HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN THỊ BẠCH THÔNG

TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG
TRONG LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐOAN HÙNG,
TỈNH PHÚ THỌ

Ngành :

Kinh tế nông nghiệp

Mã số :

60 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học :

TS. Hồ Ngọc Ninh

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực
và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn
và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã được chỉ rõ nguồn gốc./.
Hà Nội, ngày

tháng

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Bạch Thông

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ............................................................................................................................... i
Lời cảm ơn .................................................................................................................................. ii
Mục lục .....................................................................................................................................iii
Danh mục chữ viết tắt ................................................................................................................ vi
Danh mục bảng ......................................................................................................................... vii
Danh mục hình, hộp ................................................................................................................viii
Danh mục sơ đồ ......................................................................................................................... ix
Trích yếu luận văn ...................................................................................................................... x
Thesis Abstract ......................................................................................................................... xii
Phần 1. Mở đầu ......................................................................................................................... 1
1.1.

Tính cấp thiết đề tài ...................................................................................................... 1

1.2.

Mục tiêu nghiên cứu ..................................................................................................... 3

1.2.1.

Mục tiêu chung ............................................................................................................. 3



2.1.1.

Một số khái niệm cơ bản .............................................................................................. 5

2.1.2.

Vai trò của sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ..
.................................................................................................................................. 16

2.1.3.

Quy trình và phương pháp lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội có sự tham gia của
cộng đồng ................................................................................................................... 17

iii


2.1.4.

Nội dung nghiên cứu về sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển
kinh tế - xã hội ............................................................................................................ 22

2.1.5.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển kinh
tế - xã hội .................................................................................................................... 24

2.2.



Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................ 45

3.2.1.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích .................................................................. 45

3.2.2.

Chọn điểm nghiên cứu ................................................................................................ 48

3.2.3.

Phương pháp thu thập số liệu ..................................................................................... 48

3.2.4.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu ..................................................................... 51

3.2.5.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 52

Phần 4. Kết quả và thảo luận ................................................................................................ 54
4.1.

Thực trạng tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trên
địa bàn huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ ................................................................... 54

4.1.1.

4.2.

Đánh giá của các bên liên quan về sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch
phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Đoan Hùng.......................................... 74

4.2.1.

Đánh giá của người dân về sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển
kinh tế - xã hội ............................................................................................................ 74

4.2.2.

Đánh giá của cán bộ địa phương về sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch
phát triển kinh tế - xã hội ............................................................................................ 80

4.2.3.

Đánh giá của cán bộ dự án về sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát
triển kinh tế - xã hội.................................................................................................... 82

4.3.

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển
kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Đoan Hùng .......................................................... 85

4.3.1.

Nhóm yếu tố thuộc về cộng đồng ............................................................................... 85

4.3.2.


Tài liệu tham khảo ................................................................................................................ 108
Phụ lục .................................................................................................................................. 111

v


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

ABCD

Phát triển cộng đồng dựa vào tài sản

BGS

Ban giám sát

BQL

Ban quản lý

CĐCQ

Cộng đồng chính quyền

CĐĐT


Kế hoạch phát triển

KTXH

Kinh tế - xã hội

MOP- SEDP

Lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội có sự tham gia
theo hướng thị trường

OECD

Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

P- SEDP

Lập kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội có sự tham gia

PPDP

Dự án “Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong
lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội”

PRA

Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia

TVCĐ


Bảng 3.6.

Ma trận SWOT .................................................................................................... 51

Bảng 4.1.

Kết quả tham gia của cộng đồng trong họp xác định nhu cầu thiết yếu phát triển
KTXH .................................................................................................................. 55

Bảng 4.2.

Mức độ tham gia xác định nhu cầu thiết yếu phát triển KTXH .......................... 58

Bảng 4.3.

Sự tham gia của cộng đồng trong họp xác định mục tiêu của KHPT KTXH ..... 60

Bảng 4.4.

Tình hình phân cấp cộng đồng thực hiện các hoạt động ..................................... 62

Bảng 4.5.

Sự tham gia của cộng đồng trong họp xác định giải pháp, hoạt động KHPT
KTXH .................................................................................................................. 63

Bảng 4.6.

Nhóm hoạt động giải pháp đáp ứng mục tiêu bản KHPT KTXH của xã Ngọc
Quan và Vân Du .................................................................................................. 64

Hình 4.1.

Mức độ tham gia trong xác định mục tiêu của KHPT KTXH............................. 61

Hình 4.2.

Mức độ tham gia của người dân trong xác định giải pháp, hoạt động phát triển
KTXH .................................................................................................................. 66

Hình 4.3.

Tỷ lệ người dân tham gia hoặc hiểu biết về quy trình lập KHPT KTXH có sự
tham gia (P- SEDP) ............................................................................................. 74

Hình 4.4.

Tỷ lệ người dân biết quy trình lập KHPT KTXH có sự tham gia (P-SEDP) trước
và sau khi có dự án .............................................................................................. 75

Hình 4.5.

Mức độ đáp ứng với các nhu cầu của phụ nữ và trẻ em ...................................... 76

Hình 4.6.

Tỷ lệ các nhóm yếu thế tham gia trong lập KHPT KTXH .................................. 84

Hình 4.7.

Tỷ lệ các giới tham gia vào lập KHPT KTXH .................................................... 89


Huy động người dân đóng góp rất khó ................................................................ 88

Hộp 4.9.

Cán bộ cơ sở kiêm nhiệm quá nhiều việc ............................................................ 91

Hộp 4.10.

Báo cáo bản KHPT KTXH cuối cùng ................................................................. 93

viii


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1. Các hình thức tham gia của cộng đồng trong phát triển KTXH ..................................... 12
Sơ đồ 2.2. Các kiểu tham gia của cộng đồng trong lập KHPT KTXH ............................................ 13
Sơ đồ 2.3. Mức độ tham gia của cộng đồng trong lập KHPT KTXH .............................................. 15
Sơ đồ 2.4. Vòng tròn tham gia cộng đồng trong lập KHPT KTXH................................................. 23
Sơ đồ 3.1. Bản đồ hành chính huyện Đoan Hùng ............................................................................. 34
Sơ đồ 3.2. Khung phân tích sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch PT KTXH ................ 47
Sơ đồ 4.1. Hỗ trợ từ bên ngoài cho cộng đồng trong công tác lập kế hoạch ................................... 94

ix


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
1. Tên tác giả: Nguyễn Thị Bạch Thông
2. Tên luận văn: “Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển kinh
tế- xã hội trên địa bàn huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ”

chỉ tiêu đo lường sự tham gia của cộng đồng, chỉ tiêu đánh giá để nghiên cứu.
Sự tham gia của cộng đồng trong lập KHPT KTXH có sự chênh lệch cả về hình thức,
nội dung, mức độ tham gia ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của sự tham gia là bản KHPT
KTXH cuối cùng trình cấp huyện phê duyêt. Xã Ngọc Quan là một xã thuộc vùng dự án tổ

x


chức Plan nên quy trình lập KHPT KTXH hàng năm có sự đầu tư bài bản từ xác định nhu cầu
thiết yếu (100% các loại cộng đồng tham gia); xác định mục tiêu; xác định hoạt động, giải
pháp; xác định kết quả dự kiến (93,33% số người tham gia); đóng góp nguồn lực với hình
thức đóng góp chủ yếu là góp công, góp vật liệu. Xã Vân Du là xã mở rộng của dự án cũng
được tập huấn về quy trình lập kế hoạch có sự tham gia nhưng sự tham gia vẫn còn hạn chế,
CĐND chủ yếu tham gia gián tiếp lồng ghép các khâu vào các buổi họp như họp hội phụ nữ,
cựu chiến binh,... Hơn nữa, nhu cầu của nhóm yếu thế trong xã hội (trẻ em, phụ nữ, người
nghèo, dân tộc thiểu số) chưa được quan tâm. Qua đánh giá của người dân, cán bộ địa
phương, cán bộ dự án cho thấy, số người biết về quy trình lập KHPT KTXH có sự tham gia
tăng lên hàng năm nhưng số người tham gia còn hạn chế. Hiện nay, những người tham gia
biết cách chia sẻ ý kiến, tự tin phát biểu bày tỏ quan điểm của mình. Kỹ năng giao tiếp và điều
phối của cán bộ địa phương được cải thiện rõ rệt (60% số ý kiến đánh giá là tốt).
Kết quả nghiên cứu cho tháy, các yếu tố cản trở sự tham gia của cộng đồng trong lập
KHPT KTXH như; phong tục tập quán, chủ trương chính sách, giới, năng lực của cộng đồng
(người dân, cán bộ cấp cơ sở), các dự án khác ở địa phương,... Tuy nhiên yếu tố về chủ trương
chính sách thể chế, năng lực của cộng đồng được coi là yếu tố quyết định.
Để tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong lập KHPT KTXH có sự tham gia, đề tài
đã đưa ra một số giải pháp cụ thể như sau: (1) Hoàn thiện các chính sách nhà nước cho việc
thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng; (2) Xây dựng mô hình tham gia phù hợp với các loại
cộng đồng; (3) Hoàn thiện cơ chế linh hoạt và quy trình lập KHPT KTXH có sự tham gia của
cộng đồng; (4) Đẩy mạnh tập huấn cộng đồng nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm và năng lực
tham gia lập KHPT KTXH; (5) Các biện pháp đảm bảo tính bền vững và khả năng nhân rộng

In this study focused on assessing the community participation in socio-economic
development planning, and proposed solutions to strengthening the community participation
in SEDP in near future. There were some specific objectives: 1) Systematizing theoretical and
practical issues in the community participation in SEDP; 2) Assessing the status of the
community participation in SEDP; 3) Analysis the factors affecting the community
participation in SEDP; 4) Providing some solutions for enhancing the community
participation in SEDP at commune level of Doan Hung District.
This study was approached the problems under seven steps process of SEDP with the
participation of the Ministry of Planning and Investment. The two communes, Ngoc Quan
commune (supported by many projects) and Van Du commune (supported by a part of Plan
international project) were chosen to collect data from farmers, project staff, commune staff,
and district staff. Data collection methods (structured interview, semi-structured interview, indepth interview, group discussion) was used and the collected data was processed and
analyzed using descriptive statistics, comparative statistics and SWOT methods.
The community participation in SEDP has made the difference in terms of form,
content and the level of community participation affected directly quality of the final
xii


approved planning. Ngoc Quan commune, is stayed on project area of Plan international
Vietnam, had good investment and annually process for SEDP, that was identified from the
necessities of commune (participation of all types of community); defining targets, activities,
solutions; defining estimated results (93% people in community joined); contributing mainly
on working labor and building materials. Van Du commune, is the extended area of the Plan
International Vietnam project, also was trained on process of planning, but the community
participation was still limited; Farmer’s community just attended on the conferences of
Women’s community and Old soldiers’s community…Moreover, the exigencies of vulnerable
groups in society (children group, women group, poor people group, ethnic minorities groups)
was not interested enough. Through the evaluation of local people, local commune staffs,
showed that, amount of people understanded about process of SEDP was increased, but still
was not large. Currently, the participants were confident to sharing and expressing their ideas

vùng khó khăn.
Với cách tiếp cận lập kế hoạch từ trên xuống đã bộc lộ sự tập trung quyền lực
vào cán bộ cấp trên dẫn đến thiếu minh bạch cũng như thiếu trách nhiệm giải trình,
đồng thời hạn chế trong việc thỏa mãn “cầu” của người dân dẫn đến hiệu quả của bản
kế hoạch không cao. Còn với cách tiếp cận lập kế hoạch từ dưới lên thể hiện phần nào
“cầu” của người dân. Tuy nhiên, ngân sách từ dưới lên gặp khó khăn trong việc phân
bổ, ước tính thường cao khó được phê duyệt,... (Các tổ chức PCP, 2006). Muốn đạt
được các mục tiêu kinh tế xã hội thì sự tham gia của người dân là rất quan trọng. Ngày
nay phương pháp tham gia đang được áp dụng rộng rãi và trở thành yêu cầu quan
trọng của các chương trình KTXH. Phương pháp này coi mức độ tham gia của cộng
đồng vừa là mục tiêu vừa là phương tiện của sự phát triển. Việc kiểm soát hoạt động
và mức độ của sự tham gia luôn là sự lựa chọn của cá nhân.
Sự tham gia là sự gắn kết một cách lâu dài, chủ động và có vai trò ngày càng cao
trong quá trình phát triển, từ việc xác định vấn đề đến việc lập kế hoạch, thực hiện,
giám sát, đánh giá các hoạt động nhằm nâng cao đời sống cộng đồng và đảm bảo sự
phân chia công bằng lợi ích của sự phát triển. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng
là để đảm bảo cho cộng đồng hoạt động thực tế hơn và không bị thụ động do áp lực
bên ngoài, vì vậy có thể huy động được nguồn lực và trách nhiệm của cộng đồng.

1


Tuy nhiên, công tác lập KHPT KTXH hiện nay đang bộc lộ nhiều hạn chế như
mang tính hình thức, chung chung, thiếu sự gắn bó với mục tiêu, giải pháp và nguồn
lực, bản kế hoạch chứa nhiều chỉ tiêu hiện vật,… nhiều nội dung chịu ảnh hưởng rõ rệt
của kinh tế thời bao cấp. Thêm vào đó, công tác lập KHPT KTXH tại tại cơ sở xã,
thôn hiện chưa phản ánh được thực tế của địa phương một mặt là do hạn chế về năng
lực của người làm kế hoạch, mặt khác là do chưa có khung hướng dẫn về kỹ thuật lập
KHPT KTXH cấp xã, thôn xóm.
Đoan Hùng có ngành sản xuất nông lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu

1.2 .MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung
Đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng
trong lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội (KHPT KTXH) huyện Đoan Hùng, tỉnh
Phú Thọ, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của cộng đồng
trong lập KHPT KTXH trên địa bàn huyện trong thời gian tới.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Góp phần hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự tham gia của
cộng đồng trong lập KHPT KTXH;
- Đánh giá thực trạng tham gia của cộng đồng trong lập KHPT KTXH trên địa
bàn huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong lập KHPT
KTXH trên địa bàn huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ;
- Đề xuất định hướng và các giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của cộng
đồng trong lập KHPT KTXH trên địa bàn huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.
1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
1. Hiện nay cộng đồng dân cư ở huyện Đoan Hùng đang tham gia như thế nào
vào công tác lập KHPT KTXH? Những khó thuận lợi và khó khăn trong tham gia và
lập KHPT KTXh của cộng đồng là gì?
2. Đâu là yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong lập KHPT
KTXH huyện Đoan Hùng?
3. Giải pháp nào cần đưa ra để phát huy tốt vai trò của cộng đồng trong lập
KHPT KTXH có sự tham gia tại huyện này?
1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn về lập
KHPT KTXH, cộng đồng và sự tham gia của cộng đồng trong lập KHPT KTXH.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề lập KHPT KTXH, trong đó chọn điểm
khảo sát tại hai xã Ngọc Quan và Vân Du với cộng đồng là những người dân được
tham gia tham vấn lập KHPT KTXH, cán bộ quản lý cấp huyện, xã và thôn tại địa bàn

khó khăn trong tham gia và lập KHPT KTXH của cộng đồng. Chính vì vậy, nghiên
cứu đề xuất một số giải pháp đổi mới từ thể chế chính sách đến nhận thức của cộng
đồng nhằm tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch.

4


PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIA CỦA
CỘNG ĐỒNG TRONG LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG LẬP
KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ- XÃ HỘI
2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
2.1.1.1. Khái niệm về cộng đồng
Cho đến nay có nhiều nghiên cứu về cộng đồng theo các cách tiếp cận khác nhau.
Người đặt nền móng đầu tiên cho các lý thuyết xã hội về cộng đồng là nhà xã hội
học người Đức Ferdinand Toennies. Trong cuốn “cộng đồng và hiệp hội” Toennies
cho rằng “Cộng đồng là một thực thể xã hội có độ gắn kết và bền vững hơn hiệp hội,
được đặc trưng bởi sự đồng thuận về ý chí của thành viên trong cộng đồng”
(Toennies, 1987). Định nghĩa này cho thấy cộng đồng bản chất là một nhóm xã hội
trong đó các thành viên gắn kết chặt chẽ với nhau và cùng có chung một ý chí. Tính xã
hội của cộng đồng được thể hiện ở khía cạnh các thành viên trong cộng đồng có mối
liên hệ xã hội với nhau (hàng xóm, láng giềng, họ tộc).
Theo Gustav A. Lundquist and Thomas Nixon Carver (1927) “cộng đồng là một
nhóm người sống cùng một nơi và làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung.
Nơi cộng đồng sinh sống là một khu vực xác định, có ranh giới, đủ gần để các thành
viên trong cộng đồng có thể giao tiếp và phối hợp làm việc với nhau để dễ dàng đạt
được mục tiêu chung. Việc theo đuổi mục tiêu chung làm cho các thành viên trong
cộng đồng gắn bó với nhau”. Quan niệm này nhấn mạnh địa điểm để hình thành một
cộng đồng phải là một khu vực xác đinh và có ranh rới đủ gần.
Cộng đồng là một đơn vi quần cư nhỏ, là cấu trúc xã hội đồng nhất, có chung

Khởi đầu, người ta xem sự tham gia của người dân chỉ đơn thuần là việc đóng
góp sức lao động vào việc thực hiện các hoạt động của dự án. Theo Okamura hình
thức tham gia này của người dân chỉ đơn giản giới hạn trong việc thực thi các quyết
định, kế hoạch, mục tiêu, và các hoạt động được chính phủ và các quan chức khác xây
dựng trước (Okamura Jonathan, 1986).
Việc loại bỏ tiếng nói của người dân trong quá trình đưa ra quyết định của dự án
sẽ là trở ngại cho việc thực thi các hoạt động của dự án. Các nghiên cứu về tham gia
của viện Văn hóa Philippin cho thấy: khi người dân không được tham gia về quá trình
ra quyết định họ sẽ không có thiện cảm với việc thực hiện dự án, thậm chí họ còn cho
rằng dự án là của người ngoài.
Thực tế đòi hỏi các hoạt động phát triển phải nhìn nhận khái niệm phát triển ở
một góc độ rộng hơn. Nếu người dân không được tham gia đưa ra ý kiến hoặc chỉ đơn
thuần đóng vai trò là đối tác để cán bộ dự án tham khảo ý kiến thì sự tham gia của họ
chỉ mang tính hình thức mà thôi. Do đó, khi người dân tham gia vào dự án, cần phải
cho họ có quyền quyết định ngang với cán bộ dự án. Ngân hàng thế giới (1994) đã

6


thừa nhận trong khái niệm về tham gia của mình rằng: tham gia là việc các bên liên
quan của dự án cùng nhau thỏa hiệp về việc quản lý và bảo vệ các nguồn lợi. Xa hơn,
người dân địa phương cần phải được xem là người làm chủ dự án hơn là người hưởng
lợi dự án (Clayton, Oakley and Pratt, 1997). Ông cho rằng sự tham gia của người dân
vào các dự án cần phải được hiểu là một phương tiện trong việc trao đổi quyền cho
cộng đồng quản lý và điều hành các hoạt động phát triển.
Tham gia bao gồm sự can dự của người dân trong tiến trình quyết định, trong
thực hiện chương trình, chia sẻ quyền lợi của các chương trình phát triển cũng như
trong đánh giá những chương trình này (Cohen và Uphoff, 1977).
Sự tham gia của người dân chủ yếu là tạo ra mối quan hệ với kinh tế và chính trị
trong diện rộng xã hội; nó không chỉ là sự can dự trong những hoạt động của dự án,

phải được hiểu là một phương tiện trong việc trao quyền cho cộng đồng quản lý và
điều hành các hoạt động phát triển,…”.
Jody and Jonh (1993) thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách của trường Đại học
Northwestern, bang Illinois đã xây dựng phương pháp “Phát triển cộng đồng dựa vào
tài sản” – Assets - Based Community Development (ABCD) với điểm cơ bản là “Gây
dựng cộng đồng theo hướng từ bên trong ra: Một hướng đi để tìm kiếm và huy động
các tài sản của cộng đồng”. Phương pháp của hai tác giả đã kế thừa và phát triển từ bài
học thực tiễn và một số lý thuyết phát triển cộng đồng. Phương pháp ABCD có 06 nội
dung (Nguyễn Đức Vinh và Đinh Thị Vinh, 2012):
(i) Phát triển cộng đồng mang tính tích cực, bắt đầu từ việc khơi dậy và phát huy
những điểm mạnh, năng lực vốn có và thành công của cộng đồng làm điểm bắt đầu
của sự thay đổi. Từ đó xây dựng tầm nhìn dài hạn, với các kế hoạch phát triển cộng
đồng cụ thể, phù hợp với nguồn lực sẵn có.
(ii) Xây dựng chiến lược cho sự phát triển bền vững: Phát triển vận động bên
trong ra, dựa vào nội lực trước khi tìm hiểu các hỗ trợ từ bên ngoài, liên kết nguồn lực
bên trong với môi trường bên ngoài.
(iii) Nội lực của cộng đồng gồm: Con người, tài chính, cơ sở vật chất - hạ tầng,
tài nguyên thiên nhiên và vốn xã hội. Tài sản xã hội được đưa vào trọng tâm của huy
động nội lực, tập trung vào các mối liên kết và năng lực hợp tác của các nhóm, tổ chức
trong cộng đồng.
(iv) Cơ sở chủ yếu của phương pháp là sự tham gia tích cực.
(v) Các tổ chức bên ngoài cộng đồng (Tổ chức phi chính phủ, cơ quan phát triển
của chính phủ, …) chỉ đóng vai trò hỗ trợ, thúc đẩy, hoặc là cầu nối để giúp cộng đồng
có thể liên kết và huy động các hỗ trợ từ bên ngoài cho các hoạt động. Cộng đồng địa
phương được trao quyền ở cấp độ cao nhất, từ việc lập kế hoạch, ra quyết định thực
hiện các hoạt động, họ “cầm lái” quá trình phát triển của mình.
(vi) Sử dụng tổng hợp các kỹ thuật để phân tích, huy động và liên kết các nguồn
lực vì phát triển cộng đồng.
Tóm lại, sự tham gia của cộng đồng được hiểu là hoạt động của một nhóm, các
cá nhân hay tổ chức trong cộng đồng mà các bên liên quan tự nguyện, đồng thuận

tộc thiểu số), cán bộ lãnh đạo thôn, xã, huyện, các ban ngành, tổ chức chính trị xã hội,
các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các doanh nghiệp,… vào quá trình xây dựng bản kế
hoạch. Lập kế hoạch có sự tham gia khắc phục được tình trạng phiến diện trong việc
đánh giá tình hình, trong việc phản ánh nguyện vọng của các bên vào nội dung của bản
kế hoạch; nó tạo được sự quan tâm rộng rãi và đồng thuận cao trong xã hội.
- Lập kế hoạch dựa trên cơ sở nguồn lực: Việc đặt ra các mục tiêu, giải pháp,
chương trình kế hoạch phải có nguồn lực để thực hiện. Ở một khía cạnh khác, trong
lập kế hoạch ngân sách, kế hoạch đầu tư cần chú ý đến nguồn lực khi đặt ra mục tiêu.
Cần tính toán các mục tiêu dựa trên “túi tiền” đang có hoặc sẽ có, nếu không sẽ dẫn

9


đến thiếu hụt nguồn lực hoặc đầu tư dàn trải, xé lẻ các chương trình, hoạt động, ôm
đồm các mục tiêu một cách không cần thiết và kém hiệu quả trong khi kinh phí không
đủ thực hiện.
- Lập kế hoạch dựa trên kết quả: Là muốn nói đến những tác động cuối cùng của
chu trình kế hoạch. Khi đặt kế hoạch xây dựng một công trình hạ tầng, chẳng hạn
đường giao thông, nếu theo cách tư duy thông thường, khi tuyến đường được xây dựng
song là đạt mục tiêu kế hoạch. Tuy nhiên, lập kế hoạch dựa vào kết quả đòi hỏi người
lập kế hoạch phải xác định những tác động xa hơn, gián tiếp hơn của kết quả đó, chẳng
hạn như khả năng làm nâng cao mức sống vật chất và tinh thần của người dân do tuyến
đường đã tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và giao lưu văn hóa.
* Sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội: Là
quá trình người dân tạo ra ảnh hưởng của mình đến sự phát triển KTXH chung của
cộng đồng. Ảnh hưởng được hình thành khi người dân được tham gia xác định nhu
cầu; thảo luận lựa chọn ưu tiên và quyết định giải pháp nhằm phát triển KTXH ở thôn,
bản, xã; tham gia quyết định huy động nguồn lực của cộng đồng để thực hiện các giải
pháp; tham gia xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện…
OECD cho rằng “Sự phát triển có người dân tham gia là việc xây dựng mối quan

gia của cộng đồng.
Dân làm: Là việc tham gia lao động trực tiếp của người dân vào lập KHPT KTXH:
nêu ý kiến trong các buổi tham vấn xác định nhu cầu, mục tiêu, hoạt động thực hiện,…
Tùy theo mức đọn hiểu biết và mức độ quyết định tham gia của cộng đồng.
Việc tham gia làm việc của cộng đồng được thực hiện theo nhu cầu và sắp xếp
của tổ chức cộng đồng và người tham gia có thể nhận một phần thù lao, hoặc không
nhận thù lao trong quá trình tham gia.
Dân kiểm tra: Là thông qua các hoạt động giám sát, đánh giá của cộng đồng
người dân - cộng đồng hưởng lợi, nhằm thực hiện quy chế dân chủ và nguyên tắc công
khai minh bạch, nâng cao hiệu quả và chất lượng bản KHPT KTXH. Chủ trương kêu
gọi sự tham gia của cộng đồng trong nội dung này góp phần tạo nên niềm tin cho cộng
đồng trong quá trình tham gia, đặc biệt là kế hoạch triển khai thực hiện bản kế hoạch
sau này.
Theo lý thuyết mới về sự tham gia của người dân thêm khẩu hiệu “dân đóng góp,
dân quản lý, dân hưởng lợi”, thể hiện tính công bằng và bền vững của sự tham gia của
người dân nói chung và quy trình lập KHPT KTXH nói riêng.
Dân đóng góp: Là các hoạt động đóng góp trí tuệ hoặc đóng góp vật chất (góp
tiền, góp công, vật tư…). Hình thức tham gia này vừa thể hiện tinh thần tự giác tham
gia của cộng đồng người dân được nâng cao về cả khía cạnh vật chất lẫn khía cạnh
nhận thức về quyền lợi và nghĩa vụ. Việc cộng đồng dân vừa tham gia đóng góp nguồn
lực nội tại, vừa tham gia vào quy trình xây dựng bản kế hoạch đảm bảo tính khả thi cao.

11