TR
NG
I H C C N TH
KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C NG D NG
B MÔN KHOA H C
T & QU N LÝ
T AI

LU N V N T T NGHI P
NGÀNH QU N LÝ

T AI

Tài:
PHÂN TÍCH Y U T

KINH T - XÃ H I - MÔI TR

HÌNH CANH TÁC THEO H

NG C A CÁC MÔ

NG PHÁT TRI N B N V NG T I HUY N

Trung tâm Học liệu ĐH Cần
Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu
TAM BÌNH, T NH V NH LONG.

Cán b h

ng d n:

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
C n th , Ngày

tháng n m 2007

Cán B" H# ng D$n


TR
NG
I H C C N TH
KHOA NÔNG NGHI P & SINH H C NG D NG
B MÔN KHOA H C
T & QU N LÝ
T AI
Xác nh n c!a B" môn Khoa H'c

t & QL

v% &% tài:

PHÂN TÍCH Y U T KINH T - XÃ H I - MÔI TR
NG C A CÁC MÔ
HÌNH CANH TÁC THEO H
NG PHÁT TRI N B N V NG T I HUY N
TAM BÌNH, T NH V NH LONG.
Sinh viên th c hi n: Nguy n Nam (MSSV: 4031656). L p Qu n Lý

i ng:........................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
C n th , Ngày

tháng

n m 2007

Ch! T)ch H"i *ng


C MT
Qua 4 n m h c t p t i tr

ng

i H c C n Th , chúng em ã nh n

t n tình c a quý th y cô t i tr
& Qu n Lý

t


t và Qu n Lý

t

ai, cùng toàn th" quý th y

ã gi ng d y và giúp ( t o i u ki n cho em trong su t

khoá h c và th i gian th c t p t i b môn.
Các cô chú và anh ch#

UBND huy n Tam Bình, phòng Nông Nghi p huy n và

Phòng Tài Nguyên - Môi Tr

ng huy n Tam Bình, t&nh V)nh Long ã cung c p s

li u và t o i u ki n cho em trong vi c i u tra ph*ng v n nông h .
Các cô, chú nông dân

huy n Tam Bình ã nhi t tình giúp ( và h p tác v i em

trong quá trình i u tra nhanh nông thôn (PRA).
Các b n cùng khóa h c ã
t i B Môn Khoa H c
ng D ng - Tr

ng

ng viên, giúp ( em trong su t th i gian h c t p

Ph ng Hi p, t&nh C n Th
Vào

i h c C n th n m 2003

T t nghi p k, s ngành qu n lý

t ai n m 2007

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu


M CL C

Trang

TÓM L ,C
M-

U

CH

NG 1: L ,C KH O TÀI LI U..................................................................1

1.1. Phát tri"n b n v ng. ..............................................................................................1
1.1.1. #nh ngh)a. ....................................................................................................1
1.1.2. S- d ng

t ai b n v ng..............................................................................1

1.4. ánh giá nông thôn có s tham gia c a ng

i dân (PRA).............................11

1.4.1. Khái ni m. ...................................................................................................11
1.4.2. Nguyên t.c c b n c a PRA........................................................................12
1.5.

c i"m Vùng Nghiên C u..............................................................................13

1.5.1. i u ki n t nhiên. ......................................................................................13
1.5.2. Ngu n tài nguyên thiên nhiên. ....................................................................16
1.5.3. Th c tr ng phát tri"n kinh t - xã h i..........................................................17
1.5.4. Quan i"m và m c tiêu phát tri"n huy n Tam Bình
CH

NG 2: PH

NG TI N - PH

n 2010....................19

NG PHÁP..............................................21

2.1. Ph

ng ti n và vùng nghiên c u. .......................................................................21

2.2. Ph


3.2.3. M c tiêu xã h i............................................................................................27
3.2.4. M c tiêu

m b o môi tr

ng b n v ng. ....................................................28

3.2.5. ánh giá chung............................................................................................29
3.3. Các y u t

nh h

ng

n s- d ng

t ai.........................................................30

3.3.1. Các y u t xã h i. ........................................................................................33
3.3.2. Các y u t kinh t ........................................................................................35
3.3.3. v n

môi tr

ng........................................................................................36

3.4. Thi t k mô hình. ................................................................................................37

Trung tâm
Học

ng các ki"u s- d ng

t........26

t. .......................27

t. ...............................29

i l a ch n ki"u s- d ng t i u. ..........................30
c li t kê theo 3 nhóm KT - XH - MT ..........31

B ng 3.8: S phân chia nhóm và thang ánh giá các y u t

nh h

ng. ..................32

Trung tâm Học liệu ĐH Cần Thơ @ Tài liệu học tập và nghiên cứu


DANH SÁCH HÌNH
Trang
Hình 1.1: M i t

ng tác gi a ba h th ng TN-KT-XH và phát tri"n b n v ng.... 3

Hình 1.2: Mô hình phát tri"n b n v ng c a ngân hàng th gi i World Bank. ...... 4
Hình 1.3: B n

ranh gi i hành chánh huy n Tam Bình, t&nh V)nh Long. ....... 15

l a Cần
ch n cThơ
c u cây
n trái...................................................
45
Hình 3.11: K t qu l a ch n c c u 2Lúa - Cá. .................................................. 46
Hình 3.12: K t qu l a ch n c c u 2Lúa - Màu. ............................................... 47
Hình 3.13: K t qu l a ch n c c u Chuyên Màu............................................... 48
Hình 3.14: K t qu l a ch n c c u 3Lúa. .......................................................... 48
Hình 3.15: Quy trình thành l p mô hình Stella.................................................... 50


M-

Ngày nay, nhu c u s- d ng
Các nhu c u v môi tr

U

t ai c a con ng

i ngày càng a d ng và phong phú.

ng s ng, xây d ng các c s kinh t , v n hóa, xã h i, an

ninh qu c phòng... ngày càng gia t ng cùng v i t/ l t ng dân s . Nó ã v
kh n ng cung c p t
ó, v n

t ai, m t ngu n tài nguyên khan hi m và có gi i h n. Do

xác #nh h th ng canh tác phù h p d a trên s ph i h p các i u ki n kinh t - xã
h i - môi tr

ng.


V)nh Long là m t trong nh ng t&nh có ti m n ng phát tri"n
Long do

c u ãi v

nh ng chính sách
.n c a cán b

i u ki n t nhiên, ng

u t phát tri"n c a nhà n
#a ph

ng là

ng B$ng Sông C-u

i dân c n cù, siêng n ng,

c bi t là

c và bên c nh ó là s lãnh

o úng

nghiên
cứu
ch& h Học
u d ngliệu
cho ĐH
huy nCần
Tam Bình
là cliệu
s nghiên
c u và
" nhân
r ng cho
các
huy n khác trong t&nh V)nh Long và các t&nh

ng B$ng Sông C-u Long.


TÓM L ,C

Hi n nay, tình hình s n xu t nông nghi p

huy n Tam Bình, t&nh V)nh Long di n ra

h t s c ph c t p. Trên #a bàn huy n có r t nhi u ki"u s- d ng

t ang th c hi n

song song v i nhau. Tuy có ph n a d ng trong s n xu t, nh ng t o ra nhi u khó
kh n trong vi c qu n lý, #nh h

KINH T - XÃ

NG C A CÁC MÔ HÌNH CANH TÁC THEO H

NG

PHÁT TRI N B N V NG T I HUY N TAM BÌNH, T NH V NH LONG”
c th c hi n nh$m gi i quy t các v n

trên. M t khác,

tài còn là s

ánh giá

ti m nHọc
ng v liệu
kinhĐH
t - xã
h i -Thơ
môi tr@ngTài
c aliệu
huy nhọc
Tamtập
Bình,và
t&nhnghiên
V)nh Long.
T
Trung tâm
Cần

t

i v i nh ng bi n

ng b trong n i khu v c và toàn n n kinh t ,

ngày càng m r ng m i quan h h p tác toàn c u nh hi n nay.
- V xã h i: Ph i

m b o tính công b$ng xã h i, rút ng.n kho ng cách phân hóa v

thu nh p và phát tri"n c a dân c trong khu v c nông thôn và gi a khu v c nông
thôn v i khu v c thành th#.
- V tài nguyên - môi tr

ng: Tài nguyên ít b# suy gi m ho c suy gi m

th" ki"m soát ho c có th" tái t o
phát tri"n, ch t l

c. V n

phát sinh không nh h

ng cu c s ng và có th" h n ch trong t

- V tính kh thi: Các h th ng canh tác b n v ng

c



2001).
1.2. M"t s5 mô hình canh tác ( *ng B9ng Sông C2u Long ( BSCL)
V i i u ki n t nhiên thu n l i cho s n xu t tr ng tr t, ch n nuôi và thu/ s n nhi t
i, cùng v i vi c phát tri"n c a khoa h c k, thu t và chính sách 1y m nh phát
tri"n nông nghi p c a nhà n

c,

BSCL ã hình thành nhi u h th ng canh tác a
-4-


d ng nh : h th ng canh tác chuyên canh ho c a canh cùng m t lo i cây tr ng, v t
nuôi hay th y s n, h th ng canh tác tích h p gi a tr ng tr t - ch n nuôi, ch n nuôi th y s n…
1.2.1. Mô hình canh tác lúa
Lúa là cây tr ng ch y u và là truy n th ng trong ho t
ng B$ng Sông C-u Long. Ngành tr ng lúa
lâu

i, vi c canh tác ph thu c vào ngu n n

ng s n xu t nông nghi p

ng B$ng Sông C-u Long ã có t
c m a, ch

th y tri u. Có th" chia

thành hai lo i mô hình canh tác c% truy n là mô hình canh tác lúa c% truy n (t x a

khi l' v có kh n ng v
dài

ng l#ch. Nh n

ng pháp s khô vào kho ng cu i

c m a lúa m c nhanh và ch#u h n t t và

n lên theo l' (cu i tháng 07

n khi tr% và chín lúc n

ng Tháp, m t ph n t&nh

u tháng 08 d

c rút khô, vào tháng 12 hay

ng l#ch, kéo

u tháng giêng d

ng

l#ch n m sau thì thu ho ch. Các gi ng lúa ph% bi n c a vùng này là Nàng Tây, Nàng
Tri, uôi Trâu...
- Vùng lúa c y 02 l n: Vùng này t p trung
y u


t gi ng cát, m c n

c ng p không sâu l.m

i 50 cm), b# nhi m m n trong mùa khô. Các gi ng lúa i"n hình nh : Nàng

Th m, Nàng Keo... th

ng

c gieo m vào cu i tháng 05 - gi a tháng 06, c y vào

cu i tháng 07 - gi a tháng 08 và cho thu ho ch vào kho ng tháng 12 d

ng l#ch.

(Theo Nguy n V n Tâm, 1998).
1.2.1.2. Mô hình canh tác lúa hi4n nay: T sau n m 1975 nhi u ti n b khoa h c
k, thu t

c áp d ng trong s n xu t lúa, cùng v i s phát tri"n m nh m! c a h

Trung tâm
Thơ ng
@ruTài
cứu
th ngHọc
th y lliệu
i ch ĐHngCần
t i tiêu


BSCL ã a d ng

ng cao ph c v cho th# tr

ng

c và xu t kh1u (k" t n m 1991 tr l i ây).

Di n tích lúa c n m c a

BSCL là 3.875.500 ha. V

ông Xuân có 1.498.800 ha,

v Hè Thu kho ng 1.910.400 ha và lúa mùa là 376.600 ha (Theo T%ng C c Th ng
Kê, 2004).
- 4u i"m: Tr

c n m 1966,

BSCL ch& tr ng m t v lúa mùa #a ph

ng. T khi

có gi ng lúa ng.n ngày, n ng su t cao, cùng v i s phát tri"n c a h th ng th y l i,
th y nông và bao ê ng n l', ng n m n thì h th ng canh tác chuyên lúa

BSCL


ng ch t h u c cao

t tr ng lúa 2 v nh ng ph n tr m N khoáng hóa l i r t kém, nguyên nhân là

do b# ng p n

c quanh n m, s th y phân ch m ã t o ra s tích l'y ch t h u c ,

nh ng ch t h u c này kém ch t l

ng nên nh h

ng

n kh n ng khoáng hóa N

(Theo Nguy n B o V , 1999). Canh tác liên t c nhi u v trong n m ã l y i trong
tm tl

ng d (ng ch t r t l n, con ng

i ch& có th" tr l i cho

d (ng ch t nào ó thôi nh ng c'ng không cân
d

c

c s- d ng s! làm nh h (ng


n môi@
tr Tài
ng nh
: h học
th ngtập
2Lúa,
- Màu…
1.2.2. Mô hình lúa - màu ( *ng B9ng Sông C2u Long
ng B$ng Sông C-u Long thích h p cho cây màu phát tri"n h u nh quanh n m,
luân canh lúa - màu v i di n tích kho ng 115000 ha, bao g m các cây nh : cây b.p,
khoai lang, d a h u,

u xanh... Tùy theo i u ki n t nhiên c a vùng và t p quán

canh tác mà có th" tr ng thành nh ng v chính nh : V
tháng 03 n m sau, v Xuân Hè t tháng 03
08

ông Xuân t tháng 12

n tháng 06 và v Thu

n

ông t tháng

n tháng 11. (Theo Hà V n S n, 2003 và Nguy n V n Nhân, 2002).

5 vùng



t sét xa sông,

t có phèn hay m n nh vùng

Cái Bè, Cai L y (vùng xa sông thì n ng xu t b.p ch&

t tr'ng phèn

t 01 t n/ha và cây

u kho ng 500 kg/ha), phù h p v i k t qu thí nghi m c a Khoa Nông Nghi p,
Tr

ng

i H c C n Th g n 30 n m qua. 5 chân

" thoát n

t gò, chân

t phù sa cát nh+

c v i h th ng canh tác ph% bi n là 02 v lúa - 01 v màu. L i nhu n

c a nông h

t kho ng 14,6 tri u



i dân

u nành ch& áp ng 25 - 30% nhu c u. Bên c nh ó thì

ng B$ng Sông C-u Long không dám m nh d n

giá c s t gi m, không có th# tr

u t cho s n xu t s

ng tiêu th , khó b o qu n lâu dài... T

tình tr ng s n xu t màu còn t phát là ch y u. M c dù chính ph
phát tri"n màu
ha, s n l
s nl

n

c ta d ki n

ng 01 tri u t n/n m).

n 2005 là 01 tri u ha (Riêng
u nành là 0,5 tri u ha (5

ng 300000 t n/n m). Ngoài ra, còn có xu h

bông v i thành ngành s n xu t hàng hóa

n

n m 2010 s! ngày càng m r ng, d ki n là 220.000 ha. Song song v i vi c m
r ng di n tích, các ch ng lo i cây n trái s! ngày càng phong phú, giàu v s l
ngon v ch t l

ng, m u mã +p, màu s.c b.t m.t…

- Thu n l i: BSCL ã hình thành nên nh ng vùng chuyên canh cây n trái
cùng v i s h

c s n,

ng d n k, thu t c a cán b khoa h c nông nghi p t khâu ch n

gi ng, k, thu t canh tác, thu ho ch… T
B

ng,

i N m Roi, B

ó cho ra các lo i trái cây

t,

c s n nh :

i Da Xanh, Xoài Cát Hòa L c, Vú S a Lò Rèn… là nh ng lo i


Mô hình là

n gi n hoá c a th c t hay là s tr u t

ng hoá,

n gi n hoá c a h

th ng, nó là công c nghiên c u khoa h c. Có hai lo i mô hình ph% bi n là mô hình
hình t

ng và mô hình bi"u t

- Mô hình hình t

ng. (Theo Ngô Ng c H ng, 2003).

ng: Là mô hình

c ngh) nh là m t v t thu nh*

i di n cho

m t v t th t.
- Mô hình bi"u t

ng: Không

mu n bi"u hi n, mà là


hành d

i chính sách

h p có th"

c bi t có th" so sánh, cu i cùng chi n l

c t t nh t và phù

c l a ch n.

1.3.3.

ng d3ng mô hình trong nghiên c

qu t s mô ph*ng c a mô hình s! mô t hành vi c a h th ng mà d a vào ó nó
c l y làm gi thuy t.
- Thi t k nghi m th c thí nghi m: Nghiên c u ngoài

ng òi h*i thi t k nghi m

th c chuyên bi t. M t thí nghi m mà có nhi u nhân t rõ ràng òi h*i nhu c u to l n
v không gian, th i gian c'ng nh kinh phí " th c hi n, thông qua vi c s- d ng mô
hình s! giúp thi t k s nghi m th c thích h p.
- Mô ph*ng các k t qu nghiên c u mà i u này không th" th c hi n trong th c t :
6nh h

ng c a s nóng lên toàn c u là thí v cho i u này, v i lý thuy t c a các

#nh lu t lý, sinh, mô hình nóng toàn c u có th"
h

ng dài h n c a s nóng toàn c u lên môi tr

c s- d ng " mô ph*ng nh

ng. Th c t thì có r t nhi u nghiên

Trung tâm
Học
liệuã ĐHc Cần
@ ng
Tài
liệunhhọc

- 11 -

n