HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

VŨ NGỌC ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
VÀ
TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TRIỂN
KHAI DỰ ÁN: “CẢI TẠO, NÂNG CẤP, MỞ RỘNG QUỐC
LỘ 32
ĐOẠN CẦU DIỄN – NHỔN” THUỘC QUẬN BẮC TỪ
LIÊM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành:

Quản lý đất đai

Mã số:

60.85.01.03

Người hướng dẫn khoa học:

PGS. TS. Đỗ Nguyên Hải

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, số liệu và kết

thời gian nghiên cứu thực hiện luận văn tại địa phương.
Tôi xin cảm ơn tới gia đình, những người thân và bạn bè đã tạo điều kiện về
mọi mặt cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài này.
Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng

Tác giả luận văn

Vũ Ngọc Anh

3

năm 2016


MỤC LỤC

Lời cam đoan ............................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ....................................................................................................................... iv
Danh mục các chữ tắt và ký hiệu ................................................................................ vii
Danh mục bảng ......................................................................................................... viii
Danh mục hình ............................................................................................................ ix
Trích

yếu

luận

Phạm vi nghiên cứu............................................................................................3

1.4.
Những đóng
..........................................3

góp

mới,

ý

nghĩa

khoa

học

và

thực

tiễn

Phần 2. Tổng quan tài liệu ..........................................................................................4
2.1.

Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất .................................................................................................4


thường,

hỗ

trợ,

tái

định

cư

2.1.4. Những yếu tố ảnh hưởng tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
..............8
2.2.
tổ

Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở một số nước và một số
chức trên thế giới ...............................................................................................9

2.2.1. Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở một số nước trên thế giới
và
4


các nước trong khu vực ......................................................................................9
2.2.2 Quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Ngân hàng Thế giới (World
bank) và Ngân hàng Phát triển châu Á (Asian Development Bank) ..................13
2.2.3. Bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Việt Nam
.........13


Đối tượng nghiên cứu.......................................................................................26

3.4.

Nội dung nghiên cứu ........................................................................................26

3.4.1. Điều kiện tư nhiên, kinh tế xã hội của quận Bắc Từ Liêm.................................26
3.4.2. Đánh giá công tác quản lý, sử dụng đất đai của quận Bắc Từ Liêm giai
đoạn 2013 đến nay ...........................................................................................26
3.4.3. Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất để thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32 đoạn
Cầu
Diễn - Nhổn trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm ....................................................26
3.4.4. Tác động của việc thực hiện các chính sách GPMB cho người có đất bị
thu hồi trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm.............................................................27
3.4.5. Đề xuất một số giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất ........................................................................................27
3.5.

Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................27

3.5.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp
..................................................27
3.5.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
...................................................27
3.5.3 Phương pháp thống kê phân tch, xử lý số liệu..................................................28
3.5.4. Phương pháp so sánh........................................................................................28
Phần 4. Kết quả và thảo luận ....................................................................................29
4.1.

4.3.3 Tình hình thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32 đoạn
Cầu Diễn - Nhổn ..............................................................................................58
4.3.4. Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thương, hỗ trợ giải phóng
mặt bằng dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32 đoạn Cầu Diễn Nhổn
qua ý kiến người dân ........................................................................................64
4.3.5. Đánh giá chung về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án...............74
4.4.

Tác động của việc thực hiện các chính sách trong công tác bồi thường, hỗ
trợ, TĐC ..........................................................................................................78

4.4.1. Tác động về kinh tế ..........................................................................................78
4.4.2. Tác động tới lao động và việc làm ....................................................................79
4.5.

Đề xuất một số giải pháp về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
nhà nước thu hồi đất
.........................................................................................80

4.5.1. Hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai .......................................................80
4.5.2. Kiện toàn nội dung chính sách về công tác bồi thường, hỗ trợ ..........................81
4.5.3. Tăng cường vai trò cộng đồng trong việc tham gia công tác GPMB .................81
4.5.4. Nâng cao năng lực cán bộ nhằm tăng hiệu quả làm việc của ban GPMB...........82
Phần 5. Kết luận và kiến nghị ...................................................................................84
5.1.

Kết luận ...........................................................................................................84

5.2.


CNH

Công nghiệp hoá

CSHT

Cơ sở hạ tầng

CN - TTCN

Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp CN

- TTCN

Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp GCN

Giấy chứng nhận
GPMB

Giải phóng mặt bằng

GCNQSDĐ

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

HĐBĐG

Hội đồng Bán đấu giá

HĐH

Xã hội chủ nghĩa

vii


DANH MỤC BẢNG
TT

Tên Bảng

Trang

4.1

Một số chỉ tiêu khí hậu quận Bắc Từ Liêm......................................................31

4.2

Cơ cấu kinh tế trung bình thời kỳ 2005 - 2015 ................................................37

4.3

Giá trị sản xuất các ngành thời kỳ 2001 – 2015 ...............................................37

4.4

Hiện trạng sử dụng đất năm 2015 quận Bắc Từ Liêm ......................................49

4.5


Tên hình

Trang

4.1

Sơ đồ hành chính quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội ................................29

4.2

Biểu đồ diễn biến một số yếu tố khí hậu trung bình quận Bắc Từ Liêm
(2011 - 2015) .................................................................................................32

4.3

Cơ cấu sử dụng đất năm 2015 quận Bắc Từ Liêm ..........................................48

4.4

Sơ đồ vị trí dự án đường 32 ...........................................................................50

4.5

Quốc lộ 32 đoạn qua cầu Diễn đã được đưa vào sử dụng................................51

4.6

Đánh giá của người dân về giá đất bồi thường so với giá thị trường ..............68

4.7

thu hồi đất triển khai dự án Cải tạo, nâng cấp, mở rộng quốc lộ 32 đoạn cầu diễn nhổn” thuộc quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội”.
Ngành: Quản lý Đất đai

Mã số: 62.85.01.03

Khoa: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
1. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
- Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32 đoạn
Cầu Diễn – Nhổn trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm – Thành phố Hà Nội;
- Xác định những tồn tại từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần thực hiện tốt
chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất triển khai thực
hiện dự án mở đường, nâng cấp hệ thống giao thông trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm,
thành phố Hà Nội.
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp: Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội quận Bắc Từ Liêm năm 2015 thu thập tại Phòng Tài nguyên và Môi trường
Quận; Tình hình quản lý đất đai của quận Bắc Từ Liêm; Hiện trạng sử dụng đất của
quận Bắc Từ Liêm năm 2015; Biến động sử dụng đất của quận Bắc Từ Liêm (hoặc huyện
Từ Liêm) giai đoạn 2010 - 2015 thu thập tại Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Bắc
Từ Liêm.
- Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp: Đối với các các hộ gia đình,
cá nhân có đất bị thu hồi: Điều tra bằng phương pháp phỏng vấn trực tếp các hộ gia
đình, cá nhân nằm trong khu vực có đất bị thu hồi bằng phiếu điều tra. Đề tài chọn
150 hộ bị ảnh hưởng trong quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư khi triển khai dự án.
- Phương pháp thống kê phân tch, xử lý số liệu: các số liệu thống kê xử lý bằng
phần mềm EXCEL.
- Phương pháp so sánh: So sánh về giá bồi thường so với mức giá thị trường
và các điều kiện sống thay đổi ở nơi tái định cư mới so với nơi ở cũ.
10

2

giao ổn định cho hộ gia đình là 127.750 m . Diện tích đất ở nông thôn của hộ gia đình,
cá nhân là
2

29.681 m . Tái định cư cho 135 hộ gia đình bị thu hồi toàn bộ diện tích đất ở.
Tổng kinh phí bồi thường của dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32
đoạn
Cầu Diễn - Nhổn 3 đợt là 253.989,6 triệu đồng. Trong đó, đợt 1 là 88.840,0 triệu đồng,
đợt
2 là 109.385,8 triệu đồng, đợt 3 là 55.763,8 triệu đồng.
Tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án thực hiện chậm vì một số nguyên
nhân chính như: Đơn giá giá bồi thường đất thấp hơn với giá thực tế từ 2-5 lần; Hộ dân
không nhận tền bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Bố trí các khu TĐC còn chậm, chưa
phù hợp (vị trí TĐC xa trung tâm, chất lượng nhà TĐC thấp, các hộ dân không đủ tền
mua nhà TĐC...).
- Để thực hiện công tác bồi thường, GPMB hiệu quả thì cần thực hiện đồng bộ
các giải pháp: Hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai nói chung và chính sách về
12


công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nói riêng; Tăng cường vai trò cộng đồng trong
việc tham gia công tác GPMB; Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của ban bồi
thường và GPMB.

13


THESIS ABSTRACT

support and resettlement

when the State

recovers land for improvement, upgrading and expanding Highway 32 North in the
district of Tu Liem project.
- Clarifying the impact of the implementation of land acquisition and then
proposing policy solutions for compensation, support and resettlement policy when
the State recovers land.
- North Tu Liem district has a total area of 4335.34 hectares and a population of
2

319,818 people, an average of 7277 people / km . The economy is fast growing and
comprehensive economic structural is changing in the directon of increasing the
proportion of industry, trade and services, reducing the proportion of the agricultural
sector. In the period 2010-2014 the proportion of the constructon industry was 80.3%,
trade and service sector 17.5% and agriculture 2.2%.
- Results of the evaluation of compensation, support and resettlement road
project regarding rehabilitaton, upgrading and expansion of Highway 32 at Dien Bridge Nhon.
- Results of compensaton, support and resettlement: Total length is 4 km handed
2

over, accounting for 100% of the project. It includes 25 550 m of agricultural land stably
granted to households every year. Rural land area of households and individuals is
2

5936 m . Resettlement of 135 families whom the State recovered their entire land area.
The total compensaton expense of projects renovating, upgrading and
expanding the Highway 32 at the Cau Dien - Nhon in three phases is 253.989,6 million
VND. In particular, phase 1 is 88.840,0 million VND. phase 2 is 109.385,8 million VND

thông phục vụ các hoạt động xã hội là điều không tránh khỏi. Trong điều kiện
quỹ đất có hạn nhu cầu đất đai để thực hiện CNH - HĐH trong đó có nhu cầu phát
triển, xây dựng hạ tầng cơ sở ngày càng tăng làm cho đất đai ngày càng hiếm và
có giá từ đó dẫn đến việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi
đất đang trở thành vấn đề lớn, bức xúc, đối với cả người dân có đất bị thu hồi
cũng như gây áp lực với các cấp chính quyền và các tổ chức có liên quan.
Theo quy định hiện hành của pháp luật Đất đai nước ta, đất đai thuộc sở
hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu; Nhà nước thống nhất
quản lý đất đai theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và công cụ để thực hiện
việc quản lý là pháp luật đất đai. Quyền định đoạt của Nhà nước được
thực hiện thông qua các chức năng như: giao đất, cho thuê đất, công
nhận quyền sử dụng đất, định giá đất, thu hồi đất phục vụ lợi ích quốc gia
công cộng, kinh tế và quốc phòng an ninh.
Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi giải phóng
mặt bằng là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp, tác động đến mọi mặt
của đời sống kinh tế - xã hội trên phạm vi cả nước đến từng địa phương, cơ sở.
Có nhiều nơi trở thành điểm nóng, nguyên nhân của những vụ khiếu kiện
đông người và kéo dài. Đặt ra những yêu cầu cấp bách phải nghiên cứu cả về
lý luận và thực tiễn để có giải pháp giải quyết khả thi.
1


Quận Bắc Từ Liêm được Thành lập theo Nghị quyết 132/NQ-CP, ngày
27/12/2013 của Chính phủ có tổng diện tch tự nhiên 4.335,34 ha (là quận
có diện tch tự nhiên đứng thứ 3 trên tổng số 12 quận nội thành Hà Nội). Quỹ
đất nông nghiệp chiếm khoảng 1/3 tổng diện tch đất tự nhiên (là quận có
diện tch đất nông nghiệp lớn nhất trên tổng số 12 quận nội thành) vừa là điều
kiện thuận lợi có thể chuyển thành nguồn lực lớn cho sự phát triển kinh tế của
quận vừa đặt ra nhiệm vụ lớn đối với công tác quản lý tài nguyên và môi trường.
Theo quy hoạch chung xây dựng thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn



1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
- Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32
đoạn Cầu Diễn – Nhổn trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm – Thành phố Hà Nội;
- Xác định những tồn tại từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần
thực hiện tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
triển khai thực hiện dự án mở đường, nâng cấp hệ thống giao thông trên địa bàn
quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội.
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Không gian nghiên cứu: Cải tạo, nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 32 (Đoạn
Cầu Diễn - Nhổn) trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm.
- Phạm vi, thời gian nghiên cứu: Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư của dự án nghiên cứu theo Luật Đất đai năm 2013. Thời gian thực
hiện từ năm 2013-2015.
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
* Đóng góp mới
Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu
hồi đất triển khai dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng quốc lộ 32 đoạn cầu Diễn –
Nhổn thuộc quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội.
Trên cơ sở phân tích, bổ sung thêm cơ sở thực tiễn cho quận Bắc Từ Liêm
trong việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn
quận trong giai đoạn tới.
* Về khoa học: Kết quả nghiên cứu góp phần vào cơ sở khoa học nghiên
cứu về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên
địa bàn quận Bắc Từ Liêm nói riêng và thành phố Hà Nội nói chung.
* Về thực tễn:
+ Giúp cho các nhà quản lý, quản lý về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi
nhà nước thu hồi đất trên địa bàn quận. Chỉ ra điểm hợp lý và chưa hợp lý của hệ

đất sẽ mất tư liệu sản xuất, tư liệu têu dùng dẫn đến hiện tượng người SDĐ lâm
vào hoàn cảnh khó khăn như mất công ăn việc làm, mất nơi sinh sống, mất đi nền
tảng văn hóa nơi sinh sống ... buộc người dân phải thích nghi với những thay đổi
sau khi bị thu hồi đất. Để giúp cho họ vượt qua khó khăn, ổn định sản xuất và ổn
định đời sống thì bên cạnh việc bồi thường, Nhà nước thực hiện hỗ trợ ổn
định đời sống, sản xuất và tạo việc làm cho người có đất bị thu hồi.
2.1.1.3. Tái định cư
5


Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tái định cư được hiểu là đến một nơi nhất định
để sinh sống lần thứ hai (lại một lần nữa)” (Khang Việt, 2009).

6