BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

------------------------------

TRƯƠNG THỊ MỸ LIÊN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT
LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRÊN BÁO CÁO
TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG
TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số ngành : 60340301

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 09 năm 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

------------------------------

TRƯƠNG THỊ MỸ LIÊN

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT
LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRÊN BÁO CÁO
TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG
TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH


sửa chữa (nếu có).
Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn

PGS. TS Phạm Văn Dược


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM
PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TP. HCM, ngày 10 tháng 8 năm 2017

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Trương Thị Mỹ Liên

Giới tính: Nữ

Ngày, tháng, năm sinh: 15/03/1987

Nơi sinh: ĐăKNông

Chuyên ngành: Kế toán

MSHV:1541850024

I- Tên đề tài:
“CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN
TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH”



LỜI CẢM ƠN
Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập khoá học cao học tại trường Đại học
công nghệ Tp. HCM đến nay, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý
Thầy Cô, gia đình và bạn bè.
Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, Tôi xin gửi đến quý Thầy Cô ở khoa Kế toán – Tài
chính – Ngân hàng; phòng Quản lý khoa học và đào tạo sau đại học – Trường Đại học
Công nghệ Tp. HCM; tất cả quý Thầy Cô đã cùng với tri thức và tâm huyết của mình để
truyền đạt vốn kiến thức quý báu và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho chúng tôi trong suốt
thời gian học tập tại trường.
Tôi chân thành cảm ơn TS. Phạm Ngọc Toàn đã tận tâm hướng dẫn tôi trong suốt
thời gian thực hiện đề tài luận văn. Nếu không có những lời hướng dẫn tận tình của thầy
thì tôi rất khó hoàn thiện được luận văn này.
Mặc dù, tôi đã cố gắng rất nhiều trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận
văn. Nhưng do hạn chế về mặt thời gian cùng với việc thiếu kinh nghiệm trong nghiên cứu
nên đề tài luận văn chắc chắn còn nhiều hạn chế và thiếu sót. Tôi rất mong nhận được
những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy Cô để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn
nữa.
Tp. HCM, tháng 09 năm 2017
Tác giả
Trương Thị Mỹ Liên


MỤC LỤC
Trang bìa
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Tóm tắt nội dung

2.1.5.3 Chế độ kế toán ....................................................................................................... 19
2.2 Chất lượng thông tin kế toán ...................................................................................... 20
2.2.1 Thông tin ................................................................................................................... 20
2.2.2 Chất lượng thông tin ................................................................................................. 21
2.2.3 Chất lượng thông tin kế toán .................................................................................... 23
2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính của các
công ty ................................................................................................................................ 30
2.3.1 Hệ thống kiểm soát nội bộ ........................................................................................ 30
2.3.2 Chính sách về thuế .................................................................................................... 32
2.3.3 Ứng dụng công nghệ thông tin ................................................................................. 33
2.3.4 Trình độ nhân viên kế toán ....................................................................................... 34
2.3.5 Nhà quản trị............................................................................................................... 35
2.3.6 Đặc điểm của công ty xây dựng ............................................................................... 35
2.4 Lý thuyết nền ............................................................................................................... 38
2.4.1 Lý thuyết thông tin bất cân xứng .............................................................................. 38
2.4.2 Lý thuyết ủy quyền (Agency theory) ....................................................................... 39
2.4.3 Lý thuyết hành vi quản lý ......................................................................................... 40
2.5 Mô hình nghiên cứu ..................................................................................................... 41
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .................................................................................................. 44
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .............................................................. 45
3.1 Thiết kế nghiên cứu ..................................................................................................... 45
3.1.1Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................... 45
3.1.1.1 Nghiên cứu định tính ............................................................................................. 45


3.1.1.2 Nghiên cứu định lượng .......................................................................................... 46
3.1.2 Quy trình nghiên cứu ................................................................................................ 47
3.1.3 Phương pháp chọn mẫu ............................................................................................ 48
3.1.4 Thiết kế bảng câu hỏi ................................................................................................ 48
3.2 Xây dựng thang đo ...................................................................................................... 49

4.2.4.8 Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. ................................................................... 72
4.3 Bàn luận kết quả nghiên cứu ....................................................................................... 73
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .................................................................................................. 76
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 77
5.1 Kết luận ........................................................................................................................ 77
5.2 Kiến nghị ...................................................................................................................... 78
5.2.1 Hệ thống kiểm soát nội bộ ........................................................................................ 78
5.2.2 Chính sách về thuế .................................................................................................... 80
5.2.3 Ứng dụng công nghệ thông tin ................................................................................. 81
5.2.4 Trình độ nhân viên kế toán ....................................................................................... 84
5.2.5 Nhà quản trị............................................................................................................... 85
5.2.6 Đặc điểm công ty xây dựng ...................................................................................... 86
5.3 Những hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài .......................................... 87
KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 .................................................................................................. 88
Kết luận .............................................................................................................................. 89


DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH VẼ
Sơ đồ 1.1: Mô hình nghiên cứu của Komala ........................................................................ 7
Hình 1.1: Khung lý thuyết nghiên cứu của Rapina ............................................................. 8
Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu đề xuất .............................................................................. 43
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán
trên báo cáo tài chính của các công ty xây dựng trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh .............. 47
Hình 3.2: Mô hình nghiên cứu chính thức ........................................................................ 57
Hình 4.1 Đồ thị Histogram của phần dư đã chuẩn hóa ...................................................... 70
Hình 4.2 Đồ thị P-P Plot của phần dư đã chuẩn hóa .......................................................... 71
Hình 4.3 Đồ thị phân tán giữa giá trị dự đoán và phần dư từ hồi quy ............................... 72


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Tổng hợp các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán theo các nghiên cứu
trước ..............................................................................................................................................42
Bảng 3.1: Thang đo chính thức được mã hóa ...............................................................................49
Bảng 3.3: Kết quả thống kê mô tả mẫu khảo sát theo giới tính ....................................................54
Bảng 3.2: Thống kê kết quả gửi và thu về phiếu khảo sát .............................................................54
Bảng 3.4: Kết quả thống kê mô tả mẫu khảo sát theo công việc .................................................. 55
Bảng 3.5: Kết quả thống kê mô tả mẫu khảo sát theo thâm niên .................................................. 56
Bảng 3.6: Các giả thuyết nghiên cứu ............................................................................................57
Bảng 4.1 Kết quả phân tích Crobach’s Alpha cho thang đo biến độc lập .....................................63
Bảng 4.2 Kết quả phân tích Crobach’s Alpha cho thang đo biến phụ thuộc .................................65
Bảng 4.3 Bảng tóm tắt mô hình hồi quy ........................................................................................67
Bảng 4.4 Bảng ANOVA ................................................................................................................68
Bảng 4.5 Bảng trọng số hồi quy.....................................................................................................68
Bảng 5.1. Bảng sắp xếp thứ tự quan trọng theo hệ số Beta của các nhân tố ................................78


PHẦN MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Nền kinh tế của Việt Nam đang dần phát triển và mức độ hội nhập vào nền kinh tế
thế giới ngày càng sâu rộng thì vai trò của ngành kế toán ngày càng được quan tâm. Hoạt
động của ngành kế toán sẽ cung cấp các báo cáo tài chính (BCTC) thể hiện thông tin về
tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó sẽ tác động đến nhiều đối tượng
khác nhau không chỉ trong phạm vi một quốc gia mà nó còn mang tính toàn cầu. Do đó,
thông tin kế toán đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với công tác quản lý doanh
nghiệp ở cấp độ vi mô. Hơn thế nữa, chất lượng của thông tin kế toán sẽ ảnh hưởng trực
tiếp và đáng kể đối với sự thành công hay thất bại của các quyết định kinh tế, hay nói
cách khác thông tin trên BCTC luôn đóng vai trò quan trọng đối với những người sử
dụng thông tin tài chính, đặc biệt là những nhà đầu tư.

(2) Đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến chất lượng thông tin kế toán
trên báo cáo tài chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
(3) Đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo
tài chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu, nghiên cứu cần trả lời được các câu hỏi sau:
(1) Các nhân tố nào ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài
chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh?
(2) Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đó đến chất lượng thông tin kế toán trên
báo cáo tài chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh như thế
nào?
(3) Các biện pháp nào để nâng cao chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài
chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh?
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán
trên báo cáo tài chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian nghiên cứu: Các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí
Minh.
+ Thời gian nghiên cứu: từ tháng 2/2017 đến tháng 8/2017.
2


4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp định tính kết hợp với phương pháp
định lượng.
- Phương pháp định tính: Tổng kết các lý thuyết có liên quan, xây dựng dàn bài
thảo luận và tiến hành các cuộc thảo luận tay đôi (phỏng vấn các chuyên gia có liên quan
đến vấn đề nghiên cứu), phân tích dữ liệu định tính, từ đó đưa ra giả thuyết nghiên cứu.
Những giả thuyết được xây dựng trong phần này sẽ được kiểm định bằng nghiên cứu
thực nghiệm trong tương lai.

- Chương 4: Kết quả nghiên cứu
- Chương 5: Kết luận và kiến nghị

4


CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
Các công trình nghiên cứu có liên quan trên thế giới cũng như ởViệt Nam và kết
quả nghiên cứu của họ có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc xác định mục tiêu nghiên
cứu của đề tài. Từ đó, xác định khoảng trống nghiên cứu và các vấn đề tiếp tục thực hiện,
làm cơ sở xác định mục tiêu của nghiên cứu. Cụ thể, một số nghiên cứu trong và ngoài
nước như sau:
1.1 Các nghiên cứu nước ngoài
Xu & ctg (2003),“ Key Issues Accounting Information Quality Management:
Australian Case Studies”: ngoài việc cung cấp nền tảng cơ sở lý thuyết về khái niệm và
thang đo đo lường chất lượng TTKT, qua phương pháp nghiên cứu định tính, tác giả đã
khám phá ra một số nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán, bao gồm các nhân
tố bên trong như yếutố con người và hệ thống (sư tương tác giữa con người với hệ thống
máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống), các vấn đề liên
quan đến các tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); và
yếu tố bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự
phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý). Thêm vào đó, các nghiên cứu tình
huống chủ yếu được thực hiện ở cả đơn vị thuộc khu vực tư và khu vực công, do đó kết
quả nghiên cứu này đã đóng góp vào hệ thống cơ sở lý luận rất hữu ích trong việc nghiên
cứu vấn đề có liên quan trong khu vực công, cũng như có thể sử dụng các nhân tố khám
phá này để kiểm định lại tại các quốc gia khác, chẳng hạn như tại Việt Nam.
Theo mô hình nghiên cứu của Stoderstrom và Sun (2007), các nhân tố tác động tới
chất lượng TTKT đó là: Hệ thống pháp luật và chính trị, chuẩn mực kế toán, việc trình
bày BCTC. Trong đó, chuẩn mực kế toán là nhân tố chịu sự chi phối của hệ thống pháp
luật và chính trị, vì pháp luật quy định các chuẩn mực kế toán được ban hành. Việc trình


6


Sơ đồ 1.1: Mô hình nghiên cứu của Komala

Hiểu biết của giám
đốc tài chính

Hỗ trợ của ban
quản trị cấp cao

Hệ thống

Chất lượng

thông tin

thông tin

kế toán

kế toán

(Nguồn: Komala (2012))
Nghiên cứu thực nghiệm tại 31 cơ quan tại Zakat, Indonesia với đối tượng khảo
sát là các nhà lãnh đạo của các cơ quan này, kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự hiểu
biết của kế toán trưởng và hỗ trợ của ban quản trị cấp cao ảnh hưởng đáng kể (63%) đến
HTTTKT. HTTTKT có ảnh hưởng (77.9%) đến chất lượng TTKT. Bên cạnh đó, nghiên
cứu cũng đã chỉ ra yếu tố sự hiểu biết của kế toán trưởng và hỗ trợ của ban quản trị cấp

cấu tổ chức có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng của hệ thống TTKT. Hơn nữa, nghiên
cứu cũng chỉ ra chất lượng của hệ thống TTKT có ảnh hưởng đến chất lượng của TTKT.
Việc tăng cường cam kết của nhà quản trị để quản lý tốt hơn, văn hóa tổ chức và cơ cấu
tổ chức tốt hơn giúp nâng cao chất lượng của TTKT.
1.2 Các nghiên cứu trong nước
Phan Minh Nguyệt (2014), “Xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các
nhân tố đến chất lượng thông tin kế toán trình bày trên BCTC của các công ty niêm yết ở
Việt Nam”, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Kinh tế TP.HCM. Tác giả Phan Minh
Nguyệt đã sử dụng phần mềm SPSS 16.0 và mô hình hồi quy tuyến tính để phân tích các
số liệu thu được từ việc khảo sát, cũng như xác định sự ảnh hưởng của các nhân tố tới
chất lượng TTKT ở các công ty niêm yết ở Việt Nam. Một số mô hình được tác giả trình
bày trong luận văn được lấy làm định hướng cho nghiên cứu của mình là: mô hình
DeLone và McLean (1992), mô hình Nelson và các cộng sự (2005), mô hình Maines và
Wahlen (2006), mô hình Stoderstrom và Sun (2007) và nghiên cứu của Ferdy van Beest,
Geert Braam và Suzanne Boelens.
Có bảy nhân tố mà tác giả đưa vào kiểm định là: việc lập và trình bày BCTC, trình
độ nhân viên kế toán, chi phí và lợi ích khi lập BCTC, rủi ro kiểm toán BCTC của công
ty kiểm toán đối với công ty niêm yết, mục tiêu lập BCTC, thuế, nhà quản trị công ty. Kết
quả nghiên cứu mà tác giả thu được cho rằng có hai nhân tố không ảnh hưởng tới chất
lượng TTKT trên BCTC là: trình độ nhân viên kế toán, mục tiêu lập BCTC. Từ những
8


kết quả đạt được, tác giả đã đề xuất một số giải pháp thiết thực giúp nhà quản trị công ty
niêm yết nâng cao chất lượng thông tin trên BCTC của công ty.
Nguyễn Hữu Bình (2014), “Ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ đến chất
lượng hệ thống thông tin kế toán của các doanh nghiệp tại TP.HCM”, luận văn thạc sĩ,
trường Đại học Kinh tế TP.HCM. Trong luận văn này, tác giả tập trung vào nghiên cứu
mối liên hệ giữa chất lượng hệ thống TTKT ở các doanh nghiệp có sử dụng công nghệ
thông tin trong công tác kế toán ở TP.HCM với hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu.

xuất 11 nhân tố được cho là có ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trên BCTC trong mô
hình kiểm định của mình bao gồm: (1) Quy mô doanh nghiệp; (2) Thời gian hoạt động
của doanh nghiệp; (3) Cấu trúc vốn của nhà nước; (4) Tác biệt chức danh chủ tịch HĐQT
và Tổng giám đốc; (5) Tỷ lệ thành viên độc lập HĐQT; (6) Quy mô HĐQT; (7) Sự tồn tại
của BKS; (8) Khả năng sinh lời; (9) Đòn bẩy tài chính; (10) Khả năng thanh toán hiện
hành; (11) Tỷ lệ tài sản cố định. Kết quả kiểm định mô hình của nghiên cứu cho thấy chất
lượng TTKT trên BCTC của các CTNY trên SGDCK TP.HCM bị ảnh hưởng bởi 3 nhân
tố: Quy mô của doanh nghiệp, tỷ lệ thành viên HĐQT không điều hành của doanh
nghiệp, kết cấu vốn của nhànước.
Phạm Thanh Trung (2016), “Đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến chất
lượng thông tin trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở
thành phố Hồ Chí Minh”, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Kinh tế TP.HCM. Luận văn
hướng đến việc nhận diện và xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tới chất lượng
thông tin trên BCTC của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở TP.HCM. Từ kết quả sau khi
phỏng vấn 10 chuyên gia là những người có kinh nghiệm về kinh tế, tài chính – kế toán
tại trường Đại học Sài Gòn, đại học Kinh tế TP.HCM và một số đơn vị khác, nghiên cứu
các nguồn thông tin khác nhau có trình bày về đặc tính của chất lượng thông tin, tác giả
đã đưa ra thước đo chất lượng thông tin trình bày trên BCTC của các doanh nghiệp vừa
và nhỏ tại TP.HCM cho luận văn của mình là: thích hợp, trung thực, dễ hiểu, có thể so
sánh, kịp thời.
Kết quả kiểm định đưa ra, các giả thuyết liên quan tới các nhân tố tác động tới chất
lượng thông tin BCTC là: hình thức sổ sách kế toán, thuế, bộ máy kế toán, hệ thống tài
khoản kế toán, nhà quản lý, hệ thống chứng từ kế toán, mục tiêu lập BCTC đều được

10


chấp nhận. Mô hình mà tác giả đưa ra được cho là phù hợp với hướng nghiên cứu trong
luận văn.
1.3 Nhận xét và khe hổng nghiên cứu

khác nhau như: Hệ thống kiểm soát nội bộ, chính sách về thuế, ứng dụng công nghệ
thông tin, trình độ nhân viên kế toán, nhà quản trị, đặc điểm công ty xây dựng, quy mô
công ty, rủi ro kiểm toán BCTC, chuẩn mực kế toán,…
Ngoài ra, chương này đã trình bày điểm khác biệt của đề tài các nghiên cứu trước,
thêm vào đó nghiên cứu về “Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán trên
báo cáo tài chính của các công ty xây dựng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” có sử
dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, có sự kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính
và định lượng sẽ góp phần nâng cao ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

12