quy n các c p và các nhà tài tr .



c s ch và v sinh nh m t ch

c xoá đói gi m nghèo. Trong b y vùng kinh t , sinh thái thì

vùng Ðông Nam B có t l s dân nông thôn s d ng n
89%, cao h n trung bình c n

c 6%.

c h p v sinh đ t

c bi t, m t s đ a ph

ng đã đ t đ

c s ch và có nhà v sinh h p tiêu chu n t i các tr

An Giang, Cà Mau, V nh Long, Long An... đã có 100% tr
c s ch và có nhà v sinh. Ngoài ra, c n

đình

c h p v sinh

c h p v sinh t ng t 62% lên 83%, trung bình t ng 4,2%/n m.
c s ch và các đi u ki n v sinh môi tr

n


c trong l nh v c n

l n, tuy nhiên v n còn nhi u đ a ph

c s ch nông thôn h t s c to

ng k t qu đó ch a b n v ng do nhi u

nguyên nhân khách quan và ch quan nh thu nh p và m c s ng th p, đi u ki n
đ a hình, đ a lý phân tán, ph c t p ....là nh ng khó kh n l n trong xây d ng và
qu n lý v n hành các công trình c p n

c sinh ho t nông thôn (CTCNSHNT).

Trong đó, vi c qu n lý v n hành, khai thác hi u qu và b n v ng CTCNSHNT
đang là m t đòi h i c p bách.
Tuyên Quang là m t t nh mi n núi phía b c, t h n 10 n m qua chính
quy n các c p c a t nh T nh r t quan tâm đ n v n đ c p n
thôn, đã tri n khai th c hi n nhi u d án tr ng đi m c p n

c sinh ho t nông
c nông thôn d

i

nhi u hình th c nh các CTCNSHNT t p trung v i quy mô t nh đ n l n và


3


Công trình xu ng c p h h ng không có kinh phí đ s a ch a, h n n a ý th c
c a ng

i dân trong vi c tham gia xây d ng, qu n lý và b o v ch a cao. Nghiên

c u đ xu t đ i m i mô hình qu n lý đ nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các
CTCNSHNT t i Tuyên Quang theo h

ng phát tri n b n v ng là yêu c u h t s c

c n thi t hi n nay. Vì v y Tôi đã ch n đ tài “Nghiên c u đ xu t đ i m i mô
hình qu n lý các công trình c p n

c sinh ho t nông thôn theo h

ng phát tri n

b n v ng t i t nh Tuyên Quang” làm lu n v n th c s .
2. PH M VI NGHIÊN C U

Ph m vi nghiên c u c a đ tài t p trung vào mô hình qu n lý c p n

c

sinh ho t nông thôn trên đ a bàn t nh Tuyên Quang, có k t h p phân tích chung
các t nh thu c các vùng mi n trong c n

c đ làm rõ thêm c s lý lu n và th c

ti n.


4

qu c gia n

c s ch và v sinh môi tr

ng nông thôn (TTQGNS&VSMTNT),

báo cáo c a các t nh, và các tài li u liên quan khác.
+ Ph

ng pháp chuyên gia, chuyên kh o: Cho đ n nay đã có nhi u nghiên

c u, đánh giá v qu n lý, v n hành CTCNSHNT và các chuyên gia t v n đã
nghiên c u trên c s k th a nh ng k t qu tr

c đây. Tham kh o ý ki n c a

các chuyên gia, chuyên viên có ho t đ ng và công tác lâu n m trong ngành n
v vi c qu n lý v n hành công trình ho t đ ng hi u qu là ph

c

ng pháp có ý

ngh a quan tr ng.
+ Ph

ng pháp th ng kê: T ng h p s li u thu th p đ

trung th c, ph n ánh đ

c th c tr ng qu n lý v n hành, b o d

ng các

CTCNSHNT và t đó đ xu t các gi i pháp đ nâng cao hi u qu qu n lý v n
hành và đ m b o phát tri n b n v ng.


5

Ch

ng 1

T NG QUAN V MÔ HÌNH QU N LÝ CÁC CÔNG TRÌNH C P
N

C SINH HO T

NÔNG THÔN

1.1. QUÁ TRÌNH XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N CÔNG TRÌNH C P N

C SINH

HO T.

1.1.1. Vai trò và t m quan tr ng c a n

i. Nh ng m c s ng còn th p, m t b ph n đáng k dân

c nông thôn thu c di n nghèo, thu nh p ch đ cho nhu c u t i thi u v
không còn kinh phí cho các nhu c u khác, nh n th c v c p n
tr

n m c,

c và v sinh môi

ng còn r t h n ch .
Hi n nay, v n còn h n 70% dân s nông thôn s d ng n

b o tiêu chu n v sinh và m t n a s h
b nh có liên quan t i n

c không đ m

nông thôn không có nhà v sinh. Các

c và v sinh nh tiêu ch y, giun, đ

bi n và chi m t l cao nh t trong các b nh th

ng g p

ng ru t r t ph

ng


ng

kinh t t i khu v c nông thôn và t o thành “gánh n ng quá t i” đè lên h th ng y
t . Các CTCNSHNT đã đóng góp vài trò quan tr ng đ gi m thi u bênh t t nh :
- Công trình c p n
c p, t ng b

c sinh ho t nông thôn giúp nâng cao ch t l

c đ t tiêu chu n n

ng n

c

c s ch thông qua h th ng ki m soát, x lý đ

b o đ m v sinh. CTCNSHNT giúp c ng đ ng tránh đ

c các b nh truy n

nhi m do mu i gây ra (s t rét, s t xu t huy t, giun ch ...).
- H th ng c p n
Nhà n

c sinh ho t nông thôn là m t “kênh” phù h p nh t đ

c h tr c ng đ ng dân c nông thôn, đ m b o các nguyên t c “t t c

m i ng


i đi l y n

nh t cho sinh ho t. Vì v y, n u th i gian dành cho l y n

i ch u trách nhi m

c, s d ng n

c nhi u thì th i gian

tham gia lao đ ng s n xu t s th p đi và thu nh p c a h s gi m t
m t xã h i, có công trình c p n

c, đ a n

c nhi u

ng ng. V

c v t i t ng h gia đình, s gi m


7

đáng k kh i l

ng công vi c t o đi u ki n cho ph n tham gia các ho t đ ng

v n hoá xã h i, góp ph n đem l i bình đ ng gi i

ho t cho gia đinh trong đ i s ng hàng
ngày. Các lo i hình công trình ch
y u còn r t đ n gi n, thô s
gi ng làng, gi ng h

nh

gia đình, b ,

chum ho c v i.
V quy mô: ch y u c p n

c

đ n l cho t ng h ho c t ng nhóm
h . H u h t các h dân mi n b c đ u
có b /chum/v i ch a.
đ

nh ng n i không có n

c h h ng n

c m a. N

c

c l y t mái nhà sau đó thu gom b ng các ng tre đ a vào b ch a.
V qu n lý: Trong gia đo n này ch a hình thành mô hình qu n lý, các


c ửa l ê n xuố ng

t r ụ bơ m
ố ng kẽ m

c ửa t hô ng hơi
i=2%

s ân r ử a

s ét c h è n

t r ụ bơ m

c út nhựa

k h ẩu g iến g
bt c t

ố n g n h ự a p v c l =3-11m

đo ạ n ố n g u ố n c o n g
cá t l ọc

l ớ p sỏ i

Hỡnh 1.1: Gi ng o l p b m tay

Trong giai o n u c a d ỏn, do gi i quy t nhu c u c p bỏch nờn d ỏn
ch

c tiờu

c cỏt; sõn gi ng v

c l y lờn b ng b m tay ho c b ng g u mỳc

c v i u ki n kinh t .


9

i v i gi ng khoan s d ng b m tay, Unicef ó chuy n giao cụng ngh
t t ch c s n xu t b m tay, ng PVC t i Vi t Nam; C i ti n k thu t m b o
thu n l i cho vi c s d ng v duy tu b o d
gi i quy t

c tỡnh tr ng thi u n

ng gi ng. B

c t phỏ ny ó giỳp

c tr m tr ng.

Bơ m t a y

uni
ce
f


d ng m t s CTCNSHNT quy mụ l n h n c bi t khi d ỏn c p n

c sinh ho t

nụng thụn ra i, d ỏn m r ng a bn t i 53 t nh thnh (nay l 64 t nh, Thnh
ph ).

n n m 1999 CTMTQG cựng v i s tr giỳp c a cỏc t ch c qu c t

khỏc nh : Ngõn hng Th gi i (WB), DANIDA, JICA thỳc y l nh v c c p
n

c a d ng húa v lo i hỡnh, quy mụ nh gi ng o, gi ng khoan l p b m

i n; Mú n
c pn

c v h c p n

c n i m ng; CTCNSHNT (H c p n

c b m d n). M t s cụng ngh c p n

c hi n i ó

c t ch y, h

c ỏp d ng l m t




B l ng - B l c

Dàn phun m a

B m hóa ch t
kh trùng

M ng l i
tuy n ng

ài n c – b
ch a n c

Hình 1.3: S đ công trình c p n

c sinh ho t nông thôn

V qu n lý: Giai đo n đ u ch a hình thành t ch c qu n lý, đ n khi có
CTMTQGNS m i b t đ u hình thành nh ng v n ch a có m t h th ng qu n lý
nhà n

c đ ng b trong l nh v c c p n

c. Vì v y công tác qu n lý v n hành

b od

ng gi ng khoan đ i v i c ng đ ng là r t khó kh n. Vì ng


Chi n l

c s ch nông thôn, nh t thi t ph i có m t

đã ký Quy t đ nh s

c qu c gia n

c s ch và v sinh nông thôn đ n

ng th i xác đ nh CTMTQGNS là công c ch y u đ th c hi n

c. CTMTQGNS đã t p trung đ y m nh các nghiên c u và áp d ng ti n

b khoa h c k thu t vào c p n

c s ch và v sinh môi tr

nguyên t c khai thác và s d ng h p lý các ngu n n
n

c m a, n

c (n

ng nông thôn theo
c m t, n

c ng m,



c nhi m phèn, x lý Amoni, Mangan, x lý

b ng v t li u l c nh than ho t tính (đ i v i công ngh x lý n
CTCNSHNT v i ph

ng th c c p t i các c m dân c (tr vòi, b công c ng)

ho c c p t i t n h gia đình đ

c coi là ph

ng án t i u.

Tính đ n cu i n m 2005, t ng s c dân nông thôn đ
sinh ho t h p v sinh

c tính kho ng 40 tri u ng

so v i n m 1998 và đ t t c đ t ng tr

c s d ng n

c

i, t ng thêm 23 tri u ng

i

ng bình quân 4,3%/n m. N u so sánh v i


5.559.506

56

9.742.835

66

B c Trung b

5.707.670

61

Duyên h i mi n trung

3.923.530

57

Tây Nguyên

1.593.730

52

ông nam b

3.259.129

mang tính t phát mà ch a có nghiên c u t ng k t th a đáng đ đánh giá s phù
h p c a lo i mô hình và kh n ng áp d ng

t ng vùng mi n, công trình c th .

S y u kém trong qu n lý nên ch a khai thác h t n ng l c c a công trình, hi u
qu c p n

c c a nhi u công trình th p h n so v i thi t k . Thi u c ch chính

sách c th , đ c bi t là các quy đ nh s d ng n
th c c a ng

ih

c ph i tr ti n đ nâng cao ý

ng l i. H n n a các c p các ngành ch t p trung vào đ u t

xây d ng m i mà ch a chú tr ng vào công tác qu n lý khai thác.
Nh n rõ đ

c các thi u sót trong qu n lý, trong nh ng n m g n đây các

c p các ngành t TW đ n đ a ph

ng đang t p trung ch đ o đ nâng cao hi u

qu qu n lý. M t s mô hình qu n lý m i, ho t đ ng t t
giang,…đang đ

B ng 1.2: K t qu c p n

1
2

c sinh ho t nông thôn

ng, tính đ n h t n m 2007 t l dân s

vùng không đ ng đ u, cao nh t là vùng

TT

Vùng
Mi n núi phía B c
ng b ng sông H ng

i dân nông thôn đ

cc pn

c sinh ho t theo vùng tính đ n 2007
Dân s nông thôn
(ng i)

n

S ng i đ c c p
c h p v sinh (%)


76

14.848.090

71

62.525.120

70

7

ng b ng sông C u Long
T ng c ng:

Ngu n: Theo s li u báo cáo c a Trung tâm qu c gia n

c s ch và VSMTNT

1.2.1.2. Các lo i hình công ngh ch y u s d ng trong c p n
Tùy theo đi u ki n ngu n n
c đang đ

c s d ng bao g m:

c sinh ho t

c n m 2007 xem b ng 1.2

B c trung B


ng đ

ng kính D = 0,8 - 1,2m, chi u sâu tu thu c vào n

c đào th

c ng m m ch

nông t ng vùng.
- Gi ng khoan đ

ng kính nh : là gi ng thu n

khoan b ng tay ho c b ng máy.

c ng m, th

ng đ

c

ng kính gi ng D = 48 – 60mm, đ sâu gi ng

tu thu c vào đ sâu t ng ch a n
- Công trình thu ch a n

c.
c m a (b và lu ch a): là công trình l y n


Gi ng
khoan

c t p trung

cđ

c b m t gi ng khoan (ngu n n

c

c ng m), sau

c d n đ n các h s d ng b ng b m đi n và h th ng

c.

Tr m b m
c pI

Thi t b kh
trùng

Hoá ch t
Dàn m a
(Tháp làm
thoáng)

B l ng
(l c n i)


c t p trung s d ng n

- H th ng c p n

c b ng b m: Là h th ng c p n

đình; n

cđ

c m t:

c b m t sông, h sau khi x lý đ

b ng b m đi n và h th ng đ

ng ng d n n

c cho nhi u h gia

c d n đ n các h s d ng

c.
Thi t b kh
trùng

Hoá ch t
Sông
h

- H th ng c p n

c t ch y: N

(ho c không c n x lý khi n
cho sinh ho t) đ

ng đ m b o yêu c u c p n

c t ch y v các h s d ng n

Công trình
đ u ngu n

c b ng h th ng đ

Khu x lý
(l ng, l c)

H trên núi là lo i h khai thác ngu n n
ch n

c

ng ng

c và khu dân c .
B c t áp
(n u c n)



n núi. H trên núi th

nh ng v trí cao h n khu dân c đ có th c p n

c t ch y.

ng đ

c