BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

NGUYỄN THỊ ĐỨC HẠNH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH
THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA
CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG
CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số ngành: 60340301

TP. Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

NGUYỄN THỊ ĐỨC HẠNH

GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH
THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA
CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG
CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số ngành: 60340301
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. DƯƠNG THỊ MAI HÀ TRÂM

P
hả
P
hả
Ủ
y
T
h

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn sau khi Luận văn đã được sửa
chữa.

Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TP. HCM, ngày 15 tháng 03 năm
2015

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ tên học viên: Nguyễn Thị Đức Hạnh Giới tính: Nữ
Ngày, tháng, năm sinh: 13/09/1983

Nơi sinh: Nghệ An

Chuyên ngành: Kế toán. MSHV: 1341850015

ii

LỜI CÁM ƠN
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến TS. Dương Thị Mai Hà Trâm,
người hướng dẫn khoa học, cô đã nhiệt tình hướng dẫn, động viên và hỗ trợ tác giả
trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu.
Tác giả xin bày tỏ sự cám ơn chân thành đến bạn bè tại trường Đại học Công
Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đã chia s ẽ, giúp đỡ tác giả hoàn tất luận văn này.

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Đức Hạnh


3

TÓM TẮT
Nội dung trình bày trong luận văn là đánh giá sự minh bạch thông tin trên báo
cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ
Chí Minh. Trong đề tài nghiên cứu của mình, tác giả đã trình bày các nội dung như
sau:
Thứ nhất, trình bày các vấn đề như lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đưa
ra các câu hỏi nghiên cứu, dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, đồng thời đưa ra các
đóng góp và bố cục của luận văn.
Thứ hai, nêu lên cơ sở lý thuyết về tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài
chính của các công ty niêm yết.Tác giả trình bày một số khái niệm, quan điểm cũng
như là kết quả nghiên cứu trước đây về minh bạch thông tin tài chính. Tác giả cũng
đưa ra một số cách đo lường minh bạch thông tin tài chính của các công trình
nghiên cứu trước đây.
Trong phần này tác giả cũng đã nêu nh ững quy định về công bố thông tin của

Third, the research model conducted consists of six independent variables:
Ownership structure, company size, leverage, profitability, liquidity and audit.

Its

dependent variable is Transparency of information. The independent variables were
measured base on data collected from the last two-year financial statements of 2012,
2013. The dependent variable is collecting data through surveys of information
index relating to corporate finance.
Fourth, results of regression research and conclusions about the variables in
the model are given.
Fifth, there are the bases for solution and my own solutions to improving the
information transparency of the financial statements by publicly traded companies
in Ho Chi Minh City.


5

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................v
LỜI CÁM ƠN ............................................................................................................ ii
TÓM TẮT ................................................................................................................. iii
ABSTRACT .............................................................................................................. iv
MỤC LỤC...................................................................................................................v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .......................................................................... ix
DANH MỤC CÁC BẢNG..........................................................................................x
CHƯƠNG

1:


1.5 Đóng góp của luận văn .........................................................................................3
1.6
Bố
cục
của
..............................................................................................4

luận

TÓM
TẮT
CHƯƠNG
..............................................................................................4

văn
1

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN
BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT ....................................6
2.1 Cơ sở lý thuyết về tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công
ty

niêm

yết

...................................................................................................................6
2.1.1 Khái niệm minh bạch .........................................................................................6
2.1.2 Lợi ích của minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính .....................................8
2.1.3 Đo lường tính minh bạch thông tin ....................................................................9

2.2.3 Tình hình công bố thông tin của các công ty niêm yết ....................................22
2.3 Tổng quan về các công trình nghiên cứu trước ..................................................23
2.4 Những kinh nghiệm quốc tế về việc nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo
cáo tài chính của các công ty niêm yết......................................................................24
2.4.1
Kinh
nghiệm
.......................................................................................25

của

2.4.2
Kinh
nghiệm
của
.........................................................................25

Trung

2.4.3
Kinh
nghiệm
của
.......................................................................26

New

Mỹ
Quốc
Zealand


4.1 Khảo sát và đo lường sự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công
ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Tp Hồ Chí Minh .......................................33


8

4.2 Phân tích hồi quy.................................................................................................36


vii

4.3 Thảo luận kết quả nghiên cứu .............................................................................40
TÓM
TẮT
CHƯƠNG
............................................................................................45

4

CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO TÍNH
MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY
NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ
MINH ........................................................................................................................46
5.1 Quan điểm để đưa ra giải pháp ...........................................................................46
5.1.1 Phù hợp với môi trường pháp luật của Việt Nam ............................................46
5.1.2 Phù hợp với các quy định, luật lệ của thị trường chứng khoán Việt Nam.......46
5.1.3 Phù hợp với xu thế chung của thế giới.............................................................47
5.2 Giải pháp nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công
ty

5.3.1.2 Các công ty phải trình bày cụ thể giao dịch với các bên liên quan..............54
5.3.1.3 Lựa chọn công ty kiểm toán báo cáo tài chính .............................................56
5.3.2
Một
số
đề
xuất
đối
.................................................................56

với

Bộ

tài

chính

5.3.2.1 Lập bảng báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có sự tách biệt giữa công ty
tiếp tục hoạt động hay công ty không tiếp tục hoạt động .........................................56
5.3.2.2 Bổ sung báo cáo vốn chủ sở hữu vào danh mục các báo cáo cần phải có đối
với các công ty. .........................................................................................................57
5.3.3 Đối với Ủy ban chứng khoán Nhà nước và Sở giao dịch chứng khoán..........58
5.3.3.1 Xây dựng chỉ số đánh giá minh bạch thông tin tài chính nói riêng và minh
bạch thông tin nói chung đối với các công ty. ..........................................................58


8

5.3.3.2 Nâng cao sự kiểm soát về công bố thông tin và điều chỉnh mức xử phạt các

Bảng 1.1 Chỉ số tiết lộ thông tin tài chính
Bảng 4.1 Kết quả khảo sát chỉ số minh bạch thông tin báo cáo tài chính.............. 33
Bảng 4.2 Bảng phân tích phương trình hồi quy của mô hình nghiên cứu ............. 38
Bảng 4.3 Bảng dữ liệu ANOVA ............................................................................ 39
Bảng 4.4 Bảng đánh giá mức độ giải thích của các biến độc lập trong mô hình ... 39
Bảng 4.5 Danh sách các công ty niêm yết được kiểm toán bởi 4 công ty kiểm toán
lớn........................................................................................................................... 43
Bảng 5.1 Môt số chỉ tiêu đánh giá khái quát thực trạng tài chính và kết quả kinh
doanh ...................................................................................................................... 53
Bảng 5.2 Thông tin giao dịch với bên liên quan. ................................................... 55


1

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
1.1 Lý do chọn đề tài
Trên thị trường chứng khoán thì thông tin là yếu tố mang tính nhạy cảm, đặc
biệt là các thông tin tài chính sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định của nhà đầu
tư, vì vậy để bảo vệ quyền lợi cho các nhà đầu tư thì thông tin tài chính c ần phải
đảm bảo tính trung thực và minh bạch.
Khi nói đến tínhminh bạch trong thông tin tài chính, những người làm nghề
Kế toán thường hiểu theo nghĩa Báo cáo tài chính phải được lập t heo đúng các quy
định, chuẩn mực về Kế toán. Điều này tuy đúng nhưng chưa đủ,v iệc lập báo cáo tài
chính theo đúng các quy định hiện hành mới chỉ bảo đảm được tính tuân thủ, nhưng
chưa phát huy được vai trò của Kế toán như là một “ngôn ngữ của thế giới kinh
doanh”.
Báo cáo tài chính là cơ sở dữ liệu quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho
những người sử dụng báo cáo tài chính (như đối tác, chủ nợ, nhà đầu tư…).Mục
đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin tài chính của doanh nghiệp cho các
đối tượng có nhu cầu sử dụng.Để có thể phân tích nhằm đưa ra những đánh giá

tiện, hình thức và thời gian công bố thông tin báo cáo tài chính. Đó là lý do tôichọn
đề tài nghiên cứu “Giải pháp nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài
chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí
Minh”.
1.2 Mục tiêu và các vấn đề nghiên cứu
- Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu của đề tài là đưa ra các giải pháp nâng cao tính
minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường
chứng khoán Thành phốHồ Chí Minh.
-Mục tiêu cụ thể:


3

Thứ nhất, Tìm hiểusự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính và tiêu chuẩn
để đo lường sự minh bạch.
Thứ hai, Tìm hiểu và đánh giá thực trạng sự minh bạch thông tin trên báo cáo
tài chính của các công ty niêm yết.
Thứ ba, Đưa ra giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo
tài chính của các công ty niêm yết.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Thứ nhất, thế nào là minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính và tiêu chuẩn
nào để đo lường sự minh bạch?
Thứ hai, thực trạng sự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công
ty niêm yết hiện nay như thế nào?
Thứ ba, những nội dung nào cần đề xuất để nâng cao tính minh bạch thông tin
trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết?
1.4 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu: sở giao dịch chứng khoán Thành phốHồ Chí Minh, đối
tượng là 200 công ty cổ phần của Việt Nam được niêm yết trên sàn giao dịch chứng
khoán Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012, 2013.

tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị
trường chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh.
Chương 5: Giải pháp và kiến nghị nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo
tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí
Minh.
TÓM TẮT CHƯƠNG 1
Trong chương này, tác giả đã trình bày những vấn đề sau:


5

Thứ nhất, nêu lên lý do để chọn đề tài đó là tầm quan trọng của báo cáo tài
chính cũng như là tầm quan trọng của sự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính
của các công ty niêm yết.
Thứ hai, nêu được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, đưa ra mục tiêu tổng quát
và mục tiêu cụ thể để thực hiện đề tài.Đặt ra các câu hỏi để thực hiện nghiên cứu đề
tài.
Thứ ba, trình bày cách lấy dữ liệu nghiên cứu và đưa ra phương pháp nghiên
cứu cho bài luận văn.
Thứ tư, trình bày những ý kiến đóng góp của luận văn, và đưa ra bố cục của
luận văn.


6

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN
BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
2.1 Cơ sở lý thuyết về tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các
công ty niêm yết
2.1.1 Khái niệm minh bạch

đầu tư của một nhà đầu tư và không có bất cứ thông tin quan trọng nào có thể được
che dấu.
Theo nghiên cứu của Robert M.Bushman, Piotroski và Smith (2003), xem xét
sự minh bạch trên góc độ công ty.Minh bạchthông tinđược định nghĩa như là s ự sẵn
có phổ biến của các thông tin thích hợp và đáng tin cậy về công việc thực hiện định
kỳ, những vị thế tài chính, các cơ hội đầu tư, quản trị và những rủi ro của các giao
dịch công khai.
Theo Barth và Schipper (2008), sự minh bạch là một đặc tính được mong đợi
của báo cáo tài chính, được định nghĩa là phạm vi mà các báo cáo tài chính cho thấy
các giá trị kinh tế ngầm định của tổ chức theo cách sẵn sàng cho sự hiểu biết của
những người sử dụng các báo cáo này.
Theo Kulzick (2004), Blanchet (2002) và Prickett (2002), nghiên cứu sự minh
bạch trên quan điểm của người sử dụng thông tin, theo họ minh bạch của thông tin
bao gồm:
-

Sự chính xác: thông tin phản ánh chính xác dữ liệu tổng hợp từ sự kiện phát

sinh.
-

Sự nhất quán: thông tin được trình bày có thể so sánh được và là kết quả của

những phương pháp được áp dụng đồng nhất.
-

Sự thích hợp: khả năng thông tin tạo ra các quyết định khác biệt, giúp người

sử dụng dự đoán kết quả trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
-

Theo Pankaj Madhani (2007), minh bạch là công bố kịp thời và đầy đủ thông
tin về hoạt động và tài chính của công ty và thông lệ quản trị doanh nghiệp liên
quan đến vốn chủ sở hữu, cơ cấu quản lý và quy trình của nó. Minh bạch là một yếu
tố quan trọng ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của công ty đối với các nhà đầu tư và là
một yếu tố quan trọng của quản trị doanh nghiệp. Mức độ minh bạch phụ thuộc vào
sự sẵn sàng và khả năng quản lý để khắc phục bất kỳ sự khác biệt thông tin với
những người tham gia thị trường. Trong thời đại của nền kinh tế thông tin, minh
bạch trong báo cáo tài chính là rất quan trọng.Các công ty không đạt tiêu chuẩn về
minh bạch thông tin thì sẽ có nguy cơ thiệt hại đáng kể trong sự tín nhiệm quản
lý.Trong trường hợp xấu nhất, các công ty có thể phải đối mặt với sự xói mòn niềm
tin cổ đông, giá trị vốn hóa thị trường sẽ bị giảm xuống.Việc minh bạch thông tin
trên báo cáo tài chính sẽ giúp cho việc xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững lâu dài
của các công ty niêm yết.


9

Sự minh bạch thông tin tài chính sẽ là cơ sở quan trọng để các công ty phát
triển bền vững, làm gia tăng giá trị của doanh nghiệp.Muốn phát triển nhanh và bền
vững, các công ty cần phải đề cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính.
2.1.3 Đo lường tính minh bạch thông tin
Theo một số nghiên cứu trước đây đã đo lường minh bạch thông tin trên báo
cáo tài chính như sau:
a. Đo lường mức độ công bố thông tin theo Desoky và Mousa (2012)
Trong nghiên cứu của Desoky và Mousa đo lường mức độ công bố thông tin
trên báo cáo tài chính của các công ty dựa vào 65 chỉ số tiết lộ thông tin. Trong đó:
-

Thông tin chung và hội đồng quản trị: 14 mục


S2
C
S3
T
S4
C
S5
C
S6
C
S7
T
S8
T
S9
T
S1
0T