BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
---  ---

LÊ THỊ THU HẰNG

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA THEO
LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
---  ---

LÊ THỊ THU HẰNG

QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA THEO
LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 9 14 0114

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học : 1. PGS.TS. Trần Kiểm
2. TS. Nguyễn Anh Dũng

MỤC LỤC
Trang

MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 4
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ............................................................ 4
4. Giả thuyết khoa học .................................................................................... 4
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................. 5
6. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 5
7. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 5
8. Các luận điểm bảo vệ ................................................................................. 7
9. Đóng góp mới của đề tài............................................................................. 8
10. Cấu trúc của luận án ................................................................................. 9
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG
PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG DỰA
THEO LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI .................................... 10
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ............................................................. 10
1.1.1. Nghiên cứu về quản lý đổi mới phương pháp dạy học ......................... 10
1.1.2. Nghiên cứu về Quản lý sự thay đổi.......................................................... 16
1.2. Một số khái niệm cơ bản ..................................................................... 22
1.2.1. Quá trình dạy học ....................................................................................... 22
1.2.2. Phương pháp ................................................................................................ 22
1.2.3. Phương pháp dạy học ................................................................................. 23
1.2.4. Quản lý và các chức năng quản lý........................................................... 24
1.3. Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý đổi mới phương pháp dạy
học ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay
đổi ................................................................................................................ 25



dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi ..................................................... 60
Kết luận chương 1 ...................................................................................... 68
Chương 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY
HỌC VÀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG
HỒNG DỰA THEO LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI .............. 69
2.1. Kinh nghiệm quốc tế về đổi mới phương pháp dạy học và quản lý
đổi mới phương pháp dạy học ................................................................... 69
2.1.1. Nhật Bản ....................................................................................................... 69
2.1.2. Hoa Kỳ .......................................................................................................... 70
2.1.3. Vương quốc Anh:......................................................................................... 71
2.1.4. Singapore .................................................................................................... 72
2.1.5. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ......................................................... 73
2.2. Khái quát về giáo dục trung học phổ thông vùng Đồng bằng sông
Hồng ............................................................................................................ 74
2.2.1. Vài nét về đặc điểm kinh tế - xã hội......................................................... 74
2.2.2. Vài nét về giáo dục và đào tạo ................................................................. 74
2.3. Khái quát về khảo sát thực trạng ....................................................... 79
2.3.1. Mục đích khảo sát ....................................................................................... 79
2.3.2. Nội dung khảo sát ....................................................................................... 79
2.3.3. Đối tượng và địa bàn khảo sát ................................................................. 80
2.3.4. Phương pháp và công cụ khảo sát ........................................................... 80
2.3.5. Tiêu chí và thang đo ................................................................................... 80
2.3.6. Tiến hành khảo sát...................................................................................... 80
2.3.7. Thu thập và xử lý kết quả khảo sát: ......................................................... 81
2.3.8. Kết luận và đánh giá thực trạng .............................................................. 81


2.4. Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ
thông ........................................................................................................... 82

3.2. Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học
ở trường trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi ........ 119
3.2.1. Đảm bảo tính mục tiêu ............................................................................. 120
3.2.2. Đảm bảo tính hiệu quả............................................................................. 120
3.2.3. Đảm bảo tính hệ thống............................................................................. 121
3.2.4. Đảm bảo tính đồng bộ.............................................................................. 121
3.2.5. Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi.......................................................... 122
3.3. Các nhóm biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường
trung học phổ thông dựa theo lý thuyết Quản lý sự thay đổi .................... 122
3.3.1. Nhóm các biện pháp chuẩn bị đổi mới phương pháp dạy học ............. 122
3.3.2. Nhóm các biện pháp triển khai thực hiện đổi mới phương pháp
dạy học ................................................................................................................... 133
3.3.3. Nhóm biện pháp phát triển bền vững kết quả đổi mới phương pháp
dạy học ở trường trung học phổ thông ............................................................ 1566
3.4. Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp............................................. 163
3.5. Khảo nghiệm và thử nghiệm biện pháp đề xuất .............................. 164
3.5.1. Khảo nghiệm .............................................................................................. 164
3.5.2. Thử nghiệm ................................................................................................ 169
Kết luận chương 3 .................................................................................... 176
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................... 178
CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ............................................................................ 181
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................. 183
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CBQL
CNTT



Học sinh

HTDH

Hình thức dạy học

KTDH

Kĩ thuật dạy học

NCBH

Nghiên cứu bài học

PPDH

Phương pháp dạy học

PTDH

Phương tiện dạy học

QLGD
QLSTĐ

Quản lý giáo dục
Quản lý sự thay đổi

SHCM

Bảng 2.5a. Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học ....................................................... 78
Bảng 2.5b. Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học ....................................................... 78
Bảng 2.5c. Cơ sở vật chất phục vụ dạy và học ....................................................... 79
Bảng 2.6. Số lượng người khảo sát ........................................................................ 80
Bảng 2.7. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tới đổi mới PPDH........................... 90
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất ... 166
Bảng 3.2. Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.. 167


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Trang
Sơ đồ 1.1. Mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học ............................ 22
Sơ đồ 1.2. Hoạt động học và phát triển năng lực phẩm chất ................................... 31
Sơ đồ 1.3. Thay đổi cách tiếp cận quản lý giáo dục................................................ 32
Sơ đồ 1.4. Nguyên tắc của Quản lý sự thay đổi ..................................................... 43
Sơ đồ 1.5. Quy trình của Quản lý sự thay đổi ........................................................ 44


DANG MỤC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 2.1.

Nhận thức về mức độ cần thiết đổi mới PPDH của CBQL và
GV ............................................................................................... 82

Biểu đồ 2.2.

Nhận thức về đổi mới PPDH của CBQL và GV.............................. 84

Biểu đồ 2.3.


Biểu đồ 2.11.

Thành lập đội tiên phong .............................................................. 97

Biểu đồ 2.12.

Quản lý các nguồn lực .................................................................. 99

Biểu đồ 2.13.

Tập huấn, bồi dưỡng GV ............................................................ 101

Biểu đồ 2.14.

Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn đổi mới SHCM theo NCBH ....... 102

Biểu đồ 2.15.

Quản lý, chỉ đạo hoạt động dạy của GV......................................... 103

Biểu đồ 2.16.

Chỉ đạo GV hướng dẫn phương pháp học tập cho HS ................ 104

Biểu đồ 2.17.

Mức độ thực hiện đổi mới KTĐG HS......................................... 106

Biểu đồ 2.18.


Biểu đồ 2.26.

Đối với HS ................................................................................. 113

Biểu đồ 2.27.

Đối với các nhân tố thuộc môi trường quản lý ............................ 114

Biểu đồ 3.1.

Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ... 114


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Một trong những đặc điểm cơ bản của thời đại ngày nay là cuộc cách mạng
khoa học – công nghệ phát triển như vũ bão dẫn tới sự bùng nổ thông tin. Thế giới
hiện nay đang bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, bối cảnh đó đòi hỏi mỗi
cá nhân phải tiếp thu, cập nhật một khối lượng lớn kiến thức, những thành tựu hiện
đại về các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội – nhân văn để họ có thể nhanh
chóng thích nghi với cuộc sống hiện đại.
Chính vì lẽ đó, QTDH ở trường phổ thông đang tồn tại mâu thuẫn giữa một
bên là khối lượng tri thức ngày càng tăng lên, phức tạp hơn với thời lượng học tập có
hạn. Để giải quyết mâu thuẫn đó phải đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng
lực HS để bồi dưỡng năng lực tự học, có khả năng học tập suốt đời.
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần
thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT,