i

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN MẠNH TƯỞNG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI
NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA
BÀN QUẬN HOÀNG MAI, TP HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


ii

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN MẠNH TƯỞNG
ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI
NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA
BÀN QUẬN HOÀNG MAI, TP HÀ NỘI

ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


iv

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành Đề tài tốt nghiệp này ngoài sự nỗ lực phấn đấu của bản
thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ động viên, chỉ bảo của các thầy cô, bạn bè
đồng nghiệp và người thân.
Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc TS. Phan Đình
Binh giảng viên Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm
Thái Nguyên, Thầy đã luôn theo sát, tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi
trong suốt quá trình thực hiện Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể các Thầy giáo, Cô giáo Khoa Quản
lý Tài nguyên, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã giúp đỡ tạo điều
kiện cho tôi trong thời gian qua.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo và cán bộ UBND phường
Định Công; Phòng Tài nguyên Môi trường; Ban Bồi thường giải phóng mặt
bằng quận, phòng Quản lý Đô thị quận, Trung tâm PTQĐ quận, quận Hoàng
Mai, thành phố Hà Nội cùng tất cả các bạn bè đã giúp đỡ tôi hoàn thành Đề tài
này.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn sâu sắc tới gia đình đã động viên, tạo mọi điều
kiện về vật chất cũng như tinh thần trong suốt quá trình tôi học tập và thực hiện
Đề tài Luận văn Thạc sĩ.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên,ngày …….. tháng ……. Năm 2015
Tác giả luận văn

1.1.2. Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình thu hồi đất và bồi
thường, hỗ trợ GPMB......................................................................................7
1.1.3. Các căn cứ pháp lý của việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB
trên địa bàn thành phố Hà Nội ........................................................................9
1.2. Chính sách bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất đai của một số
nước trên thế giới và các nước trong khu vực............................................11
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


vi
1.2.1. Chính sách bồi thường thiệt hại và tái định cư của các tổ chức tài trợ
(WB và ADB)..................................................................................................11
1.2.2 Chính sách bồi thường, hỗ trợ và GPMB của một số nước trên thế
giới...................................................................................................................14
1.3. Thực tiễn công tác bồi thường GPMB ở Thành phố Hà Nội .............19
1.3.1. Phương án bồi thường ...........................................................................19
1.3.2. Chính ách hỗ trợ đời sống và việc làm..................................................20
1.3.3. Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường ........................................22
1.3.4. Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liên với đất bị thu hồi .....23
1.3.5. Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư ........................................25
1.3.6. Trình độ hiểu biết pháp luật đất đai trong công tác bồi thường GPMB
..............26
Chương 2 ........................................................................................................27
NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU....................................27
2.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.....................................27
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................27
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu...............................................................................27

2.3.1. Tiêu chí lựa chọn dự án nghiên cứu ......................................................28
2. 3 . 2 . P h ư ơ n g p h á p n g h i ê n c ứ u ............................... .
................ 29
Chương 3 ........................................................................................................31
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HỆ THỐNG BẢNG BIỂU ......................31
3 . 1 . Đ á n h g i á đ i ề u ki ệ n t ự n h i ê n , ki n h t ế - x ã h ộ i t r ê n
đ ị a b à n qu ậ n H o à n g M a i ............................... .
............................... . .... 31
3.1.1. Điều kiện tự nhiên .................................................................................31
3.1.2. Kinh tế - xã hội......................................................................................32
3 . 1 . 3 . N h ậ n x é t ch u n g v ề th ự c t r ạ n g p h ất t r i ể n k i n h t ế
- x ã h ộ i qu ậ n H o à n g M a i ............................... .
............................... . ...... 35
3.2. Thực trạng quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn quận
Hoàng Mai .....................................................................................................37
3.2.1. Tình hình quản lý, sử dụng đất đai của quạn Hoàng Mai, TP Hà Nội..38
3.2.2. Đánh giá những kết quả đạt được, tồn tại cần khắc phục trong công
tác quản lý Nhà nước về đất đai ......................................................................44
3.3. Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn nghiên cứu....................................45
3.3.1. Công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội ...........................................................45
3.3.2. Công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất trên địa bàn quận Hoàng Mai ..............................................................48
3.4. Đánh giá việc thực hiện Công tác GPMB, bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư tại Dự án đầu tư xây dựng bờ bên trái sông Tô Lịch, Dự án cải
tạo hai bên bờ sông Lừ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn phường
Định Công, quận Hoàng Mai .......................................................................49
3.4.1. Các văn bản pháp quy liên quan đến hai dự án.....................................49
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –

2. Kiến nghị ....................................................................................................82
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................84

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


ix
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ADB

Ngân hàng Phát triển Châu Á

BTC

Bộ Tài chính

BTNMT

Bộ Tài nguyên Môi trường

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

CN-TTCN-XD Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp – Xây dựng
CT-TTg


ODA

Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức

TĐC

Tái định cư UBND

Ủy ban nhân dân WB
Ngân hàng Thế giới

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


x

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn


DANH MỤCxiCÁC BẢNG
STT

Tên bảng



1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đê tài
Đất đai là tài nguyên hữu hạn, tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực,
nguồn vốn to lớn, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, địa
bàn phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc
phòng; có ý nghĩa sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Bên
cạnh đó, đất đai là điều kiện vật chất cần thiết để tồn tại và tái sản xuất các thế
hệ tiếp nhau của loài người. Vì vậy, thế hệ hiện tại phải có trách nhiệm duy trì,
đảm bảo sử dụng đất tiết kiệm, có hiệu quả, gìn giữ cho thế hệ tương lai. [21,
tr.15]
Trong những năm gần đây, thực hiện đường lối công nghiệp hóa, hiện
đại hóa (CNH-HĐH) đất nước, chúng ta đã và đang triển khai nhiều dự án đầu
tư xây dựng và cải thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật; Cơ sở hạ tầng xã hội; Cơ sở
sản xuất và mở rộng đô thị, khu dân cư truyền thống ..., để thực hiện các dự án
này Nhà nước phải thu hồi đất của người đang sử dụng đất. Điều 27 Luật Đất
đai 2003 quy định “Trong trường hợp cần thiết Nhà nước thu hồi đất của người
đang sử dụng để sử dụng vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia,
lợi ích công cộng thì người bị thu hồi đất được bồi thường thiệt hại hoặc hỗ trợ
trên cơ sở thực hiện theo các quy định của Chính phủ”.
Đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB) khi Nhà nước thu hồi đất là vấn đề
hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế xã hội
(KTXH) của nhiều người, của cả cộng đồng dân cư. Trong điều kiện quỹ đất có
hạn và nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì lợi ích kinh tế của các tổ
chức cá nhân khi Nhà nước giao đất và thu hồi đất được quan tâm hơn. Vì vậy,
đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề thời sự mang tính cấp
bách. Thực tiễn đã khẳng định công tác đền bù GPMB là một trong những điều


tại, vướng mắc trong quá trình thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt
bằng.


3
2.2. Mục tiêu cụ thể


4
Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và tái định
cư tại 2 dự án nghiên cứu trên địa bàn quận Hoàng Mai, TP Hà Nội.
Đánh giá tác động của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng đến lao động
việc làm, thu nhập và đời sống của người dân so với trước khi bị thu hồi đất.
Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận Hoàng Mai, TP Hà Nội.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
Nắm vững Luật Đất đai hiện hành, các Nghị định, Thông tư có liên
quan đến công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho người dân
sau khi GPMB.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Các số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo đầy đủ, chính xác, trung
thực, khách quan.
- Phải biết phân tích, đánh giá các số liệu điều tra, thu thập.
- Đề xuất các giải pháp cụ thể mang tính khả thi cao dựa trên các kết quả
nghiên cứu.


5
Chương 1

trương đầu tư mà phải thu hồi đất;
+ Dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao,
khu kinh tế; khu đô thị mới, dự án đầu tư bằng nguồn vốn hỗ trợ phát triển
chính thức (ODA);
+ Dự án xây dựng trụ sở cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức
chính trị - xã hội ở trung ương; trụ sở của tổ chức nước ngoài có chức năng
ngoại giao; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp
hạng, công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự
nghiệp công cấp quốc gia;
+ Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật cấp quốc gia gồm giao thông,
thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc; hệ thống dẫn, chứa
xăng dầu, khí đốt; kho dự trữ quốc gia; công trình thu gom, xử lý chất thải;
+ Dự án xây dựng trụ sở cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức
chính trị - xã hội; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh
được xếp hạng, công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình
sự nghiệp công cấp địa phương;
+ Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật của địa phương gồm giao
thông, thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc, chiếu sáng đô
thị; công trình thu gom, xử lý chất thải;
+ Dự án xây dựng công trình phục vụ sinh hoạt chung của cộng đồng
dân cư; dự án tái định cư, nhà ở cho sinh viên, nhà ở xã hội, nhà ở công vụ; xây
dựng công trình của cơ sở tôn giáo; khu văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí
phục vụ công cộng; chợ; nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng;
+ Dự án xây dựng khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn mới; chỉnh trang
đô thị, khu dân cư nông thôn; cụm công nghiệp; khu sản xuất, chế biến nông
sản, lâm sản, thủy sản, hải sản tập trung; dự án phát triển rừng phòng hộ, rừng
đặc dụng;


7

+ Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường
hợp thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông
nghiệp; thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà
phải di chuyển chỗ ở;
+ Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá
nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở;
+ Hỗ trợ khác.
* Tái định cư:
- Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu
hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư. Ưu tiên vị trí
thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi
là người có công với cách mạng. Khu tái định cư phải được xây dựng cơ sở hạ
tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở
cũ [10].
- Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đối với trường hợp phải di chuyển
chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình
thức:
+ Bồi thường bằng việc giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư;
+ Bồi thường bằng tiền để người bị thu hồi đất tự lo chỗ ở.
1.1.2. Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình thu hồi đất và bồi
thường, hỗ trợ GPMB
Công tác bồi thường hỗ trợ GPMB khi Nhà nước thu hồi đất là một công
việc rất khó khăn, được xã hội đặc biệt quan tâm, nó mang tính đa dạng và
phức tạp. Các văn bản chính sách về bồi thường, hỗ trợ theo quy định của Nhà
nước được áp dụng chung cho tất cả các dự án thu hồi đất. Tuy nhiên công tác
thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB rất khác nhau đối với mỗi dự án, mỗi
địa phương, nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích, đời sống kinh tế xã
hội của người bị thu hồi đất [16].



thuộc rất lớn vào điều kiện đất đai, trình độ sản xuất, tập quán và kinh nghiệm
canh tác có từ lâu đời. Do vậy, khi thu hồi đất – thu hồi tư liệu sản xuất của
người dân thì việc người dân chấp hành phương án thu hồi đất, di chuyển là rất


11
khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân là rất cần thiết
để đảm bảo đời sống người dân về lâu dài [18].
- Đối với đất ở, đất phi nông nghiệp: Do giá trị sử dụng đất và tài sản gắn
liền với đất lớn, nó gắn bó trực tiếp với đời sống, sinh hoạt của người dân. Mặt
khác nó cũng chịu ảnh hưởng bởi Luật Đất đai và các chính sách được thực hiện
trong công tác GPMB không đồng bộ đặc biệt là công tác xác định giá đền bù
không thỏa đáng cho người dân nằm trong chỉ giới GPMB dẫn tới tình trạng
chống đối, chây lì không chịu di dời. Khi thực hiện di dời điều quan trọng là bố
trí đất cho khu vực tái định cư thì lại chưa được đảm bảo do các nguyên nhân
khách quan, chủ quan như không có đất, thiếu các điều kiện sinh hoạt [17].
1.1.3. Các căn cứ pháp lý của việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ GPMB
trên địa bàn thành phố Hà Nội [23]
- Luật đất đai Luật Đất đai 2003;
- Luật đất đai Luật Đất đai 2013;
- Luật Thuế chuyển quyền sử dụng đất;
- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về thi
hành Luật Đất đai 2013;
- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định
về giá đất;
- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định
về thu tiền sử dụng đất;
- Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định
về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước;
- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định

- Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND ngày 20/6/2014 của UBND Thành
phố Hà Nội về việc ban hành quy định các nội dung thuộc thẩm quyền của
UBND Thành phố do Luật Đất đai 2013 và các Nghị định của Chính phủ giao
về Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn TP
Hà Nội
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
ĐHTN

http://www.lrc.tnu.edu.vn