BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN THỊ KIM HƢƠNG

NGHIÊN CỨU SỰ PHÂN BỐ VÀ TÁC DỤNG
KHÁNG UNG THƢ CỦA KHÁNG THỂ ĐƠN DÒNG
NIMOTUZUMAB GẮN 131I TRÊN CHUỘT
MANG KHỐI UNG THƢ ĐẦU CỔ NGƢỜI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ QUỐC PHÒNG

HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN THỊ KIM HƢƠNG

NGHIÊN CỨU SỰ PHÂN BỐ VÀ TÁC DỤNG
KHÁNG UNG THƢ CỦA KHÁNG THỂ ĐƠN DÒNG
NIMOTUZUMAB GẮN 131I TRÊN CHUỘT
MANG KHỐI UNG THƢ ĐẦU CỔ NGƢỜI
Chuy n ng nh: KHOA HỌC Y SINH

và hai con đã luôn là chỗ dựa vững chắc của tôi, luôn thương yêu, khuyến
khích, động viên và tạo điều kiện tốt nhất về tình cảm, tinh thần cho tôi để
hoàn thành tốt chương trình học tập và thực hiện thành công luận án này.
Hà Nội, tháng 09 năm 2018
Tác giả
Nguyễn Thị Kim Hƣơng


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây l công trình nghi n cứu của tôi với sự hướng
dẫn khoa học của cán bộ hướng dẫn.
Các kết quả nêu trong luận án là trung thực v được công bố một phần
trong các bài báo khoa học. Luận án chưa từng được công bố. Nếu có điều gì
sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Tác giả

Nguyễn Thị Kim Hƣơng


MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC CÁC HÌNH -ẢNH
ĐẶT VẤN ĐỀ ............................................................................................


5

1.2.1

Vai trò của thuốc lá trong ung thư đầu cổ.................................

5

1.2.2

Vai trò của rượu trong ung thư đầu cổ.........................................

6

1.2.3

Vai trò của Humanpapilloma virus trong ung thư đầu cổ

8

1.2.4

Vai trò của Epstein Barr virus trong ung thư đầu cổ...........

9

1.3

Yếu tố của thụ thể tăng trƣởng biểu bì..................................


Kháng thể đơn dòng................................................................................

18

1.4.2

Đồng vị phóng xạ.....................................................................................

20


1.4.3

Kháng thể đơn dòng (nimotuzumab) gắn đồng vị phóng
xạ (131I) trong điều trị ung thư...........................................................

1.5

21

Sử dụng mô hình chuột thiếu hụt miễn dịch trong
tạo và ứng dụng thử nghiệm điều trị các khối ung
thƣ của ngƣời...........................................................................................

1.5.1

Các dòng chuột thiếu hụt miễn dịch sử dụng cho nghiên
cứu tạo các khối u của người trên thực nghiệm.....................

1.5.2

33

2.1.3

Địa điểm, thời gian nghiên cứu ......................................................

34

2.2

Phƣơng pháp nghiên cứu.................................................................

35

2.2.1

Thiết kế nghiên cứu.................................................................................

35

2.2.2

Nội dung nghiên cứu..............................................................................

35

2.2.3

Các kỹ thuật được sử dụng trong nghiên cứu..........................



3.1.1

Kết quả nuôi cấy tế b o Hep-2.........................................................

53

3.1.2

Kết quả đánh giá tác dụng kháng ung thư của
Nimotuzumab và

131

I-Nimotuzumab trên dòng tế b o

Hep-2…………………………………………………………………………

54


3.1.3

Kết quả đánh giá tác dụng gây chết tế b o theo chương
trình thử nghiệm apoptosis tr n dòng tế b o Hep-2 với

56

phức hợp 131I-Nimotuzumab, Nimotuzumab và 131I........
3.2

65

nimotuzumab bằng chụp xạ hình SPECT ……………
3.3

Kết quả tác dụng kháng ung thƣ của phức hợp

131

I-

nimotuzumab trong cơ thể động vật mang ung thƣ ....

70

3.3.1

Đánh giá sự phát triển khối u sau điều trị..................................

71

3.3.2

Đánh giá khối lượng chuột thí nghiệm sau điều trị..............

77

3.3.3

Thời gian sống trung bình của các nhóm chuột điều trị ..


I-Nimotuzumab có tác dụng ức chế tế

87

bào Hep-2 in vitro……………………………………
4.1.2.1

Khả năng ức chế tế bào Hep-2 qua thử nghiệm MT

87

4.1.2.2

Bước đầu xác định cơ chế gây chết tế bào Hep-2 theo

88

con đường apoptosis…………………………………
4.2

Sự phân bố của phức hợp

131

I-nimotuzumab trên

mô hình chuột mang khối ung thƣ biểu mô tế bào
vảy đầu cổ ngƣời dòng Hep-2……………………...


Phân bố sinh học

131

I-Nimotuzumab trong các tạng

96

chuột thí nghiệm ……………………………………
4.2.3.2

Sử dụng SPECT đánh giá phân bố sinh học

131

I-

97

Nimotuzumab trên chuột mang khối ung thư đầu cổ người
4.3

Hiệu quả điều trị của

131

I-nimotuzumab trên mô

100



109

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN ................................................................................
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................
PHỤ LỤC

110
111


CHỮ VIẾT TẮT

STT

Phần

Phần viết đầy đủ

viết tắt

1

ADN

Acid Deoxyribonucleic

2

6

HPV

Human Papilloma Virus

8

mAbs

Monoclonal antibodies (Kháng thể đơn dòng)

10

mRNA

messenger RNA

9

MTT

7

NK-κB

15

PS


Tumor necrosis factor alpha
Yếu tố hoại tử khối u alpha

14

VGFR

Vascular endothelial growth factor
Yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu


DANH MỤC BẢNG
Bảng

Tên bảng

Trang

1.1

Số ước tính các ca ung thư mới ở nam và nữ, tỉ lệ mắc thô
và tỉ lệ mắc chuẩn hóa theo tuổi trên 100.000 dân

3

3.1

Kết quả tỷ lệ % ức chế tế b o Hep-2 tại thời điểm 48 giờ
dưới tác dụng của 131I-Nimotuzumab, Nimotuzumab



So sánh phân bố 131I-nimotuzumab ở u so với các mô v cơ
quan chuột tại thời điểm 48 giờ sau ti m

63

3.7

So sánh phân bố 131I-nimotuzumab ở u so với máu tại thời
điểm 72 giờ sau ti m

63

3.8

So sánh phân bố 131I-nimotuzumab ở u so với các mô v cơ
quan chuột tại thời điểm 72 giờ sau tiêm.

64

3.9

So sánh tỷ lệ % số đếm xung gamma của các mô - cơ quan
so với máu tr n các nhóm chuột thí nghiệm

65

3.10

So sánh hoạt độ phóng xạ bằng chụp SPECT tại vùng đầu


70

I-

nimotuzumab
3.13

So sánh thể tích trung bình khối u chuột ng y đầu điều trị

71

3.14

So sánh thể tích trung bình khối u chuột sau 1 tuần điều trị

71

3.15

So sánh thể tích trung bình khối u chuột sau 2 tuần điều trị

72

3.16

So sánh thể tích trung bình khối u chuột sau 3 tuần điều trị

72


3.22

So sánh khối lượng trung bình chuột trước điều trị

77

3.23

So sánh khối lượng trung bình chuột sau 8 tuần điều trị

77

3.24

Thời gian sống trung bình của các nhóm chuột điều trị.

78

3.25

Thời gian sống tích lũy của chuột thí nghiệm giữa nhóm

79

chứng v nhóm điều trị (ng y)


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ

Nimotuzumab, 131I so với nhóm chứng
3.4

Kết quả tỷ lệ % apoptosis của tế bào Hep-2 tại thời
điểm 48 giờ dưới tác dụng của

131

57

I-Nimotuzumab,

Nimotuzumab, 131I so với nhóm chứng
3.5

Kết quả tỷ lệ % apoptosis của tế bào Hep-2 tại thời
điểm 72 giờ dưới tác dụng của

131

58

I-Nimotuzumab,

Nimotuzumab, 131I so với nhóm chứng
3.6

Thể tích trung bình khối u chuột thí nghiệm trong 8

76

1.2

Sơ đồ tổng quan sự tiến triển ung thư dưới tác dụng của
yếu tố nguy cơ cao HPV v EBV trong ung thư biểu mô
đầu cổ

10

1.3

Cấu trúc đồng nhị trùng hóa của EGFR

12

1.4

Con đường tín hiệu của EGFR trong tiến trình ung thư
biểu mô tế bào vảy đầu cổ

14

1.5

Các con đường dẫn tín hiệu tế bào của thụ thể yếu tố
tăng trưởng biểu bì

15

2.1




Hình

Tên hình

Trang

2.5

Sự phân bố của các tế bào trong trong vùng tín hiệu

43

huỳnh quang khác nhau của PerCp-Cy5-5A và PE. Tỉ lệ
Q1, Q2, Q3, Q4 được xác định trong bảng thống kê của
phần mềm FACS DIVA II
2.6

Hệ thống chuồng nuôi chuột lưu thông khí độc lập

44

2.7

Hình ảnh buồng đếm Neubauer

47

2.8

Hep-2 được nuôi cấy v tăng sinh
3.2

Tế b o Hep-2 ở thử nghiệm MTT

55

3.3

Mô bệnh học khối ung thư ghép tr n chuột

59

3.4

Bố trí chuột chụp (A) và kết quả SPECT chuột sau 24h

66

tiêm 131I-nimotuzumab (B)
3.5

Bố trí chụp chuột (A) và kết quả SPECT chuột sau 48h

68

tiêm 131I-nimotuzumab (B)
3.6

Bố trí chụp chuột (A) và kết quả SPECT chuột sau 72h