ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
============

VŨ THỊ HÒA

PHÁT TRIỂN KINH TẾ GẮN VỚI GIẢM NGHÈO
HUYỆN XÍN MẦN, TỈNH HÀ GIANG
GIAI ĐOẠN 2010 - 2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ HỌC


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
============

VŨ THỊ HÒA

PHÁT TRIỂN KINH TẾ GẮN VỚI GIẢM NGHÈO
HUYỆN XÍN MẦN, TỈNH HÀ GIANG
GIAI ĐOẠN 2010 - 2015
Ngành: Địa lí học
Mã số: 8.31.05.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Xuân Trường

Thái Nguyên, 2018


Thái Nguyên, Phòng Đào tạo, các thầy/ cô giáo của Khoa Địa lí đã tạo điều kiện cho
tác giả hoàn thành tốt công việc nghiên cứu khoa học của mình.

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2018
Tác giả

VŨ THỊ HÒA

ii


MỤC LỤC
Trang bìa phụ

iii
iiii


Lời cam đoan ...................................................................................................................... i
Lời cảm ơn......................................................................................................................... ii
Mục lục ............................................................................................................................. iii
Danh mục chữ viết tắt ...................................................................................................... iv
Danh mục bảng biểu ......................................................................................................... v
Danh mục hình vẽ ............................................................................................................ vi
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ......................................................................................................
1
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ...........................................................
2
3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề .......................................................................................


Chương 2. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN
KINH TẾ GẮN VỚI XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO HUYỆN XÍN MẦN ............... 35
2.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế gắn với xóa đói giảm nghèo
huyện Xín Mần ....................................................................................................... 35
2.1.1. Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ ...........................................................................
35

v
vv


2.1.2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên................................................... 38
2.1.3. Nhân tố kinh tế - xã hội huyện Xín Mần.......................................................... 45
2.1.4. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội .................................... 54
2.2. Thực trạng phát triển kinh tế huyện Xín Mần giai đoạn 2011 - 2015 ........ 55
2.2.1. Quy mô, tốc độ tăng trưởng và cơ cấu giá trị sản xuất..................................... 56
2.2.2. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế ........................................................... 57
2.3. Thực trạng nghèo và kết quả giảm nghèo huyện Xín Mần ................................. 65
2.3.1. Thực trạng hộ nghèo ........................................................................................ 65
2.3.2. Nguyên nhân nghèo của huyện Xín Mần......................................................... 69
2.3.3. Kết quả thực hiện chính sách giảm nghèo huyện Xín Mần.............................. 73
2.3.4. Những giải pháp đã thực hiện trên cơ sở kết hợp phát triển kinh tế và giảm
nghèo76
2.4. Đánh giá chung thực tiễn phát triển kinh tế gắn với giảm nghèo huyện Xín
Mần
................................................................................................................................... 78
Tiểu kết chương 2...................................................................................................... 81
Chương 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH
TẾ GẮN VỚI GIẢM NGHÈO HUYỆN XÍN MẦN ............................................ 82



DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
CNTT
CNH- HĐH
DTTS
ĐBKK
ĐKTN
EDI
FAO

Cụm từ đầy đủ
Công nghệ thông tin
Công nghiệp hóa- Hiện dại hóa
Dân tộc thiểu sổ
Đặc biệt khó khăn
Điều kiện tự nhiên
Chỉ số phát triển Giáo Dục cho tất cả
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc

GD&ĐT
H

Giáo dục và đào tạo
Huyện

HPI
KT-XH



VTĐL
WB

Vị trí địa lý
Ngân hàng Thế giới

WHO
XĐGN

Tổ chức Y tế thế giới
Xoá đói giảm nghẻo

vi
iv


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Thu nhập bình quân đầu người một tháng theo giá thực tế, ..........................29
Bảng 1.2. Tỉ lệ hộ nghèo của vùng so với cả nước, giai đoạn 2010-2015 .....................29
Bảng 1.3 Các tiêu chí kinh tế giai đoạn 2011-2015 và kế hoạch 2016-2020 .................31
Bảng 1.4. Tỉ lệ hộ nghèo của tỉnh Hà Giang so với vùng TDMNPB ............................33
Bảng 2.1: Diện tích, dân số và mật độ dân số huyện Xín Mần năm 2015 .....................35
Bảng 2.2. Thống kê diện tích đất theo cấp độ dốc .................................................38
Bảng 2.3. Nhiệt độ và lượng mưa trung bình năm huyện Xín Mần...............................39
Bảng 2.4. Hiện trạng đất nông nghiệp của huyện Xín Mần năm 2015 ..........................42
Bảng 2.5. Dân số và tỉ lệ gia tăng dân số, giai đoạn 2010- 2015 ...................................45
Bảng 2.6. Cơ cấu lao động trong các ngành kinh tế của huyện Xín Mần năm 2011 và
năm 2015 (Đơn vị: %)...................................................................................................46
Bảng 2.7. Lực lượng lao động và tỉ lệ lao động giai đoạn 2010-2015 ...........................46


vi
2


MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Thực hiện công cuộc Đổi mới, Đảng ta đã xác định phát triển kinh tế (PTKT) là
nhiệm vụ trung tâm, đồng thời định hướng phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp
hóa (CNH, HĐH), mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển bền vững. Trong quản
lí phát triển kinh tế được phân cấp nhằm phát triển kinh tế trên địa bàn lãnh thổ theo
định hướng của ngành và các cơ quan quản lý nhà nước. Việc nghiên cứu về phát triển
kinh tế huyện sẽ là đánh giá tổng hợp về các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội (KTXH), các hoạt động kinh tế và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế,... Từ đó giúp các nhà
quản lí, quy hoạch có cơ sở khoa học và thực tiễn trong việc tổ chức, điều hành, định
hướng phát triển KT-XH hội địa phương.
Tuy nhiên, trong quá trình PTKT chúng ta đang gặp phải những vấn đề xã hội,
nhất là các địa phương vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó
khăn như tình trạng đói nghèo và lạc hậu, dân trí thấp, tệ nạn và hủ tục... Đây chính là
rào cản lớn ảnh hưởng đến các mục tiêu phát triển của Đảng và Nhà nước ta. Trong
mục tiêu tổng quát kế hoạch 5 năm 2001-2005 của Đại hội Đảng lần thứ IX đã xác
định “Tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững; ổn định và cải thiện đời sống nhân
dân...Tạo nhiều việc làm; cơ bản xóa đói, giảm số hộ nghèo; đẩy lùi các tệ nạn xã
hội..” [Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Công sản Việt Nam,
2001].
Huyện Xín Mần là một huyện biên giới của tỉnh Hà Giang, nằm ở phía Tây tỉnh,
là một trong số 62 huyện chưa thoát nghèo của cả nước. Huyện có 4 xã biên giới giáp
với huyện Mã Quan, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc (Pà Vầy Sủ, Chí Cà, Xín Mần, Nàn
Xỉn) với chiều dài đường biên giới 31km năm 2009, theo Nghị quyết 30a của Chính
phủ, nhiều chương trình ý nghĩa đã và đang được các Ngân hàng Bưu điện Liên Việt và
Công ty CP Him Lam tích cực triển khai nhằm phát triển kinh tế và cải thiện đời sống

- Nội dung: Tập trung phân tích, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng, thực trạng
phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo huyện Xín Mần dưới góc độ địa lí học, bao
gồm phát triển kinh tế theo ngành: nông nghiệp (đối với nông - lâm - ngư); công nghiệp
và tiểu thủ công nghiệp; dịch vụ và sự phân hóa theo tiểu vùng kinh tế; tình hình đói
nghèo và kết quả xóa đói giảm nghèo. Từ đó đưa ra các định hướng và đề xuất những
biện pháp phát triển kinh tế của huyện Xín Mần.
- Phạm vi lãnh thổ: Huyện Xín Mần, đối với một số phân tích, sử dụng số liệu,
thông tin chi tiết đến cấp xã.
- Thời gian: Nghiên cứu chủ yếu trong giai đoạn 2010 - 2015 và định hướng đến
năm 2025.
3. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
*Trên thế giới :
Về phát triển kinh tế (PTKT) từ trước tới nay đã có nhiều công trình nghiên cứu.
Học thuyết kinh tế của C. Mác khẳng định PTKT do bốn yếu tố nguồn lực quyết định là
tài nguyên thiên nhiên, vốn, lao động và công nghệ. Đồng thời, ông còn nhấn mạnh về
2


sở hữu các nguồn lực, động lực khai thác các nguồn lực và vấn đề sử dụng các lợi thế
để PTKT. Trong hệ thống lý thuyết PTKT, lý luận về giai đoạn PTKT là cơ sở lí
thuyết quan trọng, do nhà lịch sử kinh tế người Mỹ, Walter W. Rostow đưa ra.
Trong cuốn “Các giai đoạn PTKT”, ông đã nêu lên một cách tổng hợp theo lịch sử về
những bước khởi đầu về quá trình PTKT hiện đại. Theo mô hình Rostow, quá trình
PTKT của mỗi quốc gia được chia thành 5 giai đoạn: xã hội truyền thống, giai đoạn
tạo tiền đề để cất cánh, giai đoạn cất cánh, giai đoạn trưởng thành và mức tiêu dùng
cao, giai đoạn theo đuổi chất lượng sống và ứng với mỗi giai đoạn là một cơ cấu kinh
tế (CCKT) đặc trưng thể hiện bản chất phát triển của giai đoạn ấy. Trong đó, then chốt
nhất là giai đoạn “cất cánh”. Để chuẩn bị điều kiện cất cánh kinh tế, theo Rostow phải
có một hoặc nhiều ngành làm chủ đạo cho “cất cánh”. Học thuyết Keynes: do John
Maynard Keynes (18831946), nhà kinh tế học người Anh trình bày trong tác phẩm “Lý thuyết chung về việc

sẽ có những ngành, lĩnh vực có lợi thế phát triển thành những ngành, lĩnh vực mũi
nhọn; có những lãnh thổ do hội tụ được nhiều điều kiện thuận lợi, nếu tập trung đầu tư
sẽ trở thành lãnh thổ động lực làm đầu tàu lôi kéo sự phát triển chung.
* Ở Việt Nam, vấn đề phát triển kinh tế gắn với giảm nghèo được Đảng, Nhà
nước và các cấp, các ngành cũng như nhiều cơ quan, nhà khoa học quan tâm nghiên
cứu . Theo quan điểm đầu tư tập trung có trọng tâm, trọng điểm trước hết tập trung sức
lực phát triển những ngành, lĩnh vực, lãnh thổ có ý nghĩa động lực để tạo đột phá cho
sự phát triển chung [Ngô Doãn Vịnh (2003). Nghiên cứu chiến lược và quy hoạch phát
triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam - Học hỏi và sáng tạo. NXB Chính trị Quốc gia. Hà
Nội].
Vấn đề phát triển kinh tế cấp huyện đã được nhiều cá nhân, tập thể nghiên cứu ở
những góc độ và khía cạnh khác nhau. Đây là đề tài nghiên cứu khoa học không mới
song lại có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế xã hội của mỗi tỉnh,
thành phố và mỗi khu vực kinh tế. Trên cơ sở lí luận và thực tiễn đã có nhiều công trình
nghiên cứu bàn về phát triển kinh tế, dưới góc độ địa lí học, tiêu biểu như sau:
- Tổng hợp các khái niệm cơ bản về phát triển KT của một lãnh thổ như: lí luận
về tăng trưởng và phát triển KT, cơ cấu kinh tế, nguồn lực phát triển KT, sự phân hóa
lãnh thổ được trình bày trong cuốn sách Giáo trình phát triển kinh tế của GS.TS. Vũ
Thị Ngọc Phùng (chủ biên), NXB Lao động, 2005. Nghiên cứu cơ sở lí luận chung về
phát triển kinh tế như: Giáo trình kinh tế phát triển, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh
và TS. Nguyễn Thị Kim Dung (chủ biên), NXB Đại học kinh tế quốc dân, 2008.
Nghiên cứu các nguyên lí phát triển kinh tế, khái quát sự vận động của nền kinh tế
trong mối quan hệ tác động qua lại giữa kinh tế và xã hội. Đồng thời cũng phân tích
tình hình cụ thể của các nước phát triển và quá trình chuyển một nền kinh tế từ tình
trạng trì trệ, tăng trưởng thấp, tỉ lệ đói nghèo lớn và tình trạng mất công bằng xã hội
cao, sang một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh với các chỉ tiêu xã hội ngày càng
hoàn thiện hơn.
- Giáo trình Địa lí KT-XH Việt Nam tập 1, 2 của GS.TS.Đỗ Thị Minh Đức, NXB
Giáo dục, Hà Nội, 2007 đã đề cập đến các nguồn lực cũng như hiện trạng phát triển
kinh tế xã hội của Việt Nam một cách cụ thể. Giáo trình Địa lí KT-XH Việt Nam của

ĐHSP, ĐH Thái Nguyên, tiêu biểu
là:
+ Kinh tế huyện Sóc Sơn giai đoạn 2005-2010 với tầm nhìn đến năm 2020
(2012)
của Nguyễn Xuân Tuấn, Trường ĐHSP - Đại học Thái
Nguyên.
+ Phát triển kinh tế huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2006-2010
(2012) của Hoàng Thị Thắm, Trường ĐHSP - Đại học Thái Nguyên.
+ Kinh tế huyện Hiệp Hòa giai đoạn 2006 – 2010 và tầm nhìn đến năm 2020
(2013) của Ngô Văn Chiến, Trường ĐHSP - Đại học Thái
Nguyên.
+ Phát triển kinh tế huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2005 – 2013,
tác giả Đào Thị Hà, năm 2014, Trường ĐHSP - ĐH Thái
Nguyên
5


Đây cũng là tài liệu tham khảo để xây dựng bộ khung luận văn và những nội
dung nghiên cứu dưới góc độ địa lí học.
Giảm nghèo bền vững là chủ trương lớn của Đảng và là vấn đề thực tiễn đặt ra
rất cấp bách đối với các ngành, các cấp cũng như mỗi người dân Việt Nam, đặc biệt là
các

5


địa phương miền núi còn nhiều khó khăn. Vì vậy, xung quanh vấn đề này đã có nhiều
công trình nghiên cứu nhằm tìm kiếm giải pháp tối ưu cho sự nghiệp giảm nghèo đảm
bảo tính bền vững. Liên quan trực tiếp đến đề tài luận văn, có thể kể đến các công trình
chủ yếu sau: Tác giả Lê Du Phong, Hoàng Văn Hoa, Nguyễn Thành Độ, Vũ Thành

có công trình nghiên cứu nào ở trình độ thạc sĩ.

6


Những nghiên cứu về phát triển kinh tế ở huyện Xín Mần giai đoạn 2010 – 2015
được thể hiện chủ yếu trong một số báo cáo của UBND huyện Xín Mần, các ban
ngành, chi cục thống kê của huyện như: Kế hoạch và báo cáo kết quả phát triển KT XH 5 năm
2006 – 2010 ; Kế hoạch và báo cáo kết quả phát triển KT - XH 5 năm 2011 – 2015;
Báo cáo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội huyện Xín Mần đến năm 2025;
Báo cáo thống kê kinh tế - xã hội hàng năm của huyện Xín Mần – Phòng Thống kê
huyện; . Các nghiên cứu trên đã cung cấp những vấn đề về phương pháp luận cho đề
tài nghiên cứu của cá nhân. Đây là điều kiện tốt để tác giả nhìn nhận, đánh giá sâu sắc
hơn về các nguồn lực và hiện trạng phát triển kinh tế huyện Xín Mần ở giai đoạn 2010
- 2015. Qua đó, đưa ra những định hướng và giải pháp phát triển cụ thể phù hợp với
tiềm năng của huyện trong tương lai.
4. QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU
4.1. Quan điểm
4.1.1. Quan điểm lãnh
thổ
Mọi sự vật hiện tượng địa lí đều tồn tại và phát triển trong một không gian nhất
định. Các hoạt động kinh tế - xã hội trong vùng lãnh thổ là tổ hợp của nhiều điều kiện
tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên phù hợp với hoàn cảnh kinh tế - xã hội của từng địa
phương, từng dân tộc. Vì vậy đề tài này đã dựa trên quan điểm lãnh thổ để tiến hành
nghiên cứu các vấn đề tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu
kinh tế trên địa bàn huyện Xín Mần, đặt vị trí của huyện trong bối cảnh của toàn tỉnh
Hà Giang và các tỉnh trong vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.
Vận dụng quan điểm trong nghiên cứu phát triển kinh tế huyện Xín Mâng tỉnh
Hà Giang nhằm đánh giá tác động của nguồn lực tự nhiên và kinh tế - xã hội và sự