CHUYÊN ĐỀ: “XÂY DỰNG TIẾT HỌC MỞ”
BẰNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC
I. LÍ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ:
Đi đôi với sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối c ảnh toàn c ầu hoá, ngành
giáo dục cũng đặt ra những yêu cầu đổi mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ
trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Một trong những định hướng cơ bản của
việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa r ời
thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc phát huy tính tích c ực, t ự
lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm vi ệc
của người học. Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách ph ương
pháp dạy học ở nhà trường phổ thông. Trước tình hình nói chung của
ngành Giáo dục, trường THPT Hòa Hội nói riêng cũng đang từng bước đổi
mới về phương pháp dạy học để nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và
học tập.
Trong nhà trường phổ thông, đối với môn Ngữ văn, ngoài việc giúp học
sinh lĩnh hội kiến thức,môn học còn có vị trí rất quan trọng trong việc bồi
dưỡng tâm hồn, góp phần hình thành các phẩm chất , năng lực cho học
sinh.Trên thực tếchúng ta cũng không thể phủ nhận về vị trí của môn Ng ữ
văn ngày càng trở nên mờ nhạt trong tâm thức học sinh. Đa số học sinh
THPT tỏ ra không có hứng thú với những giờ học Ngữ văn trong nhà
trường, mà thường xác định là chỉ cần học đểthi mà thôi.
Thực trạng đáng buồn này xuất phát từ nhiều nguyên nhân:
Trước hết là do chương trình khá dài, l ượng ki ến th ức n ặng, gây nhi ều
áp lực cho giáo viên và học sinh. Hơn nữa, phần lớn giờ dạy Ngữ Văn trong
nhà trường chưa thực sự tạođược sức cuốn hút, còn đơn điệu và nhàm
chán đối với học sinh.
Đối với phương pháp dạy học truyền thống, dường nh ư đã thành quy
định, giáo viên lên lớp là phải thực hiện đầy đủ tất cả các bước: kiểm tra
sĩ số, kiểm tra bài cũ, lời dẫn vào bài, giảng bài cho đến củng c ố bài và
hướng dẫn bài mới. Thiếu một bước coi như tiết học không thành công,
không thực hiện một khâu coi như bài giảng chưa hoàn thành. Quy trình

dẫn, sự lôi cuốn trong giờ dạy. Như vậy giáo viên sẽ dành thêm th ời gian
cho những kiến thức nâng cao hơn và có điều kiện khai thác đ ược các kh ả
năng thuộc về kĩ năng, năng lực và bồi dưỡng tâm hồn cho học sinh qua


tiết học, giúp học sinh biết cách để lĩnh hội tri thức đồng th ời biết v ận
dụng tri thức đó vào đời sống.Những tiết học không câu nệ tiểu tiết như
thế được xem là tiết học được xây dựng theo cấu trúc mở.
Một “tiết học mở” không thể là tiết học mà quan hệ thầy - trò chỉ là quan
hệ một chiều theo kiểu người thầy độc quyền thuyết giảng kiến thức, còn
học sinh thì lắng nghe và tiếp thu một cách thụ động. Trái lại, gi ờ học đó
phải là giờ học lấy học sinh làm trung tâm. Học sinh có quy ền trao đổi,
thậm chí có thể có ý kiến phản biện lại những điều giáo viên trình bày. Mỗi
“tiết học mở” là một “diễn đàn học thuật” để giáo viên và học sinh cùng
nhau thảo luận, bàn bạc, tranh luận một cách cởi mở, thẳng thắn cho đ ến
khi tìm ra chân lý. “Tiết học mở” còn là tiết học không kết thúc ở 45 phút
theo quy định, mà mở ra cho học sinh vô vàn cơ hội tự học. Giáo viên dù có
giỏi đến đâu thì trong vòng 45 phút cũng khó có thể truyền đạt hết nh ững
kiến thức, mà quan trọng là người giáo viên cần giúp học sinh tiếp cận
được nội dung và tiếp cận năng lực: giáo viên cần quan tâm đ ược h ọc sinh
nhớ được, học được gì và thông qua kiến thức này thì rèn luy ện đ ược kĩ
năng gì, giải quyết được vấn đề thực tiễn gì từ những kiến th ức kĩ năng đã
học được. Giáo viên cần tìm ra phương pháp để “thắp lửa” cho h ọc sinh
chứ không phải “đổ đầy” nhồi nhét kiến thức cho các em.Một khi các em đã
yêu thích thì các em sẽ tự tìm hiểu kiến th ức. Chính vì th ế, cái quan tr ọng
không phải là giáo viên cung cấp kiến thức cho h ọc sinh mà cung c ấp cho
các em những kĩ năng để lĩnh hội kiến thức. Đây là điều mà chúng ta cần
hướng đến để có thể đáp ứng được yêu cầu giáo dục trong thời đại năng
động như hiện nay
Đã gọi là “tiết học mở” thì lẽ dĩ nhiên không thể đưa ra một mô hình, một

phát huy được các kĩ năng, năng lực, tinh thần tự học của học sinh. Đ ặc
biệt là tạo nên sự nhàm chán, thụ động ở học sinh,các em không bi ết vận
dụng những kiến thức đã học được vào thực tế trong đời sống của mình.
Chính vì vậy, để giúp học sinh phát huy đ ược tinh th ần t ự h ọc, phát
triển kĩ năng, năng lực và nuôi dưỡng tâm hồn, vận dụng vào cuộc sống
của mình, tôi đã
tiến hành dạy tác phẩm Chí Phèo bằng các “xây dựng tiết h ọc m ở” nh ư sau:
- Trước hết tôichọn những vấn đề trọng tâm để dạy trên lớp. Trong bài
học, tôi chọn vấn đề trọng tâm là phân tích hình t ượng nhân vật Chí Phèo


qua các giai đoạn: trước khi đi tù; khi đi tù về; gặp th ị N ở - th ức t ỉnh; bi
kịch bị cự tuyệt quyền làm người. Sau khi đã chon được nội dung tr ọng
tâm, tôi chọn những phương pháp và kĩ thuật dạy học phù h ợp đ ể t ổ ch ức
cho học sinh hoạt động. Tôi sẽ vận dụng cách thức dạy học “đọc – vi ết –
nói – nghe”.Như vậy, tôi sẽ rèn luyện được các năng lực, phát huy tinh th ần
tự học, mở rộng vấn đề, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. Còn các ki ến
thức như: Tác giả, tóm tắt tác phẩm, hình ảnh làng Vũ Đại; nhân vật Bá
Kiến,thị Nở, khái quát nội dung và nghệ thuật tôi sẽ hướng dẫn học sinh tự
học ở nhà và tôi sẽ kết hợp kiểm tra trong tiết học hoặc sau tiết h ọc. Cuối
mỗi phần của tác phẩm, tôi sẽ không chốt lại vấn đề theo h ướng kết mà tổ
chức cho các em hoạt động theo hướng mở qua nhiều tình huống khác
nhau để cho học sinh vận dụng phù hợp với từng hoàn cảnh.Đi ều quan
trọng nữa là tôi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu tác phẩm qua b ối c ảnh
xã hội vào thời điểm ra đời của tác phẩm Chí Phèo.T ừ đó, tôi liên h ệ đ ặt
tình huống của tác phẩm trong xã hội ngày nay nhằm giúp h ọc sinh trau
dồi được kĩ năng giải quyết vấn đề cho hợp lí.
Sau đây, tôi sẽ cụ thể hóabằng cách vận dụng một số phương pháp, kĩ
thuật trong dạy họctác phẩm Chí Phèo.Trong tiết này tôi sẽ chủ y ếu h ướng
dẫn học sinh tìm hiểu bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo.

- Học sinh quan sát hai đoạn phim, thảo luận, ph ản biện đ ể có s ự so sánh
tác phẩm và tình huống tác phẩm trong th ời điểm xã h ội tr ước Cách m ạng
Tháng tám và xã hội hiện nay. Đồng th ời tôi yêu cầu học sinh rút ra đ ược
nguyên nhân sâu xa đã đẩy Chí Phèo vào con đường cùng.
- Giáo viên cùng học sinh kết luậnvề những yếu tố ảnh h ướng đ ến cu ộc
sống của con người.
*Hoạt độngvận dụng và mở rộng: Tôi sử dụng phương pháp dạy học nêu
vấn đề, kĩ thuật động não.
- Giáo viên yêu cầu học sinh vận dụng những kiến th ức kĩ năng đã h ọc đ ể
phát hiện vấn đề về cuộc sống có liên quan đến bài học.
- Viết bài tham luận về chủ đề: Môi trường sống tác động đến cuộc s ống
con người.
- Hướng dẫn, yêu cầu học sinh về nhà làm và nộp lại sau ba ngày.
Trên đây là những suy ngẫm, trăn trở của tôi về việc “xây dựng tiết học
mở”. Trong những năm qua, tôi đã vận dụng và đạt được kết quả khá


caotheo xu hướng đổi mới của ngành giáo dục hiện nay. Trước đây, n ếu
dạy theo phương pháp truyền thống, kết quả của những lớp tôi dạy chỉ
đạt khoảng 70 đến 75 % trên TB và khá, giỏi. Nh ưng t ừ khi v ận d ụng các
phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, kết quả của nh ững l ớp tôi dạy
đều đạt 90 đến 95% trên TB và khá, giỏi. Đặc biệt là tôi đã tạo đ ược ở các
em sự hứng thú, say mê trong học tập, phát huy được ở các em tinh th ần t ự
học, nâng cao các kĩ năng, năng lực của mình. Tuy nhiên, trong quá trình
“xây dựng tiết học mở”giáo viên cần phải th ận trọng trong vi ệc xác đ ịnh
đối tượng học để xây dựng tiết học phù hợpmới đạt được hiệu nh ư mong
muốn.

VẬN DỤNG, PHỐI HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ
KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ DẠY

1. Giáo viên:
- Xây dựng kế hoạch dạy học.
- Nội dung định hướng sự tiếp nhận bài học của học sinh
- Phương tiện: Sách giáo khoa, máy tính, giáo án Word, thiết kế bài gi ảng
trình chiếu powerpoint, phiếu học tập, tư liệu về Nam Cao và truyện ngắn
Chí Phèo.
- Định hướng tìm hiểu nội dung bài học qua hệ thống câu hỏi bài t ập
- Giấy A3, bút, namchâm
2. Học sinh
- Chủ động đọc văn bản và ôn lại kiến thức về Nam Cao, tìm hiểu
về truyện ngắn Chí Phèo từ các nguồn thông tin khác nhau.
- Tóm tắt nội dung về phần Chí Phèogặp thị Nở và thức tỉnh bằng cách:
diễn kịch; lập sơ đồ tư duy; làm thơ.
- Thực hiện nội dung bài học qua hệ thống câu hỏi bài tập
- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về tác phẩm.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
* Hoạt động khởi động
1. Mục tiêu:


a. Kiến thức: Giúp học sinhnắm được một cách khái quát về n ội dung của
bài học
b.Kĩ năng:
- Phát triển kĩ năng làm việc nhóm, hợp tác, giao tiếp
- Tóm tắt một phần của văn bản bằng hình th ức sân kh ẩu hóa
c. Thái độ:
-Hợp tác, hỗ trợ nhau trong các hoạt động học tập
- Tham gia tích cực trong quá trình thực hiện
2. Phương pháp và kĩ thuât dạy học: Động não, trực quan, đóng vai, phát
vấn

- Phát triển kĩ năng hợp tác nhóm, giao tiếp, phân tích, tổng h ợp, t ự h ọc,
phát hiện vấn đề, thuyết trình
- Sử dụng ngôn ngữ văn học
-Năng lực giải quyết vấn đề văn học trong bài học
- Phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự
c. Thái độ:
-Hợp tác, hỗ trợ nhau trong các hoạt động học tập
- Tham gia tích cực trong quá trình thực hiện
- Học sinh có niềm đam mê học hỏi và tìm hiểu kiến th ức.
- Tham gia tích cực và có ý thức xây dựng bài học thông qua vi ệc hoàn
thành các nhiệm vụ được giao.
- Cảm thông, trân trọng vẻ đẹp tiềm ẩn của người dân nghèo khổ tr ước
Cách mạng Tháng tám
2. Phương pháp và kĩ thuât:
Kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận nhóm, động não, dạy học nêu vấn
đề, phátvấn
3. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
* Giáo viên:
- Phân nhóm
- Sách giáo khoa, máy tính, đoạn văn bản trình chiếu powerpoint
- Hệ thống câu hỏi thảo luận
- Giấy A3, bút, namchâm
* Họcsinh:
- Đọckĩđoạnvănbản


- Nắmvữngnhữngkiếnthứcđãhọcvềtácgiả Nam Cao vàtácphẩmChíPhèo
- Sáchgiáokhoa, sáchthamkhảo
-Kiếnthứcbài học qua hệ thống câu hỏi trongsáchgiáokhoa
4. Dự kiến sản phẩm học tâp của học sinh:

ChíPhèovàBáKiến
(Chú ý phântíchcáccâunóivà ý
nghĩacáccâunóicủaChíPhèo)

Hoạt động của
học sinh

* Thực hiện nhiệm vụ
học tâp
- Các nhóm cử nhóm
trưởng và thư kí để thuận
lợi cho việc
tổchứcthảoluậncủanhóm
mình.
- Nhóm trưởng điều hành
nhóm
thảoluậncâuhỏicủanhóm
mình

- Đại diện các nhóm lần
lượt trình bày kết quả theo
yêu cầu của GV

Kiến thức cần
đạt
I. Tiểu dẫn:
II. Đọc – hiểu
văn bản:
1. Hinh tượng
nhân vât Chí

phản biện
lắng nghe, quan sát và hỗ trợ
- HS cùng GV chốtlạivấnđề.
trong quá trình HS trình bày, phản
biện.
- GV nhậnxétphầntrìnhbày,
phảnbiệncủa HS
- GV gạch dưới những từ ngữ then
chốt trong đoạn văn bản
- Đạidiệnnhóm
- GV bìnhgiảng
2trìnhbàyvềcuộcđốithoạig
- GVcùng HS chốt lại vấn đề.
iữaChíPhèovàBáKiến

- GV chuyển ý
- GV yêucầuđạidiệncủanhóm 2
trìnhbàynội dung
thảoluậncủanhómmình
- GV lắng nghe, quan sát và hỗ trợ
trong quá trình HS trình bày, phản
biện.
- GV nhậnxétphầntrìnhbày,
phảnbiệncủa HS
- GV
chiếuphầnvănbảnvềcuộcđốithoại
giữaChíPhèovàthịNởđể HS
dễtheodõi.
- GV bìnhgiảng
- GVcùng HS chốt lại vấn đề.

thiện” → tiếng
kêu tuyệt vọng
. Hỏi: “Ai cho tao
lương thiện?” →
nỗi đauđớn,
phẫnuất
Đạidiệnnhóm . Hiểu và
3trìnhbàyvềhànhđộngtựsá khẳngđịnh: “Tao
tcủaChíPhèo
không thể là
người lương
- Các HS khác quan sát,
thiện nữa” →


ựviệc,
ChíPhèođãhướngtớihànhđộngg
i?
- GV phátvấn:
VisaoChíPhèolạigiếtBáKiến
- GV bìnhgiảng
- GV chuyển ý:
- GV
yêucầuđạidiệncủanhóm3trìnhbày
nội dung thảoluậncủanhóm
- GV lắng nghe, quan sát và hỗ trợ
trong quá trình HS trình bày, phản
biện.
- GV nhậnxétphầntrìnhbày,
phảnbiệncủa HS

=> Chí
Phèolàhìnhtượng
điển hình cho số
phận bi thảm của
người nông dân
trước Cách mạng
Tháng tám


Giúp học sinh khắc sâu được vấn đề xoay quanh
kếtcụccủaChíPhèotrongxãhộixưavàđặttìnhhuốngtươngtựtrongxãhộingày
nayđểliênhệ
b. Kĩ năng:
- Phát triển kĩ năng hợp tác, giao tiếp, phân tích, tổng hợp, phát hi ện v ấn
đề
- Sử dụng ngôn ngữ văn học
- Kĩ năng giải quyết vấn đề văn họcliênquanđếnbàihọc
c. Thái độ:
- Tham gia tích cực trong quá trình thực hiện
- Học sinh có niềm đam mê học hỏi và tìm hiểu kiến th ức
- Tham gia tích cực và có ý thức xây dựng bài học thông qua vi ệc hoàn
thành các nhiệm vụ được giao.
2. Phương pháp và kĩ thuât: Trực quan, động não, phát vấn
3. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
* Giáo viên:
- ĐoạnphimvềChíPhèo
- ĐoạnphimvềnhânvậtSơntrongtácphẩm“Con đườnghoànlương”
* Họcsinh:
- Kiếnthứcvềtácphẩm
- Kiếnthứcvềcuộcsống


nay.

ĐồngthờiyêucầuhọcsinhrútrađượcnguyênnhânsâuxađãđẩyChíPhèovào con
đườngcùng.
- Giáoviêncùnghọcsinhkếtluậnvềnhữngyếutốảnhhướngđếncuộcsốngcủa
con người.
6. Nội dung hoạtđộng:
HoạtđộngnàytậptrunghướngdẫnhọcsinhrútrađượcnguyênnhânđẩyChíPhè
ovào bi kịchkhôngchỉlà do xãhộithựcdânphongkiếnmàcòn do
cảbảnthânChíPhèo
- HS cònliênhệđượcvớixãhộingày nay vềnhânvậtSơntrongđoạnphim “Con
đườnghoànlương”
* Hoạt động vân dụng và mở rộng
1. Mục tiêu:
- Kiến thức: Giúp học sinh mở rộng kiến thức, vận dụng kiến thức vào đời
sống.
- Kĩ năng: Phát hiện vấn đề, tạo lập văn bản
- Phương pháp/kĩ thuât: dạy học phân tích vấn đề, động não
2.Hinh thức tô chức hoạt động:
- Nội dung:
+ Họcsinhrútrađượcbàihọcchobảnthân
+ Biếtxửlícáctìnhhuốngphùhợpvớimọihoàncảnh
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát, tìm hiểu tình tr ạng con ng ười b ị
tác động do hoàn cảnh xã hội
- Phương tiện /thiết bị: Phim, tranh ảnh, tài liệu thời sự
- Sản phẩm của HS:
+ Hoàn thành bài viết
+ Học sinh nộp sản phẩm trong thời gian sau 03ngày
- Phương án kiểm tra đánh giá: Giáoviên đánh giá sản phẩm của học sinh