LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những kết
quả nghiên cứu trong luận văn hoàn toàn trung thực và chưa được ai công bố
trong bất kì công trình nào. Nguồn tài liệu sử dụng trong quá trình nghiên
cứu đã được các cơ quan có thẩm quyền đồng ý và đúng sự thật.
Thái Nguyên, tháng 5 năm 2015
Tác giả luận văn

Lý Thị Hương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐiHTN




LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn tốt nghiệp. Cùng với
sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô
giáo trong trường Đại học sư phạm, các cán bộ cơ quan ban ngành đã giúp đỡ
tôi hoàn thành đề tài.Tôi xin chân thành cảm ơn tới.
1. Thầy giáo hướng dẫn PGS.TS. Trần Viết Khanh. Cùng các thầy cô
giáo trong khoa Địa lý, Phòng đào tạo Sau đại học, trường Đại học Sư
phạm - Đại học Thái Nguyên.
2. UBND tỉnh Hà Giang, UBND các huyện Quản Bạ, Yên Minh, Đồng
Văn, Mèo Vạc.
3. Sở văn hóa thông tin - thể thao và du lịch tỉnh Hà Giang.
4. Ban quản lý Cao nguyên đá Đồng Văn.
5. Cảm ơn các bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian
nghiên cứu.
Vì điều kiện thời gian cũng như khả năng bản thân tôi còn nhiều hạn chế
nhất định nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong

2
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................
2
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.........................................................
3
6. Lịch sử nghiên cứu vấn đề............................................................................... 4
7. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu..........................................................
5
8. Cấu trúc đề tài ..................................................................................................
8
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐỊA HÌNH PHỤC VỤ
SỰ PHÁT TRIỂN DU LỊCH ............................................................................ 9
1.1. Các khái niệm địa hình ................................................................................. 9
1.1.1. Khái niệm địa hình ................................................................................ 9
1.1.2. Khái niệm hình thái địa hình ................................................................. 9
1.1.3. Khái niệm nguồn gốc địa hình ............................................................ 10
1.1.4. Khái niệm tuổi địa hình ....................................................................... 11
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐiiHi
TN




1.2. Một số điểm phương pháp luận của việc nghiên cứu địa hình...................
12
1.3. Khái niệm về các dạng địa hình ................................................................. 14
1.3.1. Địa hình miền núi ................................................................................ 14
1.3.2. Địa hình karst....................................................................................... 16
1.3.3. Địa hình đứt gãy kiến tạo .................................................................... 18
1.3.4. Địa hình xâm thực - bào mòn .............................................................. 19

2.5. Các dạng địa hình trên Cao Nguyên Đá ..................................................... 37
2.5.1. Địa hình nguồn gốc đứt gãy kiến tạo .................................................. 37
2.5.2. Địa hình bóc mòn ................................................................................ 38
2.5.3. Địa hình karst....................................................................................... 40
2.5.4. Địa hình tch tụ .................................................................................... 44
2.5.5. Các dạng địa hình đặc biệt, đánh giá những tài nguyên địa hình
Số hóa bởi Trung tâm Học
liệ


u – ĐHiv
TN


trong phát triển du lịch.......................................................................................
46

Số hóa bởi Trung tâm Học
liệ




2.6. Đánh giá các dạng địa hình trên cao nguyên đá đối với việc phát
triển du lịch ........................................................................................................ 53
2.6.1. Vị trí khu vực Cao Nguyên Đá đối với sự phát triển kinh tế của
tỉnh Hà Giang..................................................................................................... 53
2.6.2. Tiềm năng của địa hình trên cao nguyên đá Đồng Văn đối với
phát triển du lịch ................................................................................................
54


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNĐ

:

Cao nguyên đá

ĐB

:

Đông Bắc

ĐCKS

:

Địa chất khoáng sản TB

- ĐN :
:

Tây Bắc - Đông Nam TB

Tây Bắc

UBND


đó một số dạng địa hình có ý nghĩa phát triển du lịch, nhất là các cảnh quan.
Khu vực cao nguyên đá Đồng Văn tỉnh Hà Giang, với nhiều di sản địa
chất, địa mạo được UNESCO công nhận là Công viên địa chất Toàn cầu vào
tháng 10/2010, đây là Công viên địa chất duy nhất của Việt Nam và thứ hai của
Đông nam Á. Vì vậy việc nghiên cứu địa hình ở đây rất quan trọng, giúp cho
việc định hướng phát triển các loại hình du lịch và khai thác các giá trị di sản,
danh thắng địa chất, địa hình nhằm phát triển kinh tế đi đôi với xóa đói giảm
nghèo cho người dân địa phương một cách bền vững.
Khu vực cao nguyên đá Đồng Văn bao gồm bốn huyện: Đồng Văn, Mèo
Vạc, Yên Minh và Quản Bạ với diện tích lên đến 2368,6km2, là nơi địa đầu của
tổ quốc với hơn 100km đường biên giới giáp với Trung Quốc, là khu vực có vị
trí địa chính trị quan trọng đối với an ninh quốc phòng và sự bảo vệ toàn vẹn
lãnh thổ đất nước.
Nơi đây, hiện có điều kiện sinh sống hết sức khó khăn do phần lớn diện
tch là vùng núi đá có độ cao trên 1000m so với mực nước biển, giao thông
đi lại hết sức khó khăn và nguy hiểm. Đặc biệt vùng này cực kỳ thiếu đất và
thiếu
nước,rất khó khăn cho canh tác nông nghiệp và đời sống sinh hoạt. Người dân
khu vực cao nguyên đá đang phải sống trong cảnh nghèo khổ nên việc nghiên
cứu các điều kiện tự nhiên, văn hoá dân tộc, trong đó có địa hình định hướng
cho phát triển du lịch là rất cần thiết, nhằm nâng cao đời sống nhân dân và
phát triển kinh tế xã hội cho khu vực cao nguyên đá Đồng Văn.
Nghiên cứu khu vực này nhằm phát hiện và khai thác bền vững các dạng
địa hình đặc biệt, các cảnh quan tự nhiên, góp phần quan trọng trong việc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ1HTN





đó đánh giá, xác định phát triển các loại hình du lịch.
 Trên cơ sở địa hình có thể xây dựng các bản đồ quy hoạch và phát
triển du lịch khu vực cao nguyên đá Đồng Văn.
 Đề xuất phát triển các loại hình du lịch kết hợp dựa trên cơ sở địa hình.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
 Đối tượng nghiên cứu: Các dạng địa hình ảnh hưởng đến sự phát triển
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ2HTN




du lịch vùng cao nguyên đá Đồng Văn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ3HTN




 Phạm vi nghiên cứu: khu vực cao nguyên đá Đồng Văn gồm 4 huyện:
Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc. Bao gồm các xã cụ thể như sau:
Huyện Quản Bạ gồm các xã ( thị trấn Tam Sơn, Thái An, Lùng Tám, Đông Hà,
Quản Bạ, Quyết Tiến, Cán tỷ, Thanh Vân, Bát Đại Sơn, Nghĩa Thuận, Cao Mã
Pờ, Tùng Vài, Tả ván). Huyện Yên Minh gồm các xã ( thị trấn Yên Minh,
Thắng Mố, Phú Lũng, sủng Tráng, Bạch Đích, Na Khê, Sủng Thài, Hữu Vinh, Lao
Và Chải, Mậu Duệ, Đông Minh, Mậu Long, Ngam La, Ngọc Long, Đường
Thượng, Lũng Hồ, Du Già, Du Tiến). Huyện Đồng Văn gồm ( thị trấn Đồng Văn,
thị trấn Phó Bảng, xã Hồ Quáng Phìn, Lũng Cú, Lũng Phìn, Lũng Táo, Lũng Thầu,
Ma Lé, Phố Cáo, Phố Là, Sà Phìn, Sảng Tủng, Sính Lủng, Sủng Là, Sủng Trái,



6. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
6.1. Trên thế giới
Địa hình là bộ phận rất quan trọng của bề mặt trái đất. Từ nửa đầu thế
kỉ
19 trở về trước những tài liệu về địa hình mặt đất chỉ được thu thập một cách
“nhân tiện” trong khi tiến hành các công trình nghiên cứu địa lý, địa chất, sinh
vật học và thổ nhưỡng. Nhưng đó mới chỉ là những tài liệu mang tính mô tả,
phần nhiều mới chỉ dừng lại ở mức trả lời câu hỏi “hiện tại thế nào”, và còn bỏ
lửng việc giải đáp các câu hỏi “tại sao” “sẽ thế nào”... Thời đó các nhà địa lý
còn xa lạ với tư tưởng về sự phát triển có tính quy luật của các dạng địa
hình. Do vậy bộ môn khoa học địa mạo chuyên nghiên cứu về địa hình trái đất
chưa phát triển. Chỉ sau khi xuất hiện những công trình nghiên cứu tổng
quát nổi tếng của các nhà địa lý và địa chất như Powell, Gilbert, Davis,
Richthofen, A.penck, cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20, khoa học địa mạo bộ môn
nghiên cứu về địa hình mới được hình thành và phát triển cho đến ngày nay.
Đây là bộ môn không những nghiên cứu những quy luật biến đổi hiện tại mà
cả quá khứ cũng như hướng phát triển của địa hình trong tương lai.
6.2.Việt Nam
Từ lâu các nhà địa chất người pháp đã đến vùng cao nguyên đá
Đồng Văn nghiên cứu về cổ sinh, địa tầng và cấu trúc địa chất. Trong đó có
G.zenin (1907) là người đầu tên phát hiện ra cấu trúc địa chất vòng cung
Đông Bắc Bắc Bộ, tiếp theo là J.deparat (1916) với các công trình địa
chất về vùng
thượng du Bắc Bộ và Hà Giang. Trong thời kì 1941-1952 J. Fomaget và
E.saurin đã xây dựng bản đồ địa chất đông dương, một số yếu tố về địa chất
địa hình lãnh thổ được xác lập trong đó Hà Giang thuộc yếu tố thượng Bắc Bộ.
Sau năm 1954 các nhà địa chất Việt Nam dưới sự giúp đỡ của chuyên gia Liên
Xô E.A. Dovjikov (1959-1965) đã điều tra, khảo sát xây dựng bản đồ địa chất

7.1. Các quan điểm
7.1.1. Quan điểm hệ thống
Hệ thống là tập hợp các thành tố tạo nên một chỉnh thể toàn vẹn, tương
đối ổn định và vận động theo quy luật tổng hợp. Mỗi hệ thống bao giờ cũng
có một cấu trúc gồm nhiều thành tố, mỗi thành tố lại có những cấu trúc nhỏ
hơn. Như vậy hệ thống nhỏ bao giờ cũng nằm trong hệ thống lớn hơn. Mỗi
thành tố của hệ thống là một bộ phận độc lập, có chức năng riêng và luôn vận
động theo quy luật của toàn hệ thống, đối với địa hình cũng vậy. Các dạng địa
hình đều nằm trong một hệ thống nhất định, chi phối và tác động qua lại với
nhau.
7.1.2. Quan điểm tổng hợp
Đây là quan điểm rất quan trọng nhằm nghiên cứu một cách tổng hợp
tất cả các nhân tố ảnh hưởng đến địa hình khu vực cao nguyên đá Đồng Văn,
nghiên cứu mối quan hệ tác động của các điều kiện tự nhiên, địa chất và
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ8HTN




sự biến động của chúng đối với địa hình ở cao nguyên đá Đồng Văn. Từ đó có
thể đưa ra những định hướng và những giải pháp để phát triển du lịch theo
từng dạng địa hình cụ thể trên cao nguyên đá Đồng Văn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ9HTN









địa phương, người dân địa phương về các dạng địa hình đặc biệt rất được coi
trọng. Đây là những tư liệu quý giúp khám phá về sự đa dạng của địa hình trên
cao nguyên đá Đồng Văn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ11HTN




7.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu địa mạo
7.2.2.1. Phương pháp trắc lượng hình thái
Mục đích của phương pháp này là phân tích, định lượng địa hình bề mặt
trái đất để góp phần giải quyết các vẫn đề nguồn gốc và động thái của nó
trong đó có thể nghiên cứu hình thái địa hình về độ cao tuyệt đối, độ cao
tương đối, độ dốc, hướng sườn, độ chia cắt ngang và chia cắt sâu...kết quả sẽ
giúp cho việc xác định được các dạng địa hình, các kiểu địa hình phục vụ cho
phát triển kinh tế xã hội và du lịch.
7.2.2.2. Phương pháp địa mạo cấu trúc
Phương pháp nhằm xác định mối liên hệ giữa địa hình với cấu trúc địa
chất, về các mặt cấu trúc kiến tạo và thạch học. Tìm ra sự phụ thuộc của hình
thái địa hình với các điều kiện cấu trúc và thạch học trên cơ sở hiện tượng
xâm thực chọn lọc.
Dựa vào phương pháp này có thể giúp phân biệt được các dạng địa hình
qua nguồn gốc thành tạo đây cũng là chỉ têu để phân tích lịch sử phát triển
của địa hình đang được nghiên cứu.

tạo. Các vận động tân kiến tạo này dù nâng lên hay hạ xuống đều ảnh hưởng
trực tếp tới cường độ hoạt động của các quá trình ngoại sinh, do đó ảnh
hưởng rất lớn tới đường nét và cách sắp xếp của các dạng địa hình.
7.2.2.5. Phương pháp bản
đồ
Trên cơ sở phân tích, tổng hợp các bản đồ chuyên ngành có liên
quan
như: bản đồ địa hình, bản đồ hành chính, bản đồ kinh tế xã hội Cao nguyên đá
Đồng Văn Hà Giang trong quá trình nghiên cứu. để từ đó có thể áp dụng xây
dựng bản đồ du lịch cho khu vực cao nguyên đá Đồng Văn.
8. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận thì nội dung đề tài bao gồm ba
chương. Chương 1: Cơ sở lý luận nghiên cứu địa hình phục vụ sự phát
triển du lịch. Chương 2: Đặc điểm địa hình khu vực cao nguyên đá
Đồng Văn.
Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển du lịch trên cao nguyên
đá
Đồng Văn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –
Đ14HTN