HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

NGUYỄN MINH TUẤN

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CÂY VỤ
ĐÔNG TẠI HUYỆN LÝ NHÂN,TỈNH HÀ NAM

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

60 34 04 10

Người hướng dẫn khoa học:

TS. Vũ Thị Phương Thụy

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để
bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám
ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày

Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Minh Tuấn

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan ................................................................................................................ i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ....................................................................................................................... iii
Danh mục các từ viết tắt .............................................................................................. vi
Danh mục bảng .......................................................................................................... vii
Danh mục sơ đồ, biểu đồ .............................................................................................
ix

Trích

yếu

luận

văn



1.2.1.
Mục
.................................................................................................2

tiêu

1.2.2.
Mục
tiêu
.................................................................................................3
1.3.

chung
cụ

thể

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .....................................................................3

1.3.1.
Đối
tượng
.......................................................................................3

nghiên

cứu

1.3.2.

tiễn

Cơ sở lý luận.....................................................................................................5

2.1.1.
Một
số
khái
...................................................................................5
2.1.2.
Đặc
điểm
sản
.........................................................................7
3

xuất

niệm
cây

cơ

bản

vụ

đông




vụ
vụ

2.1.5.
Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất cây vụ đông
.......................17
2.2.
Cơ
tiễn................................................................................................20
2.2.1.
Tình
hình
sản
nước........................................................20

xuất

vụ

đông

sở

thực
ở

ngoài

2.2.2.


Điều kiện tự nhiên ..........................................................................................33

3.1.2.

Điều kiện kinh tế - xã hội ................................................................................36

3.1.3.

Khái quát về cơ cấu về kinh tế và ngành nông nghiệp của huyện.....................39

3.2.

Thời gian nghiên cứu ......................................................................................42

3.3.

Phương pháp nghiên cứu.................................................................................43

3.3.1.

Chọn địa bàn nghiên cứu.................................................................................43

3.3.2.

Phương pháp thu thập số liệu ..........................................................................43

3.3.3.

Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu ...........................................................46

4.1.5.

Đầu tư chi phí cho sản xuất cây vụ đông .........................................................58

4.1.6.

Kết quả và hiệu quả phát triển sản xuất vụ đông..............................................62

4.1.7.

Tổ chức tiêu thụ sản phẩm cây vụ đông của huyện ..........................................79

4.2.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất cây vụ đông ở
huyện Lý Nhân ...............................................................................................83

4.2.1.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất cây vụ đông ...............83

4.2.2.

Phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức đối với phát triển cây
vụ đông huyện Lý Nhân..................................................................................94
4


4.3.



Nghĩa Tiếng Việt
Bình quân BVTV

Bảo vệ thực vật CC
Cơ cấu
CN & XD
HĐH

Công nghiệp và xây dựng CNHCông nghiệp hóa- hiện đại hóa ĐBSH

Đồng bằng sông Hồng
DT

Diện tch

ĐVT

Đơn vị tính

GO

Giá trị sản xuất

HQ

Hiệu quả kinh tế

HTX



Vụ đông

6


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Tác động của cây trồng vụ đông đến độ màu mỡ của đất ............................. 9
Bảng 2.2. Tác động của cây trồng vụ đông đến độ màu mỡ của đất ........................... 10
Bảng 3.1. Tình hình đất đai của huyện Lý Nhân năm 2013-2015 ............................... 35
Bảng 3.2. Tình hình lao động của huyện Lý Nhân năm 2013-2015 ............................ 37
Bảng 3.3. Một số chỉ têu kinh tế của huyện Lý Nhân giai đoạn 2013 -2015 .............. 40
Bảng 3.4. Số lượng mẫu điều tra ở huyện Lý Nhân.................................................... 45
Bảng 4.1. Quy hoạch trồng một số loại cây vụ đông huyện Lý Nhân năm 2015.................
50
Bảng 4.2. Hệ thống kênh mương của huyện Lý Nhân đến năm 2015 ......................... 52
Bảng 4.3. Hệ thống cống, đập, xi phông, cầu máng ................................................... 53
Bảng 4.4. Hệ thống trạm bơm, máy bơm của huyện .................................................. 54
Bảng 4.5. Tổ chức tập huấn chuyển giao tiến bộ KH-KT sản xuất cây vụ đông
giai đoạn 2013-2015 .................................................................................. 56
Bảng 4.6. Đầu tư sản xuất vụ đông của các hộ năm 2015........................................... 59
Bảng 4.7. Chi phí sản xuất cây vụ đông năm 2015..................................................... 61
Bảng 4.8. Diện tích và cơ cấu cây trồng vụ đông huyện Lý Nhân giai đoạn
2013 - 2015 ................................................................................................ 64
Bảng 4.9. Diện tch một số cây vụ đông chủ yếu của các xã, thị trấn huyện Lý
Nhân năm 2015 ......................................................................................... 65
Bảng 4.10. Diện tích cây vụ đông của huyện Lý Nhân và tỉnh Hà Nam năm 2015 ...... 66
Bảng 4.11. Diện tích trồng cây vụ đông của 3 xã điều tra giai đoạn 2013 – 2015. ........ 67
Bảng 4.12. Năng suất một số cây vụ đông chủ yếu huyện Lý Nhân giai đoạn 2013
- 2015 ........................................................................................................ 68

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 4.1. Mô hình liên kết 4 nhà trong sản xuất cây vụ đông......................................57
Sơ đồ 4.2. Kênh têu thụ sản phẩm vụ đông
.................................................................80
Biểu đồ 4.1. Cơ cấu thu nhập của các hộ năm 2015 …………………….……………..75
Biểu đồ 4.2. Giá một số vật tư nông nghiệp chủ yếu 2007 - 2014 ………………...…..82

9


TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
Lý Nhân là một huyện thuần nông có nhiều tềm năng, thế mạnh và truyền thống
sản xuất vụ đông của tỉnh Hà Nam. Những năm qua, sản xuất vụ đông của huyện
cũng đã có những bước phát triển khả quan, dần dần khẳng định là một trong những
lĩnh vực sản xuất quan trọng của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên những năm qua diện
tích đất sản xuất vụ đông còn bị lãng phí, việc quy hoạch thành vùng sản xuất còn
hạn chế, năng suất một số cây trồng còn thấp, khâu chế biến chưa có. Chính vì vậy
đề tài “Giải pháp phát triển sản xuất cây vụ đông tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam” được
nghiên cứu với mục têu: Nghiên cứu, đánh giá thực trạng phát triển sản xuất cây vụ
đông tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, từ đó đưa ra các giải pháp phát triển sản xuất
cây vụ đông trong những năm tiếp theo tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
Đề tài chọn 3 xã đại diện cho 3 vùng sản xuất nông nghiệp của huyện là Hợp Lý,
Nhân Hưng và Nhân Nghĩa được chọn làm điểm nghiên cứu. Các xã này sản xuất các cây
trồng vụ đông têu biểu của huyện. 90 hộ nông dân và 6 cán bộ được lựa chọn khảo sát
thu thập số liệu phục vụ cho nghiên cứu. Các phương pháp phân tổ thống kê, thống kê
so sánh và phân tích ma trận SWOT được sử dụng trong nghiên cứu.
Đề tài đã khái quát được các cơ sở lý luận liên quan đến phát triển sản xuất cây
vụ đông, vai trò, đặc điểm, nội dung và các yếu tổ ảnh hưởng đến phát triển sản xuất vụ
đông. Nghiên cứu sản xuất vụ đông trên thế giới như Braxin và sản xuất vụ đông ở một
số tỉnh trong nước cũng được đề cập.

xuất và tiêu thụ sản phẩm vụ đông thông qua nhà nước (chủ yếu là các hợp tác xã)
đang diễn ra và có xu hướng mở rộng, phát triển. Tuy nhiên chất lượng của các hoạt
động này cần được xem xét nâng cao nhằm đáp ứng nhu cầu của sản xuất.
- Sản xuất vụ đông của huyện đã có sự phát triển về chiều sâu và phát triển
mở rộng diện tích các cây có hiệu quả kinh tế cao bằng việc nâng cao đáng kể năng suất
cây trồng và giá trị/đơn vị diện tích. Cụ thể sản lượng cây ngô bình quân toàn huyện
qua 3 năm tăng 7,9%, sản lượng cây bí tăng 28,2%.
- Việc tiêu thụ sản phẩm được tiến hành đa dạng, qua 2 hình thức là tiêu thụ
trực tiếp và têu thụ gián tiếp qua các khâu trung gian như tư thương thu gom và đại lý.
Trong đó hình thức tiêu thụ gián tiếp là chủ yếu chiếm khoảng 90% tổng khối lượng sản
phẩm do có đặc điểm phù hợp, thuận tiện trong việc tiêu thụ sản phẩm vụ đông trên địa
bàn huyện.
- Đánh giá hiệu quả kinh tế của một số loại cây trồng vụ đông của huyện cho
thấy cây bí xanh, bí đỏ là 2 loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao nhất nhưng cũng là
loại cây trồng vụ đông có mức đầu tư lớn nhất. Nghiên cứu theo vùng canh tác thì
đối với cây đậu tương hiệu quả kinh tế khi trồng ở vùng 1 là cao nhất; cây ngô, bí
xanh, bí đỏ có hiệu quả kinh tế cao nhất ở vùng 3.
- Tuy nhiên sản xuất vụ đông của huyện cũng đang có những hạn chế như
diện tích vụ đông liên tục giảm trong 3 năm qua giảm 129,4ha. Năng suất cây trồng
mặc dù tăng nhưng một số loại cây trồng vụ đông nhìn chung còn thấp hơn mức
bình quân chung của tỉnh Hà Nam.
Đề tài đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển sản xuất cây vụ đông
trên địa bàn huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam như sau:
- Hoàn thiện quy hoạch, đẩy nhanh tiến độ dồn điền đổi thửa, xây dựng các cánh
đồng mẫu lớn, bố trí sản xuất các loại cây trồng hợp lý, nghiên cứu đưa các loại cây
trồng mới, có hiệu quả kinh tế cao vào sản xuất.

12



Topics of the dissertation selected 3 communes to represent for three areas of
agricultural production in the Ly Nhan district is Hop Ly, Nhan Hung, and Nhan Nghia
was selected as the study site.
These communes produce winter crops typical of the district. 90 farmers and 6
officers were selected survey data collecton service of research. The statstical
separation methods, statstical comparisons methods and analysis SWOT were used
in the study.
Topics have been shown the theoretcal basis related to the development
of producton of winter crops, roles, characteristics, content and other factors afectng
the development of winter crop. Research winter crop in the world such as Brazil
and winter crop production in several provinces in the country are also mentoned.
The process of study situation of developing for the production of winter crops
Ly Nhan district, Ha Nam province shows:
- Ly Nhan District is one of the important areas produce winter crops of Ha Nam
province for many years ago with the main crops as corn, soybeans, zucchini, pumpkin,
- Potential production of the winter season of districts is a lot, especially the
producton of winter.The planning for winter crops for the main areas is given clearly,
specific to each region to take advantage of the quality of land, the farming
technique, and consumption of the product. The first region has advantages, which
can grow soybean,the second region with main crops is corn, the third region can
grow zucchini, and pumpkin to develop.

13


- The investment in infrastructure for the development of agricultural
production in the district in general. In particular. Winter crop development
interested in

14


Research follow cultvation area for

soybeans, the economic effect when planted in the first region is the highest; corn,
zucchini, pumpkin is the highest economic efficiency in the third region.
- However, the district's winter crop also has limitations, as winter crop area
contnued to decline in the last 3 years, which is

decreased 129,4ha. Although

crop yields increase, but some winter crops is generally lower than the average rate
of Ha Nam Province.
The topic proposed solutions primarily to develop the production of winter crops
Ly Nhan district, Ha Nam province as follows:

14


- To improve the planning and to accelerate regrouping of lands , building a
large sample field, producton layout of a reasonable crop, researchers give the
new crops, with high economic efficiency in produce.

15


- Enhance training of scientfic and technical to apply in the producton of winter
crops through

the forms such as training courses, building model, and community


lượng lương thực đã đạt đến con số kỷ lục 39,99 triệu tấn và đã xuất khẩu 6,83
triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 3,1 tỷ USD (Nguyễn Quang Chính, 2013).
Nông nghiệp vẫn là vấn đề cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam vài thập kỷ
tới. Trong xã hội hiện đại, vai trò của nông nghiệp không hề bị coi nhẹ mà còn có
nhiều nét mới, đặc sắc hơn, tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ công nghiệp và
dịch vụ nông thôn phát triển, từng bước cải thiện cơ cấu kinh tế, nâng cao
đời sống mọi mặt của người dân nông thôn.
Qua quá trình phát triển vụ đông đã khẳng định được vai trò to lớn
trong sản xuất nông nghiệp như sau: Thứ nhất, sản xuất vụ đông góp phần khai
thác có hiệu quả hơn tiềm năng đất đai và lao động nông nghiệp. Thứ hai, sản
xuất vụ đông đã tạo ra một khối lượng sản phẩm hàng hoá có giá trị kinh tế cao
đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. Thứ ba, sản xuất vụ đông góp
phần nâng cao thu nhập cho các hộ nông dân. Ngoài ra, việc thâm canh một số
giống cây họ đậu trong vụ đông còn góp phần cải tạo đất.
Vụ đông là vụ sản xuất thứ 3 của các địa phương miền Bắc và Bắc trung
bộ. Vụ đông ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển
1


sản xuất kinh doanh của từng hộ nông dân. Trước kia mục đích chính của vụ đông
là đáp ứng nhu cầu lương thực trong những ngày giáp hạt và phục vụ chăn nuôi
thì

2


hiện nay vụ đông đang dần trở thành vụ sản xuất chính của các hộ nông
dân. Ngoài ra, vụ đông còn góp phần giải quyết công ăn việc làm cho lao động
đang dư thừa hiện nay ở nông thôn, tăng nguồn nguyên liệu cho ngành công
nghiệp chế biến và là biện pháp quan trọng để góp phần tăng độ phì nhiêu cho



đông nhằm cung cấp sản phẩm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường, nâng
cao thu nhập và góp phần tăng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trong
những năm tiếp theo tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn hiện nay về phát triển sản
xuất cây vụ đông.
+ Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông và tình hình sản
xuất sản phẩm trong vụ đông tại huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
+ Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình sản xuất trong vụ đông tại
huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam.
+ Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển sản xuất cây vụ
đông nhằm cung cấp sản phẩm đáp ứng nhu cầu của thị trường và góp
phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Lý Nhân.
1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Khách thể nghiên cứu là các vấn đề kinh tế - kỹ
thuật liên quan đến sản xuất cây vụ đông. Các nội dung phát triển sản xuất cây vụ
đông như: Quy hoạch sản xuất – bố trí sản xuất, đầu tư khoa học kỹ thuật
sản xuất, têu thụ sản phẩm…
- Chủ thể nghiên cứu: Nghiên cứu các tác nhân tham gia sản xuất, tiêu thụ
sản phẩm cây vụ đông gồm: nông hộ tham gia sản xuất, têu thụ sản phẩm, các tổ
chức chức năng, cơ quan khoa học, khuyến nông và cán bộ quản lý cấp huyện, xã
có liên quan.
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về thời gian: Tổng quan tài liệu được sử dụng, các số liệu của
năm trước, khảo sát thực trạng tiến hành vào vụ đông năm 2013 - 2015.
Định hướng và giải pháp dự kiến được áp dụng vào các vụ đông tiếp theo sau năm
2015.