HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

PHẠM VĂN QUANG

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI
ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN THUỘC HUYỆN
NHƯ XUÂN, TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành:

Quản lý đất đai

Mã số:

60.85.01.03

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. Đỗ Nguyên Hải

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả
nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công
trình nào khác.
Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ

Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó!
Với quỹ thời gian có hạn và kinh nghiệm chưa nhiều nên đề tài của em
không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong sự đóng góp ý kiến của các Thầy, Cô và
các bạn để đề tài được hoàn thiện hơn.
Em xin chúc các Thầy giáo, Cô giáo và các Cán bộ, Lãnh đạo địa phương nơi
mình làm đề tài luôn mạnh khoẻ - hạnh phúc.
Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Phạm Văn Quang
ii


MỤC LỤC

Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt ..........................................................................................viii
Danh mục bảng ............................................................................................................ix
Danh mục biểu đồ, hình................................................................................................xi
Trích yếu luận văn .......................................................................................................xii
Thesis abstract............................................................................................................xiii
Phần


Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................2

1.4.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn........................................3

1.4.1.
Những
đóng
.......................................................................3

góp

mới

của

đề

tài

1.4.2.

Ý nghĩa khoa học của đề tài .............................................................................3

1.4.3.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài..............................................................................3


trợ

liên
và

quan
tái

định

2.1.3.
Vai trò của bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi
đất..............7
2.1.4.
Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
...............8
3


2.2.
12

Kinh nghiệm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số nước trên thế giới.....

2.2.1.

Hàn Quốc ...................................................................................................... 12

2.2.2.


2.4.

Thực trạng bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn cả nước và tỉnh Thanh Hóa .......... 26

2.4.1.
26

Thực trạng bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn cả nước ........................................

2.5.

Cơ sở thực tiễn về công tác thu hồi đất và vấn đề ổn định đời sống, việc
làm cho người dân ở Việt Nam ...................................................................... 27

2.5.1.

Chính sách thu hồi đất và vấn đề ổn định đời sống, việc làm cho người ở
Việt Nam ....................................................................................................... 27

2.5.2.

Đời sống, lao động và việc làm của các hộ nông dân bị thu hồi đất ở
Việt Nam ....................................................................................................... 29

Phần 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 31
3.1.

Địa điểm nghiên cứu...................................................................................... 31

3.2.


Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Như Xuân ......
32

3.5.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 32

3.5.1.
32

Phương pháp thu thập thông tin, số liệu thứ cấp .............................................

3.5.2.

Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp.................................................. 32

3.5.3.
33

Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp số liệu điều tra ............................

3.5.4.

Phương pháp so sánh ..................................................................................... 33

Phần 4. Kết quả và thảo luận....................................................................................
34
4.1.


Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn
huyện Như Xuân............................................................................................ 43

4.3.1.

Trình tự thực hiện thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư tại huyên
Như Xuân ...................................................................................................... 43

4.3.2.

Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng huyện Như Xuân giai đoạn
2011 - 2015 ................................................................................................... 46

4.4.

Đánh giá việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại 2 dự án trên địa bàn
huyện Như Xuân............................................................................................ 48

4.4.1.

Giới thiệu về 2 dự án nghiên cứu ................................................................... 48

4.4.2.

Xác định giá bồi thường tại các dự án nghiên cứu .......................................... 53

4.4.3.

Kết quả thực hiện chính sách hỗ trợ ............................................................... 62


Đánh giá chung việc thực hiện các chính sách bồi thường giải phóng mặt
bằng tại 2 dự án ............................................................................................. 80

4.6.

Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ,
tái định cư tại huyện Như Xuân ..................................................................... 82

4.6.1.

Hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai..................................................... 82

4.6.2.

Tăng cường vai trò cộng đồng trong việc tham gia công tác bồi thường,
hỗ trợ và tái định cư ....................................................................................... 83

4.6.3.

Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả làm việc của Ban giải phóng mặt
bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư........................................................... 83
5


4.6.4.

Giải pháp hoàn thiện cơ sở dữ liệu hồ sơ địa chính......................................... 84

6


Ngân hàng phát triển Châu Á

BĐĐC

Bản đồ địa chính

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

CP

Chính phủ

GCNQSDĐ

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

GPMB

Giải phóng mặt bằng

HĐBT

Hội đồng bồi thường

HSĐC

Hồ sơ địa chính


Tái định cư TTH

Trước thu hồi UBND

Ủy

ban nhân dân XD

Xây

dựng
WB

Ngân hàng thế giới

vii


DANH MỤC BẢNG
Bảng 4.2. Hiện trạng sử dụng đất năm 2015 .............................................................. 42
Bảng 4.3. Kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Như Xuân giai
đoạn 2011 – 2015 ...................................................................................... 46
Bảng 4.4: Đánh giá của người có đất bị thu hồi trong việc xác định đối tượng và
điều kiện được bồi thường ......................................................................... 53
Bảng 4.5. Đánh giá của người dân về giá bồi thường về đất và tài sản gắn liền
với đất ....................................................................................................... 66
Bảng 4.6: Kết quả bồi thường về đất tại 2 dự án nghiên cứu ...................................... 56
Bảng 4.7. Kết quả bồi thường về tài sản tại 2 dự án nghiên cứu ................................. 62
Bảng 4.8. Tổng hợp kinh phí bồi thường hỗ trợ GPMB ............................................. 64

Bảng 4.25. Tình hình an ninh trật tự xã hội của người dân sau khi thu hồi đất.............. 80

9


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH
Biểu đồ 4.1. Cơ cấu các loại đất huyện Như Xuân năm 2015 .......................................43
Hình 4.1.

Hình ảnh Dự án Ban Quản lý rừng phòng hộ sông Chàng .......................49

Hình 4.2.

Dự án Nhà máy chế biến xuất khẩu gỗ Thành Nam .................................50

Hình 4.4.
Hình 4.5.

Trồng cây cao su, xóa đói giảm nghèo - Làng TNLN Sông Chàng ..........74
Các hộ dân ổn định đời sống sau khi được tái định cư .............................76

10


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
Tên đề tài: Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để thực hiện
dự án làng thanh niên lập nghiệp Sông Chàng và dự án nhà máy chế biến gỗ
Thành Nam thuộc huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa.
Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã số chuyên ngành: 60 85 01 03


12


thường, sự hài lòng của người dân về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư; Tổng số phiếu điều tra của hai dự án là 158 phiếu. Trong đó dự án 1 là
112 phiếu; dự án 2 là 46 phiếu đối với các hộ gia đình, cá nhân.
-

Phương pháp so sánh trên cơ sở các số liệu thu thập được, tiến

hành phân loại so sánh theo các nhóm, chỉ tiêu đánh giá.
- Phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia, tham khảo ý kiến của các
chuyên gia tư vấn, các nhà quản lý về lĩnh vực quản lý sử dụng đất, các chuyên
gia hiểu biết về các lĩnh vực giải phóng mặt bằng, bồ thường, tái định cư.
3. Kết quả nghiên cứu chính của đề tài
- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Như Xuân.
- Tình hình quản lý và sử dụng đất đai của huyện Như Xuân.
- Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại 2 dự án nghiên cứu.
- Đề xuất một số giải pháp công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư
tại huyện Như Xuân.
4. Kết luận
- Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại 2 dự án nói trên, huyện đã
thực hiện trên cơ sở các hệ thống văn bản của Nhà nước ban hành cùng
các chính sách về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cụ thể đúng
pháp luật, phục vụ tốt cho công tác thu hồi đất bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư đảm bảo đúng quy định pháp luật. Đến nay, công tác thu hồi đất bồi
thường, hỗ trợ và TĐC đã được hoàn thành, chủ đầu tư đã đưa dây truyền
sản xuất vào hoạt động chính thức.
- Để công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại huyện Như Xuân được

the status of compensation, support and resettlement of Thanh Hoa Province
Department of Natural Resources and Environment; Collect data on the status of
compensation, support and resettlement in two research projects at the
Department clearance Nhu Xuan district.
Methods

of

data

collection

survey

Primary:

Survey

on

the

implementation of the compensation and ground clearance; Investigation
direct interviews of households and individuals whose land is recovered, used
questionnaires to find out about the situation of life, labor, employment and
income of the people whose land is recovered under micro research.
13


Statistical methodology, analysis and synthesis of the survey data: Use the

14


PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Đối với mỗi quốc gia, đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản
xuất đặc biệt, là bộ phận hợp thành quan trọng của môi trường sống, là địa bàn
phân bố và tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh và quốc phòng. Sử
dụng hợp lý, có hiệu quả tài nguyên đất đai là mối quan tâm hàng đầu của
mỗi quốc gia trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước.
Trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, vấn đề thu hồi
đất phục vụ cho các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích
công cộng và phát triển kinh tế đang là vấn đề nhạy cảm, là mối quan tâm
của Nhà nước, chính quyền địa phương, chủ đầu tư và người sử dụng đất bị thu
hồi đất, nó không chỉ tác động về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến yếu
tố chính trị - xã hội.
Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 9 (Khóa IX) đưa ra những chủ trương,
chính sách, giải pháp lớn nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội toàn quốc
lần thứ IX của Đảng, trong đó có giải pháp thực hiện chính sách điều tiết hữu
hiệu nhất đối với đất đai nhằm đảm bảo lợi ích của Nhà nước với tư cách là
đại diện chủ sở hữu về đất đai và là nhà đầu tư lớn nhất về phát triển hạ
tầng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội thời kỳ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước. Nhiều năm qua Nhà nước đã đầu tư rất lớn nguồn ngân sách
hàng năm cho việc thu hồi đất phục vụ các dự án đầu tư trong nước, nước
ngoài xây dựng các khu đô thị mới, phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng… Luật Đất
đai năm 2003 có nhiều nội dung mới được sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực
tế nhằm điều chỉnh các mối quan hệ pháp luật đối với các chủ thể quản lý, sử
dụng đất, trong đó có công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất.
Những năm gần đây, công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng
mặt bằng, hỗ trợ tái định cư gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, hiệu quả thấp,

nghiệp hóa và hiện đại hóa của địa phương. Tuy nhiên, trong những năm vừa qua
đã có nhiều bất cập do thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu
hồi đất chưa tốt, người dân khiếu nại, tố cáo, gây mất ổn định xã hội, việc
giải quyết, khắc phục kéo dài, mất nhiều thời gian.
Xuất phát từ thực tế trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá
công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để thực hiện dự án Làng thanh
niên lập nghiệp Sông Chàng và dự án nhà máy chế biến gỗ Thành Nam thuộc
huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa”.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để thực hiện dự án
Làng thanh niên lập nghiệp Sông Chàng và dự án nhà máy chế biến gỗ Thành
Nam thuộc huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa.
- Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ
trợ và tái định trên địa bàn huyện Như Xuân, Thanh Hóa.
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3


- Phạm vi không gian: Đề tài tiến hành trên địa bàn huyện Như Xuân.
Trong đó tập trung vào 2 dự án:
+ Dự án làng Thanh Niên lập nghiệp Sông Chàng thuộc xã Xuân Hòa

4


+ Dự án nhà máy chế biến xuất khẩu gỗ Thành Nam xã Xuân Bình
- Phạm vi thời gian: Đề tài được thực hiện từ tháng 3 năm 2014 - tháng 03
năm 2015.
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
1.4.1. Những đóng góp mới của đề tài

diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013).
2.1.1.2. Hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
Bên cạnh thuật ngữ bồi thường, trong các văn bản pháp luật hiện hành còn
đề cập đến khái niệm hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Hỗ trợ và tái
định cư thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước và biểu hiện bản chất
“của dân, do dân và vì dân” của Nhà nước ta nhằm hỗ trợ, chia sẻ khó khăn với
người bị thu hồi đất giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống.
* Khái niệm hỗ trợ
Theo từ điển tiếng việt “hỗ trợ” là giúp đỡ nhau, giúp thêm vào (Nguyễn
Như Ý, 2001). Theo Khoản 14 Điều 4 Luật Đất đai năm 2013, hỗ trợ khi Nhà
nước thu hồi đất là là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định
đời sống, sản xuất và phát triển (Quốc hội Việt Nam, 2013).
Như vậy, khác với bồi thường là việc trả lại một các tương xứng những
giá trị bị thiệt hại, thì hỗ trợ mang tnh chính sách, trợ giúp thêm của Nhà
nước, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với sự hi sinh, mất mát của
người bị thu hồi đất cho những lợi ích chung của đất nước, của cộng đồng.
Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, do việc bồi thường chưa thực sự sòng phẳng
nên các khoản hỗ trợ chưa thực sự đúng với ý nghĩa mà nó được định nghĩa
trong Luật đất đai và trong đa số trường hợp thì nó chỉ là sự bù đắp vào khoảng
thiếu hụt do việc bồi thường thiếu sòng phẳng gây ra; bên cạnh đó một số khoản
hỗ trợ thực chất là bồi thường như là hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ chuyển đổi nghề
6