BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

HUỲNH THỊ KIM LÀI

PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH SINH THÁI
TẠI TỈNH PHÚ YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHÁNH HÒA – 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

HUỲNH THỊ KIM LÀI

PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU LỊCH SINH THÁI
TẠI TỈNH PHÚ YÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngành:

Kinh tế phát triển

Mã số:

60 31 01 05

Quyết định giao đề tài:



LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các quý thầy, cô giáo của trường Đại học Nha
Trang đã tâm huyết, tận tình giảng dạy, truyền đạt truyền dạy cho tôi nhiều kiến thức
và giúp đỡ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập và làm luận văn.
Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hai Thầy giáo
TS. Lê Chí Công và Th.S Lê Trần Phúc đã nhiệt tình, tận tâm, đầy trách nhiệm hướng
dẫn tôi hoàn thành luận văn này.
Qua đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch và
các cơ quan liên quan tỉnh Phú Yên đã dành thời gian quý báu, giúp đỡ, hỗ trợ, đóng
góp ý kiến và tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình thu thập dữ liệu.
Cuối cùng, tôi xin được cảm ơn gia đình và người thân đã luôn động viên, giúp
đỡ tôi an tâm công tác và hoàn thành luận văn này./.
Nha Trang, ngày 26 tháng 03 năm 2018
Tác giả luận văn

Huỳnh Thị Kim Lài

iv


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... iii
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................................iv
MỤC LỤC .......................................................................................................................v
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .............................................. viii
DANH MỤC CÁC BẢNG .............................................................................................ix
DANH MỤC HÌNH ........................................................................................................x
DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ ..............................................................................xi

DU LỊCH SINH THÁI TẠI TỈNH PHÚ YÊN.............................................................. 35
2.1. Thực trạng phát triển du lịch của Phú Yên giai đoạn 2011 - 2016......................... 35
2.1.1. Những kết quả đã đạt được trong phát triển du lịch Phú Yên giai đoạn 20112016 ........................................................................................................................... 35
2.1.2. Những hạn chế và nguyên nhân ......................................................................42
2.2. Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái của Phú Yên ..............................................43
2.2.1. Vị trí địa lý ......................................................................................................43
2.2.2. Tài nguyên thiên nhiên ....................................................................................44
2.2.3. Tài nguyên nhân văn .......................................................................................45
2.3. Thực trạng phát triển sản phẩm du lịch sinh thái của Phú Yên giai đoạn 2011-2016.... 46
2.3.1. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng phát triển sản phẩm du lịch sinh thái Phú
Yên ............................................................................................................................ 46
2.3.2. Phân tích các chỉ tiêu đánh giá phát triển sản phẩm du lịch sinh thái Phú
Yên ............................................................................................................................ 72
2.3.3. Đánh giá chung ............................................................................................... 78
Tóm tắt chương 2...........................................................................................................81
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM DU
LỊCH SINH THÁI CỦA TỈNH PHÚ YÊN ...................................................................82
3.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển sản phẩm du lịch sinh thái Phú Yên .... 82
3.1.1. Quan điểm .......................................................................................................82
3.1.2. Định hướng phát triển du lịch sinh thái .......................................................... 84
vi


3.1.3. Mục tiêu ..........................................................................................................84
3.2. Một số giải pháp chủ yếu để phát triển sản phẩm du lịch sinh thái tại tỉnh Phú Yên ....84
3.2.1. Cơ sở đề xuất giải pháp ...................................................................................84
3.2.2. Một số giải pháp cụ thể ...................................................................................85
Tóm tắt chương 3...........................................................................................................98
3.3. Một số kiến nghị .....................................................................................................99
3.3.1. Đối với Chính phủ và các cơ quan Trung ương ..............................................99


Ecotourism

Du lịch sinh thái

KDDL

Business Travel

Kinh doanh du lịch

KDL

Tourist area

Khu du lịch

PT

Develop

Phát triển
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch

SVHTTDL
World Tourism Organization

Tổ chức Du lịch Thế giới của

of the United Nations


Môi trường

CSLT

Residence

Cở sở lưu trú

CSVCKT

Technical facilities

Cơ sở vật chất kỹ thuật

UNWTO

viii


DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Thống kê một số chỉ tiêu cơ bản về du lịch Phú Yên giai đoạn 2011-2016 .40
Bảng 2.2: Thống kê đặc điểm nhân khẩu học trong mẫu nghiên cứu ........................... 73
Bảng 2.3: Đánh giá vai trò của việc phát triển sản phẩm du lịch sinh thái ...................74
tỉnh Phú Yên thời gian qua ............................................................................................ 74
Bảng 2.4: Đánh giá về số lượng và chất lượng phát triển sản phẩm du lịch sinh thái
tỉnh Phú Yên thời gian qua ............................................................................................ 75
Bảng 2.5: Đánh giá cảm nhận của du khách về các yếu tố cấu thành chất lượng sản
phẩm du lịch sinh thái tại Phú Yên ................................................................................76

Sơ đồ 1.1: Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển sản phẩm du lịch ............................. 26
Sơ đồ 1.2: Sự gắn kết giữa các thành phần phát triển du lịch sinh thái ........................ 29
Sơ đồ 1.3: Khung phân tích phát triển sản phẩm du lịch sinh thái ................................ 30
Biểu đồ 2.1: Cơ cấu GRDP theo ngành tỉnh Phú Yên giai đoạn 2011-2016 ................36
Biểu đồ 2.2: Thống kê lượt khách du lịch đến Phú Yên giai đoạn 2011-2016 .............38
Biểu đồ 2.3: Tỷ trọng Du lịch trong GRDP của tỉnh Phú Yên, giai đoạn 2011 - 2016 38
Biểu đồ 2.4: Hiện trạng về CSLT du lịch ở Phú Yên, giai đoạn 2011 – 2016 ..............40
Biểu đồ 2.5: Hiện trạng lao động du lịch Phú Yên đã qua đào tạo 2011 – 2016 ..........42

xi


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Phú Yên là một trong những tỉnh nằm ở duyên hải Nam Trung Bộ, có vị trí địa
lý khá thuận lợi cho việc thông thương kinh tế, có thể kết nối dễ dàng với khu vực Tây
Nguyên bằng đường bộ, đường hàng không và đường sắt trong tương lai, thúc đẩy khả
năng giao lưu kinh tế - xã hội cho cả vùng Tây Nguyên và các khu vực khác của đất
nước. Bên cạnh đó, Phú Yên là một trong những tỉnh có thế mạnh để phát triển sản
phẩm du lịch sinh thái với nhiều khu du lịch tuyệt đẹp và thơ mộng như: Bãi biển Đại
Lãnh, Cảng Vũng Rô, Tháp Nhạn, Bãi biển Tuy Hòa, Khu sinh thái Thuận Thảo, Suối
nước nóng, Suối nước lạnh, Thác Vực Phun, Thác Đá Bàn, Đập Đầm Cam, Đầm Ô
Loan, Ghềnh Đá Dĩa, Vịnh Xuân Đài, Đầm Cù Mông và nhiều khu danh lam thắng
cảnh khác. Ngoài ra hệ thống các di tích văn hóa lịch sử, các lễ hội, phong tục tập quán
của các dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh cũng tạo nên một sức hấp dẫn mạnh đối với
du khách trong và ngoài nước, như: địa đạo Gò Thì Thùng, Tháp Nhạn, đền thờ Lê
Thành Phương, Lương Văn Chánh, chùa Đá Trắng, bến tàu không số Vũng Rô, các
làng nghề, các sinh hoạt văn hóa cổ truyền của người Ê Đê, Banar, Chăm, … Tuy
nhiên, việc phát triển sản phẩm du lịch sinh thái của địa phương hiện nay vẫn chưa
tương xứng với tiềm năng và thế mạnh của tỉnh Nhà. Nhiều khu du lịch, điểm du lịch

(cả quốc tế và nội địa). Các kết quả điều tra là bằng chứng khoa học quan trọng giúp
đề tài đề xuất các giải pháp nhằm phát triển sản phẩm du lịch sinh thái Phú Yên trong
thời gian tới.
Nghiên cứu đã tiến hành đánh giá thực trạng phát triển sản phẩm du lịch sinh
thái trên địa bàn Phú Yên. Chỉ ra được năm điểm mạnh, sáu điểm yếu và nguyên nhân
trong phát triển sản phẩm du lịch sinh thái tỉnh Phú Yên từ đó đề xuất những giải pháp
cơ bản, có khả năng áp dụng trong thực tiễn, góp phần phát triển sản phẩm du lịch sinh
thái trên địa bàn tỉnh Phú Yên trong thời gian tới. Ngoài ra, luận văn có thể được sử
dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan và cá nhân trong việc nghiên cứu quản lý
phát triển sản phẩm du lịch sinh thái theo hướng bền vững.
Từ khóa: du lịch sinh thái, sản phẩm, Phú Yên.

xiii


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Phú Yên là một trong những tỉnh nằm ở duyên hải Nam Trung Bộ, có vị trí địa
lý khá thuận lợi cho việc thông thương kinh tế, có thể kết nối dễ dàng với khu vực Tây
Nguyên bằng đường bộ, đường hàng không và đường sắt trong tương lai, thúc đẩy khả
năng giao lưu kinh tế - xã hội cho cả vùng Tây Nguyên và các khu vực khác của đất
nước. Bên cạnh đó, Phú Yên là một trong những tỉnh có thế mạnh để phát triển sản
phẩm du lịch sinh thái với nhiều khu du lịch tuyệt đẹp và thơ mộng như: Bãi biển Đại
Lãnh, Cảng Vũng Rô, Tháp Nhạn, Bãi biển Tuy Hòa, Khu sinh thái Thuận Thảo, Suối
nước nóng, Suối nước lạnh, Thác Vực Phun, Thác Đá Bàn, Đập Đầm Cam, Đầm Ô
Loan, Ghềnh Đá Dĩa, Vịnh Xuân Đài, Đầm Cù Mông và nhiều khu danh lam thắng
cảnh khác.Ngoài ra hệ thống các di tích văn hóa lịch sử, các lễ hội, phong tục tập quán
của các dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh cũng tạo nên một sức hấp dẫn mạnh đối với
du khách trong và ngoài nước, như: địa đạo Gò Thì Thùng, Tháp Nhạn, đền thờ Lê
Thành Phương, Lương Văn Chánh, chùa Đá Trắng, bến tàu không số Vũng Rô, các

- Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở đánh giá thực trạng và tiềm năng phát triển sản phẩm du lịch sinh
thái tỉnh Phú Yên, đề tài đưa ra những giải pháp nhằm góp phần phát triển sản phẩm
du lịch sinh thái tỉnh nhà trong thời gian tới.
- Mục tiêu cụ thể
+ Xác định các điểm mạnh, điểm yếu, tiềm năng và lợi thế cạnh tranh của sản
phẩm du lịch sinh thái tại tỉnh Phú Yên;
+ Xác định cơ hội và thách thức trong phát triển sản phẩm du lịch sinh thái tại
Phú Yên;
+ Đề xuất các giải pháp phát triển sản phẩm du lịch sinh thái tại Phú Yên theo
hướng bền vững trong thời gian tới
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Khung lý thuyết về phát triển sản phẩm du lịch sinh
thái; Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh sản phẩm; Thực trạng phát triển sản phẩm du lịch
sinh thái tại Phú Yên giai đoạn 2011 – 2016 và những giải pháp phát triển sản phẩm du
lịch sinh thái tại tỉnh Phú Yên trong thời gian tới.
- Đối tượng khảo sát: Tập trung khảo sát ý kiến chuyên gia và du khách khi sử
dụng dịch vụ du lịch sinh thái tại Phú Yên.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian: các địa phương trong tỉnh có tiềm năng cho phát triển sản
phẩm du lịch sinh thái (Thị xã Sông Cầu và một số địa điểm như Vũng Rô, Tháp
Nhạn, Đầm Ô Loan, Vịnh Xuân Đài, Mũi Điện - Bãi Môn, Biển Long Thủy, Biển Tuy

15


Hòa, Ghềnh Đá Dĩa, Núi Thơm, Núi Chóp Chài, Mộ và Đền thờ Lương Văn Chánh,
Chùa Đá Trắng,...);
+ Thời gian: đề tài tập trung phân tích thực trạng phát triển sản phẩm du lịch
sinh thái Phú Yên giai đoạn 2011-2016 (số liệu được điều tra thứ cấp từ Sở VHTTDL,


được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan và cá nhân trong việc nghiên cứu
quản lý phát triển sản phẩm du lịch sinh thái theo hướng bền vững.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
của Luận văn được kết cấu thành ba chương như sau:
Chương 1. Cơ sở lý thuyết về phát triển sản phẩm du lịch
Chương 2. Thực trạng phát triển sản phẩm du lịch sinh thái tại tỉnh Phú Yên
Chương 3. Một số giải pháp nhằm phát triển sản phẩm du lịch sinh thái tại tỉnh Phú Yên.

17


CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN
SẢN PHẨM DU LỊCH SINH THÁI
1.1. Du lịch và khách du lịch
1.1.1. Du lịch
Cho đến nay có nhiều khái niệm khách nhau liên quan đến du lịch, cụ thể:
Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên hợp quốc (UNWTO, 2002) đã đưa ra quan
niệm: “Du lịch là những hoạt động mà mối quan hệ phát sinh do những tác động qua
lại lẫn nhau giữa khách du lịch, chính quyền và cộng đồng dân cư địa phương trong
quá trình đón khách và phục vụ khách du lịch”.
Nhà nghiên cứu Trần Nhạn (1995) đưa ra một khái niệm khá toàn diện về bản
chất đích thực, cơ bản của du lịch: “Du lịch là quá trình hoạt động của con người rời
khỏi quê hương đến một nơi khác với mục đích chủ yếu là được thẩm nhận những giá
trị vật chất và tinh thần đặc sắc, độc đáo khác lạ với quê hương, không nhằm mục đích
sinh lợi được tính bằng đồng tiền”.
Theo Điều 4 - Luật Du lịch Việt Nam (2005): “Du lịch là các hoạt động có liên
quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả
đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian

ngoài cư trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch
- Khách du lịch nội địa (Domestic tourist): là công dân Việt nam và người nước
ngoài cư trú tại Việt nam đi du lịch trong vi phạm lãnh thổ Việt Nam.
1.2. Sản phẩm du lịch và đặc trưng của sản phẩm du lịch
1.2.1. Sản phẩm du lịch
Khái niệm sản phẩm du lịch được kế thừa từ khái niệm sản phẩm nói chung,
theo Kotler (2003) thì “Sản phẩm là tất cả những gì có thể cung cấp cho sự chiếm hữu,
sự sử dụng hoặc tiêu thụ của một thị trường. Sản phẩm có thể là những vật thể, những
con người, những địa điểm, những tổ chức và những ý tưởng”.
Trong giáo trình Kinh tế Du lịch, hai tác giả Nguyễn Văn Đính, Trần Thị Minh
Hoà (2012) định nghĩa: “Sản phẩm du lịch là các dịch vụ, hàng hoá cung cấp cho du
khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác và các yếu tố tự nhiên, xã hội
với việc sử dụng các nguồn lực cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một
19


vùng hay một quốc gia nào đó” Trong khi đó, điểm 10, điều 4, Luật Du lịch Việt Nam
(2005): “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của
khách du lịch trong chuyến đi du lịch”. Các dịch vụ đó bao gồm: dịch vụ lữ hành, dịch
vụ vận chuyển, dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí, dịch vụ
thông tin hướng dẫn và các dịch vụ khác nhằm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch.
Chúng ta biết rằng, quan điểm khác nhau sẽ ảnh hưởng khác nhau tới việc phát
triển sản phẩm du lịch. Nếu theo quan điểm trên của Luật Du lịch thì sản phẩm du lịch
vẫn chỉ đơn thuần là hoạt động của các ngành dịch vụ. Tuy nhiên, trên thực tế nội
dung của hoạt động du lịch phong phú hơn nhiều. Các khái niệm về sản phẩm du lịch
rất đa dạng do nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng hầu hết đều có chung những đặc
điểm của sản phẩm du lịch.
Mill (1990) trong tác phẩm “Du lịch - ngành kinh doanh quốc tế” (Tourism the
International Business) cho rằng du lịch có 4 chiều định vị, hay 4 không gian du lịch
(tourism dimensions): (1) Điểm hấp dẫn du lịch: Điểm hấp dẫn có ý nghĩa thu hút

quả kinh tế - xã hội lớn cho điểm đến mà không làm suy giảm quá nhiều chất lượng
của tài nguyên và môi trường trong tương lai. Để bảo đảm được yêu cầu này, phát
triển sản phẩm phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
+ Nguyên tắc phát triển hệ thống.
+ Nguyên tắc kinh tế thị trường
+ Nguyên tắc bền vững môi trường (bao gồm cả môi trường tự nhiên và xã hội.
- Sản phẩm du lịch chủ yếu mang tính tổng hợp cao dựa trên cơ sở của nhiều
ngành nghề khác nhau, hơn nữa do đặc tính của nó là sản phẩm du lịch khó xác định
được chu kì sống nên việc đầu tư tạo ra sản phẩm mới là rất khó khăn. Chính vì những
đặc điểm ấy trong chiến lược marketing phát triển sản phẩm du lịch là nhằm đa dạng
hóa sản phẩm, thông qua việc tổ hợp các yếu tố cấu thành, nâng cao sự thích ứng của
hàng hóa, dịch vụ nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu của khách hàng. Bao gồm: (1) sự thỏa
mãn về sinh lý: những bữa ăn ngon, giường ngủ đạt chuẩn, môi trường du lịch thoải
mái; (2) sự thỏa mãn về kinh tế: mức giá tương ứng với giá trị và chất lượng, phục vụ
nhanh chóng, thuận tiện; (3) sự thỏa mãn về xã hội: khi tham gia vào một chương trình
du lịch, du khách được giao lưu, học hỏi, tiếp cận với nhiều điều mới mẻ đầy bổ ích;
(4) sự thỏa mãn về tâm lý: khi tham gia du lịch, du khách được đảm bảo an toàn tuyệt
đối, được tôn trọng, họ được thể hiện đẳng cấp của bản thân.
1.3. Phát triển sản phẩm du lịch sinh thái
1.3.1 Sản phẩm du lịch sinh thái
Có thể nói du lịch sinh thái là một khái niệm tương đối rộng lớn, được hiểu theo
nhiều cách nhìn khác nhau từ các cá nhân và tổ chức nghiên cứu.
Ban đầu, dưới nhận thức của một số người, du lịch sinh thái được hiểu dưới
dạng như một loại hình du lịch được hình thành từ việc kết hợp ý nghĩa của hai từ
ghép là “du lịch” và “sinh thái” trước đó vốn đã quen thuộc với nhiều người. Nhưng
23


cũng có nhiều người lại cho rằng du lịch sinh thái là loại hình du lịch có lợi cho sinh
thái, ít có những tác động tiêu cực đến sự tồn tại và phát triển của các hệ sinh thái hay

24


không đồng nghĩa với du lịch thiên nhiên hay du lịch môi trường mặc dù cũng lấy các
hệ sinh thái làm đối tượng.
- Tài nguyên văn hóa và lịch sử của vùng phải nổi bật và đóng vai trò quan
trọng trong nền lịch sử và văn hóa quốc gia.
- Các hoạt động DLST và sự có mặt của du khách sẽ không làm ảnh hưởng
nhiều đến các giá trị văn hóa bản địa của khu vực.
1.3.2. Các tiêu chí đánh giá phát triển sản phẩm du lịch sinh thái
Phát triển sản phẩm DLST là phần quan trọng nhất trong các kế hoạch quy
hoạch phát triển DLST. Khi xây dựng một sản phẩm DLST cần phải chú ý đến các tiêu
chí sau giúp cho việc xác định một khu vực có thể quy hoạch thành một điểm DLST:
- Khu vực định hướng phát triển sản phẩm DLST phải có nguồn tài nguyên
thiên nhiên phong phú và có sức cuốn hút đối với khách du lịch;
- Khu vực phải có những đặc trưng tự nhiên độc đáo mà du khách quan tâm và
có ý nghĩa giáo dục đối với du khách;
- Khu vực phải đa dạng về các loài động thực vật, đặc biệt là các loài quý hiếm,
đặc hữu đang bị đe dọa;
- Khu vực đang bị đe dọa bởi các hoạt động như khai thác rừng lấy gỗ, săn bắt
bừa bãi các loài động vật hoang dã. Những hoạt động này có thể phá hủy các tài
nguyên thiên nhiên. Việc thành lập khu du lịch có thể ngăn chặn những hành động
trên, giúp duy trì những nguồn tài nguyên thiên nhiên đồng thời còn tạo ra nguồn
doanh thu cho người dân địa phương và cho việc bảo tồn tài nguyên;
Đồng thời, du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp có tính liên ngành, liên vùng
và xã hội hóa cao với sự tham gia của nhiều thành phần xã hội. Sự phát triển của du
lịch sinh thái và sản phẩm du lịch sinh thái phụ thuộc nhiều vào các điều kiện tự nhiên,
kinh tế, văn hóa – xã hội, an ninh quốc phòng...của quốc gia nói chung và của địa
phương nói riêng. Chính vì vậy, để có thể đánh giá sự phát triển của sản phẩm du lịch
sinh thái một cách chính xác cần phải dựa vào các tiêu chí cơ bản sau: