ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHAN THỊ PHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ
HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHAN THỊ PHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ
HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã ngành: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Út Sáu

THÁI NGUYÊN - 2018


Thái Nguyên, ngày 18 tháng 4 năm 2018
Tác giả

Phan Thị Phương

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục ...............................................................................................................iii
Danh mục viết tắt ................................................................................................ iv
Danh mục các bảng.............................................................................................. v
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................. 3
5. Phạm vi nghiên cứu đề tài ............................................................................... 3
6. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Cấu trúc đề tài .................................................................................................. 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY
HỌC MÔN TIẾNG VIỆT Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG DÂN
TỘC THIỂU SỐ ................................................................................................ 6
1.1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................... 6
1.1.1. Nghiên cứu trên thế giới ............................................................................ 6
1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam ............................................................................ 8
1.2. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................ 10

1.6.3. Cơ sở vật chất, trang thiết bị và các điều kiện hỗ trợ dạy học môn
Tiếng Việt ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số.................................... 35
Kết luận chương 1.............................................................................................. 36
Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT Ở CÁC TRƯỜNG
TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ HUYỆN VÕ NHAI ................. 37
2.1. Vài nét khái quát về giáo dục tiểu học của huyện Võ Nhai ....................... 37
2.2. Tổ chức triển khai nghiên cứu .................................................................... 42

iv


2.2.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 42
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................... 42
2.2.3. Khách thể khảo sát và địa bàn khảo sát ................................................... 42
2.2.4. Phương pháp khảo sát .............................................................................. 42
2.3. Kết quả khảo sát ......................................................................................... 42
2.3.1. Thực trạng hoạt động dạy học ................................................................. 42
2.3.2. Thực trạng hoạt động học môn Tiếng Việt của học sinh ........................ 45
2.3.3. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt .......................... 48
2.4. Đánh giá chung về thực trạng công tác quản lý hoạt động dạy học môn
Tiếng Việt tại các trường tiểu học huyện Võ Nhai............................................ 62
2.4.1. Mặt mạnh ................................................................................................. 62
2.4.2. Hạn chế .................................................................................................... 63
2.4.3. Nguyên nhân những tồn tại ..................................................................... 64
Kết luận chương 2.............................................................................................. 66
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
TIẾNG VIỆT Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC
THIỂU SỐ HUYỆN VÕ NHAI ...................................................................... 67
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp .............................................................. 67

CBQL

: Cán bộ quản lý

CSVC

: Cơ sở vật chất

DTTS

: Dân tộc thiểu số

GDĐT

: Giáo dục và Đào tạo

GV

: Giáo viên

HS

: Học sinh

SL

: Số lượng

TX



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng dạy học môn Tiếng Việt
nói riêng của đất nước ta đang là mối quan tâm rất lớn của toàn xã hội. Nằm
trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở
các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, trên
tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng
(khoá XI, năm 2013) đã nhấn mạnh nhu cầu “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo về mục tiêu, nội dung và phương pháp”. Một trong những
nhiệm vụ của công cuộc cải cách giáo dục lần này là “Tổng kết, đánh giá
chương trình và sách giáo khoa hiện hành để xác định rõ những ưu điểm cần
thừa kế, phát huy và hạn chế bất cập cần khắc phục” [13]. Dự thảo chương
trình phát triển tổng thể các môn học năm 2018 rất chú trong môn ngữ văn và
trong đó việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đối với học sinh dân tộc
thiểu số là vấn đề quan trọng nhằm nâng cao dân trí, góp phần ổn định cuộc
sống của đồng bào dân tộc thiểu số, rút ngắn khoảng cách chất lượng giữa học
sinh dân tộc thiểu số vùng khó khăn với học sinh vùng thuận lợi, phát triển chất
lượng đại trà, tăng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, giảm tỷ lệ học sinh yếu kém, đào tạo
bồi dưỡng học sinh “mũi nhọn” trong các cấp học, nhằm góp phần đào tạo
nguồn nhân lực đáp ứng thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn.
Bên cạnh sự phát triển của giáo dục cả nước, trong những năm qua, ngành
giáo dục và đào tạo huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên đã ý thức được trách
nhiệm, quán triệt sâu sắc các Nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của
Nhà nước nỗ lực vươn lên, khắc phục khó khăn, từng bước giành được những
thành tựu đáng tự hào.
Tuy nhiên, trong thời gian qua ngành giáo dục huyện Võ Nhai, tỉnh Thái
Nguyên, trong đó có giáo dục tiểu học vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế. Hoạt
động giáo dục chuyển biến chậm, hiệu quả chưa cao, nổi bật là chất lượng giáo

Việt ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số phù hợp từng đơn vị, từng nhà
trường trong hệ thống giáo dục.
Vì vậy tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn
Tiếng Việt ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai,
tỉnh Thái Nguyên”
2


2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học môn
Tiếng Việt ở trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai, đề tài đề
xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở trường tiểu
học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng
Việt ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số.
3.2. Đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và thực trạng quản lý dạy
học môn Tiếng Việt tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ
Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
3.3. Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Việt tại các
trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt tại các
trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số.
4.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt
ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
4.3. Khách thể điều tra
- Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng: 10 người
- Giáo viên: 35 người
- Nghiên cứu khảo sát tại 05 trường tiểu học: Trường Tiểu học Đông Bo,

7.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Sử dụng phiếu trưng cầu ý
kiến đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, GV của 5 trường tiểu học nhằm thu
thập thông tin về thực trạng hoạt động dạy học, thực trạng quản lý hoạt động
dạy học môn Tiếng Việt ở trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ
Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
7.2.2. Phương pháp phỏng vấn sâu: Lấy ý kiến của các nhà quản lý giáo
dục, đội ngũ giáo viên nhằm làm rõ thực trạng hoạt động dạy, quản lý hoạt
động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số của
huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.

4


7.2.3. Phương pháp quan sát: Quan sát cơ sở vật chất, trường lớp, các
hoạt động quản lý, những yếu tố ảnh hưởng đến việc dạy học môn tiếng việt
cho học sinh.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia:
- Cán bộ quản lý các trường tiểu học, giáo viên giảng dạy.
Xin ý kiến chuyên gia để đánh giá mức độ cần thiết và khả thi của các biện
pháp đề xuất.
7.2.5. Phương pháp sử lý số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê toán
học để xử lý và phân tích số liệu điều tra.
8. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ
lục, nội dung chính của luận văn được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt
tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt tại các
trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt tại các

tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý trí quyết tâm
của người học. Đến nay, phương pháp giáo dục của Khổng Tử vẫn còn
nguyên giá trị, là bài học lớn cho các nhà trường trong công tác giáo dục và
đào tạo của mình.
6


Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trước đây thì khẳng định: “Kết quả
toàn bộ hoạt động quản lý hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc
tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động dạy học của đội ngũ giáo viên”.
Từ cuối thế kỷ XIV vấn đề dạy học và quản lý dạy học được nhiều nhà
giáo dục quan tâm, nổi bật nhất trong thời kỳ đó là: Cômenxki (1592-1670),
ông đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên.
- M.I. Kônđakôp, P.V.. Zimin, N.I. Xaxenrđôtôp đi sâu nghiên cứu lãnh
đạo công tác giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then
chốt trong hoạt động quản lý của Hiệu trưởng [24].
- V.A. Xukhomlinki, V.P.Xtrezicondin, Jaxapob đã nghiên cứu và đề ra
một số vấn đề quản lý của Hiệu trưởng trường phổ thông như phân công nhiệm
vụ của Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng để tìm ra cách quản tốt nhất. Theo các
tác giả, những cuộc trao đổi này như đòn bẩy, đã nảy sinh ra những dự định mà
sau này trong công tác quản lý được phát triển trong lao động sáng tạo của tập
thể sư phạm.
Tác giả V.A. Xukhomlinxki còn chỉ rõ tầm quan trọng của việc tổ chức dự
giờ và phân tích sư phạm bài dạy. Ông đã chỉ ra thực trạng yếu kém của việc phân
tích sư phạm bài dạy cho dù hoạt động dự giờ và gióp ý với giáo viên sau giờ dự
và góp ý với giáo viên sau giờ dự của nhà quản lý diễn ra thường xuyên. Từ đó
ông đã đưa ra nhiều cách phân tích sư phạm bài dạy cho giáo viên.
Trên thế giới cũng như trong nước có rất nhiều nhà khoa học, nhà giáo
dục đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý trường học,
quản lý hoạt động dạy học.

người học.
Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra,
đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của người
học sinh trên tinh thần về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Chủ
động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo
đảm định hướng xã hội chủ nghĩa. Phát triển hài hòa, hỗ trợ giữa giáo dục công
lập và ngoài công lập, giữa các vùng, miền. Ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục
và đào tạo đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới,
hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách. Thực hiện dân chủ
8


hóa, xã hội hóa giáo dục và đào tạo. Vì vậy quản lý hoạt động dạy học môn
tiếng Việt ở các trường học vùng dân tộc thiểu số trở thành vấn đề quan tâm
của toàn Đảng, toàn dân, nhằm quản lý tốt các hoạt động dạy học của cán bộ
quản lý, giáo viên trong trường. Chú trọng các kỹ năng: đọc, viết, nghe và nói,
tập trung giáo dục kỹ năng đọc hiểu, kỹ năng tạo dựng các văn bản khác nhau
cần thiết trong cuộc sống đọc, hiểu cho học sinh. Để nâng cao chất lượng quản
lý hoạt động dạy học môn tiếng Việt ở các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu
là vô cùng quan trọng, đây là vấn đề luôn được các nhà khoa học giáo dục
trong và ngoài nước quan tâm.
Một số giáo trình, tài liệu như: Khoa học quản lý giáo dục, Một số vấn đề
về QLGD và Khoa học giáo dục, Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý
giáo dục, Quản lý và lãnh đạo nhà trường, Quản lý giáo dục,…đã được ứng
dung rộng rãi và mang lại một số hiệu quả nhất định trong quản lý nói chung,
quản lý giáo dục, quản lý trường học, nói riêng.
Ngoài những tài liệu dưới dạng sách như đã nêu còn có thể kể đến rất
nhiều luận văn thạc sỹ của các tác giả sau:
Trần Thị Sáu: Các biện pháp chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy bộ
môn Tiếng Việt bậc tiểu học ở quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.

mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [6, tr.34]. Như vậy,
C.Mác đã chỉ ra bản chất quản lý là một hoạt động lao động để điều khiển lao
động, một hoạt động tất yếu và quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội
loài người. Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến mọi nơi, mọi lúc, mọi
lĩnh vực, mọi cấp độ và có liên quan đến mọi người. Đó là một hoạt động xã
hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác để làm
một công việc nhằm một mục tiêu chung. Xã hội ngày càng phát triển, các loại
hình lao động ngày càng phong phú, phức tạp thì hoạt động quản lý càng có vai
trò quan trọng. Quản lý là đúng, dẫn đến thành công, tồn tại ổn định và phát
triển bền vững, còn quản lý sai dẫn đến thất bại, suy thoái, lệ thuộc, biến chất
và đổ vỡ.
Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý theo nhiều cách khác nhau đó
là: Theo dõi, cai quản, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, theo góc độ tổ chức. Điều
khiển chỉnh lái theo góc độ điều khiển.
10


Theo cách tiếp cận hệ thống: Quản lý là tác động của chủ thể quản lý đến
khách thể quản lý (hay là đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động
của con người trong các quá trình sản xuất xã hội để đạt được mục đích nhất định.
Các nhà khoa học cũng đưa ra nhiều định nghĩa quản lý từ các góc độ
khác nhau.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có
kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là
khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [29, tr.35].
Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản
lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý)
đến khách thể quản lý (người bị quản lý) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ
chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. Một định nghĩa khác:
“Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các

Quản lý giáo dục là một dạng của quản lý xã hội với mục tiêu đưa hệ
thống giáo dục là một bộ phận của nó tiến đến mục tiêu đã xác định. Quản lý
giáo dục theo nghĩa rộng là quản lý mọi hoạt động giáo dục trong xã hội. Quá
trình đó bao gồm các hoạt động giáo dục và có tính giáo dục của bộ máy nhà
nước, của các tổ chức xã hội, của hệ thống giáo dục quốc dân. Quản lý giáo dục
theo nghĩa hẹp bao gồm: Quản lý các hoạt động giáo dục đào tạo diễn ra trong
các đơn vị hành chính (xã, huyện, tỉnh, toàn quốc) và quản lý các hoạt động
giáo dục đào tạo diễn ra trong các cơ sở giáo dục. Các nhà nghiên cứu về quản
lý giáo dục đã đưa ra nhiều quan niệm khác nhau về quản lý giáo dục:
Quản lý giáo dục là sự tác động của chủ thể quản lý giáo dục tới đối tượng
quản lý giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu của giáo dục mà xã hội yêu cầu.
Quản lý giáo dục là một hệ thống những tác động có mục đích, kế hoạch,
hợp quy luật để vận hành cả một hệ thống hoạt động theo đúng yêu cầu đặt ra cho
giáo dục.
Quản lý giáo dục được thể hiện rõ nhất ở hoạt động giáo dục trong nhà
trường. Vì vậy quản lý giáo dục là quá trình tác động có định hướng của người
quản lý giáo dục trong việc vận dụng những nguyên lý, phương pháp chung
nhất của khoa học quản lý vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt được mục tiêu mà
giáo dục đề ra. Quản lý giáo dục không những là nhân tố quyết định đến sự
phát triển của giáo dục mà còn là yếu tố quan trọng tác động đến chất lượng
giáo dục và đào tạo.
12


1.2.2. Quản lý nhà trường - Quản lý hoạt động dạy học
1.2.2.1. Quản lý nhà trường
Quản lý nhà trường là những hoạt động của chủ thể quản lý nhà trường
(Hiệu trưởng) đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ
học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có
chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường.

1.2.2.2. Quản lý hoạt động dạy học
Quản lý hoạt động dạy-học thực chất là những tác động của chủ thể quản
lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với
sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm góp phần hình thành và phát
triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường.
1.2.3. Trường tiểu học và Trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số
1.2.3.1. Trường tiểu học
Trường tiểu học là đơn vị cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân nước
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trực tiếp đảm nhiệm việc giáo dục từ lớp
1 đến lớp 5, nhằm hình thành ở học sinh cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn
diện nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa theo mục tiêu giáo dục
tiểu học. Trường tiểu học có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng.
- Trường tiểu học gồm các loại hình trường:
+ Trường tiểu học công lập do nhà nước tổ chức và quản lý.
+ Trường tiểu học dân lập do một cơ quan hoặc một tổ chức nhà nước,
một đoàn thể quần chúng hoặc tổ chức xã hội đứng ra thành lập và bảo trợ, chịu
sự quản lý nhà nước của Phòng Giáo dục và Đào tạo.
+ Trường tiểu học tư thục do một cá nhân đứng ra thành lập và tổ chức
hoạt động, chịu sự quản lý nhà nước của Phòng Giáo dục và Đào tạo.
Trường tiểu học có thể tổ chức nội trú hoặc bán trú cho một phần
hoặc toàn bộ học sinh, tuỳ theo yêu cầu của cha mẹ học sinh, địa phương
và khả năng của nhà trường.
- Trường tiểu học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau:
+ Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo
chương trình giáo dục tiểu học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, huy động
trẻ em trong độ tuổi tiểu học vào học lớp 1, vận động trẻ em trong độ tuổi đi
học tiểu học đang bỏ học đến trường trở lại, tham gia thực hiện phổ cập giáo
dục tiểu học đúng độ tuổi.

14

Việt được chia thành nhiều phân môn như: Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu,
Tập làm văn, Kể chuyện, Tập viết.
15