ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ NGÂN

VẬN DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT ĐÁNH GIÁ TRÊN LỚP HỌC TRONG
DẠY HỌC CHƯƠNG “DAO ĐỘNG CƠ” VẬT LÝ LỚP 12 NÂNG CAO
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http:// www.lrc.tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN THỊ NGÂN

VẬN DỤNG MỘT SỐ KĨ THUẬT ĐÁNH GIÁ TRÊN LỚP HỌC TRONG
DẠY HỌC CHƯƠNG “DAO ĐỘNG CƠ” VẬT LÝ LỚP 12 NÂNG CAO
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Chuyên ngành: Lý luận & PPDH bộ môn Vật lý
Mã số: 60.14.0111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. LÊ THỊ THU HIỀN

và Phương pháp giảng dạy bộ môn Vật lý, trường Đại học Thái Nguyên, đã nhiệt tình
giảng dạy và giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện luận văn. Đặc biệt, tác giả xin
bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về sự hướng dẫn tận tình chu đáo của TS. Lê Thị Thu
Hiền trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, quý Thầy, cô giáo tổ Vật lí,
trường THPT Cửa Ông, Thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh đã nhiệt tình giúp đỡ,
trao đổi và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và thực
nghiệm đề tài.
Cuối cùng, tác giả muốn bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người thân, bạn
bè đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tác giả trong quá trình học tập và thực hiện đề
tài.
Dù đã rất cố gắng nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót,
tác giả mong nhận được sự góp ý của quý thầy, cô giáo và các bạn.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2015
Tác giả

Trần Thị Ngân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

ii




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
MỤC LỤC ............................................................................................................... iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................................ iv

học

5.
Nhiệm
vụ
nghiên
.............................................................................................3

cứu

6.
Phương
pháp
nghiên
........................................................................................3

cứu

7.
Đóng
góp
mới
của
........................................................................................3
8.
Cấu
trúc
của
.............................................................................................4


iii

học

tập

của

học



sinh


1.2.1. Một số khái niệm cơ bản ..............................................................................8
1.2.2. Mối quan hê giưa kiêm tra, đanh gia vơi cac yếu tố cua quá trình dạy học
......10
1.2.3. Vai trò của kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong quá trình dạy học ........11
1.3. Đánh giá năng lực học sinh trong quá trình trong dạy học Vật lí ở trường
trung
học
phổ
.................................................................................................12

thông

1.3.1. Đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh
......12
1.3.2. Định hướng đổi mới đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát

NÂNG
CAO............................................................................................................40
2.1. Tổng quan nội dung kiến thức chương "Dao động cơ", Vật lí 12 nâng cao ........40
2.1.1. Mục tiêu dạy học chương "Dao động cơ", Vật lí 12 nâng cao .....................40
2.1.2. Xác định mục tiêu cần đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy
học chương "Dao động cơ" ......................................................................................42
2.1.3. Xác định những sai lầm thường gặp của học sinh khi giải bài tập và
những khó khăn trong đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học
chương “Dao động cơ học”, Vật lí 12.......................................................................43
2.2. Lựa chọn một số kĩ thuật đánh giá để xây dựng bộ công cụ đánh giá trên
lớp học trong quá trình dạy học chương ‘‘Dao động cơ học’’, Vật lí 12 nâng cao ....50
2.2.1. Bộ công cụ đánh giá mức độ nhận thức ......................................................50
2.2.2. Bộ công cụ đánh giá năng lực vận dụng của học sinh trong dạy học
chương "Dao động cơ"
.............................................................................................58
2.2.3. Bộ công cụ tự đánh giá và phản hồi về quá trình dạy học ...........................64
2.3. Thiết kế một số tiến trình dạy học chương "Dao động cơ" có sử dụng bộ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

v




công cụ đánh giá trên lớp học...................................................................................65
2.3.1. Thiết kế giáo án bài “Con lắc lò xo” ...........................................................65
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.........................................................................................73

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN


3.5.3. Quan sát, đánh giá năng lực của một nhóm học sinh để kiểm nghiệm
tính khả thi của đề tài (Case- study). ........................................................................81
3.5.4. Kết quả thăm dò giáo viên về tính khả thi của bộ công cụ đánh giá trên
lớp học và giáo án đã biên soạn trong quá trình thực nghiệm sư phạm
.....................85
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.........................................................................................86
KẾT LUẬN
............................................................................................................87
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................................................88
PHỤ LỤC

v

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

ĐC


KQHT

Kết quả học tập

KT

Kiểm tra

KTĐG

Kiểm tra, đánh giá

NL

Năng lực

PPDH

Phương pháp dạy học

QTDH

Quá trình dạy học

SGK

Sách giáo khoa

THPT


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

v




DANH MỤC CÁC HÌNH
Biểu đồ 3.1: Đa giác đồ về chất lượng học tập của nhóm TN và ĐC trước khi
TNSP ..................................................................................................78
Biểu đồ 3.2: Đường tần suất luỹ tích hội tụ lùi của lớp TN và lớp ĐC sau khi
TNSP ..................................................................................................81

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

vi




MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết kì họp thứ 8, Quốc hội khoá XI về đổi mới căn bản và toàn diện
giáo dục Việt Nam đã nêu: "Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào
tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang
bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi
với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia
đình và giáo dục xã hội".
Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/6/2014 Ban hành chương trình hành động
của chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ


2




nghiệm khách quan trong KTĐG. Tuy vậy chỉ mới dừng lại ở việc KTĐG tổng kết cuối
kì hoặc cuối năm, còn vấn đề KTĐG thường xuyên trong quá trình DH chưa được
GV và các cấp quản lí quan tâm.
Vật lí là bộ môn Khoa học thực nghiệm, kiến thức Vật lí được các nhà khoa
học đúc kết từ thực tiễn và có rất nhiều ứng dụng trong đời sống khoa học, kĩ thuật.
Tuy vậy thực tế trong đào tạo hiện nay, nhiều HS thi môn Vật lí có điểm rất cao
nhưng khả năng vận dụng kiến thức Vật lí vào thực tiễn lại quá yếu. Nếu GV biết
cách đổi mới PPDH theo hướng tiếp cận NL và sử dụng các kĩ thuật ĐG trên lớp học
trong quá trình DH Vật lí sẽ giúp cho GV có thể thực hiện ĐG thường xuyên trong
quá trình DH để nắm bắt kịp thời NL của HS từ đó vận dụng các PPDH thích hợp
giúp nâng cao chất lượng giáo dục.
Kiến thức cơ học là một trong những kiến thức nền tảng trong giáo dục Vật lí
cho HS THPT; nó đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành kiến thức Vật lí
ở THPT giúp HS có thể học tốt các kiến thức Vật lí ở trình độ cao hơn. Trong đó,
chương
‘‘Dao động cơ ’’ là một trong những chủ đề quan trọng trong phần Cơ học. Việc áp
dụng các kĩ thuật ĐG trên lớp học vào dạy học chương ‘‘Dao động cơ ’’ là hết sức
cần thiết góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lí THPT.
Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: "Vận dụng một số kĩ
thuật đánh giá trên lớp học trong dạy học chương"Dao động cơ" Vật lý lớp 12
nâng cao".
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu các kĩ thuật ĐG trên lớp học, lựa chọn và vận dụng vào xây dựng
bộ công cụ ĐG nhằm ĐG kết quả học tập của HS trong quá trình dạy học chương

báo, tạp chí về các vấn đề liên quan đến đề tài, đặc biệt là vấn đề KTĐG KQHT của
HS, các kĩ thuật ĐG trên lớp học trong quá trình DH Vật lí.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra cơ bản về thực trạng KTĐG
KQHT và ĐG trong quá trình DH môn Vật lý của HS THPT thông qua phỏng vấn và
phân tích các phiếu điều tra.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức TNSP các nội dung đã đề
xuất trong luận văn nhằm kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài. Dùng phương pháp
thống kê toán học để xử lý các số liệu thu được từ thực nghiệm.
7. Đóng góp mới của đề tài
- Về lý luận: Hệ thống hóa cơ sở lí luận về KTĐG KQHT của HS; góp phần làm
sáng tỏ cơ sở lí luận về các kĩ thuật ĐG trên lớp học trong quá trình DH vật lý ở
trường THPT.


- Về thực tiễn: Xác định được các kĩ thuật ĐG trên lớp học trong DH chương
"Dao động cơ ", xây dựng bộ công cụ ĐG trên lớp học trong quá trình DH chương


"Dao động cơ "; Soạn thảo được một số tiến trình DH có áp dụng bộ công cụ ĐG trên
lớp học chương "Dao động cơ".
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng các kĩ thuật đánh giá
trên lớp học trong quá trình dạy học Vật lí
Chương 2: Vận dụng một số kỹ thuật đánh giá trên lớp học trong dạy học
chương "Dao động cơ", Vật lý lớp 12 nâng cao.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm


Chương 1

Definitions and Assessment Methods for Critical Thinking, Problem Solving and
Writing [35], Why we need better assessment. Educational Leadership [37] đã phân


tich sâu hơn các ưu điêm cua ki năng đanh gia qua bai luân, giup hoc sinh ren luyên
tư duy phân tich, tông hơp. The Art of Assessing [34], Measurement and evaluation
in teaching (6th Ed) [36] cung phân tich ưu điêm va nhươc điêm cua cac dang thưc
đanh gia, song nhân
́ manh vai tro đanh gia qua cac câu hoi TN. Đanh gia lơp học [18]
phân tich quy trinh, cach tô chưc đanh gia lơp hoc, chu trong đôi mơi đanh gia kêt́
qua qua trinh hoc tâp cua hoc sinh trong tưng giơ hoc, bai hoc. Nitko A.J. qua tai
liêu [38], nêu xu hương quôć tế hoa trong đanh gia kêt́ qua hoc tâp cua hoc sinh
hiên nay, nhân
́ manh vai tro cua đanh gia vơi việc phat triên tư duy va sư dung kết
qua KT, ĐG đê điêu
̀ chinh quá trình dạy học.
1.1.2. Một số nghiên cứu ở Việt Nam
Ở Việt Nam, ĐG cũng đã được nghiên cứu, vận dụng ở nhiều phương diện và
mức độ khác nhau. Đã có một số nghiên cứu trong lĩnh vực KTĐG như Dương Thiệu
Tống với “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập"[32] và Lâm Quang Thiệp với
"Đo lường và đánh giá hoạt động học tập trong nhà trường "[30], các tác giả đã trình
bày rất chi tiết, hệ thống về vấn đề trắc nghiệm khách quan, kĩ thuật thiết kế câu hỏi
trắc nghiệm khách quan, bài kiểm tra, chấm điểm… và vấn đề đo lường thành quả
học tập. Nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu toàn diện vấn đề KTĐG và đổi mới
KTĐG, từ thống nhất khái niệm KT, ĐG, đo lường, chuẩn ĐG, đổi mới..., đi sâu phân
tích ưu điểm (và hạn chế) của việc đổi mới phương pháp KT bằng TNKQ...như Trần
Bá Hoành với “Đánh giá trong giáo dục"[16]; Lê Đức Ngọc với “Vắn tắt về đo lường
và đánh giá thành quả học tập trong giáo dục đại học"[24];. Nguyễn Phụng Hoàng,
Võ Ngọc Lan với “Phương pháp trắc nghiệm trong kiểm tra và đánh giá thành quả
học tập"[15] ; Tác giả Nguyễn Công Khanh đã phân tích ưu điểm, hạn chế của các