ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN THỊ HOÀNG ANH

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ
TRONG LĨNH VỰC ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN THỊ HOÀNG ANH

PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ
TRONG LĨNH VỰC ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN THỊ LAN HƯƠNG


TÓM TẮT LUẬN VĂN
Tên luận văn: “Phát triển công nghiệp phụ trợ trong lĩnh vực Điện tử tại Việt
Nam hiện nay”.
Tác giả: Nguyễn Thị Hoàng Anh
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Bảo vệ năm: 2015
Giáo viên hướng dẫn: TS. Trần Thị Lan Hương
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
*Mục đích:
Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và phân tch thực trạng phát triển của CNPT
thuộc ngành Công nghiệp Điện tử ở Việt Nam, mục đích của luận văn là đi sâu, làm
rõ những cơ sở khoa học và đề xuất những giải pháp tích cực góp phần nâng cao
chất lượng nâng cao năng lực cạnh tranh của CNPT thuộc ngành Công nghiệp Điện
tử trong bối cảnh toàn cầu hóa như hiện nay. Thông qua đó sẽ giúp phát triển
CNPT, làm gia tăng giá trị kinh tế và thay đổi bộ mặt của ngành công nghiệp Việt
Nam nói chung và CNPT trong lĩnh vực Điện tử nói riêng, góp phần đấy nhanh quá
trình Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa (CNH- HĐH) và phát triển bền vững của đất
nước.
* Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển công nghiệp phụ trợ
trong lĩnh vực Điện tử tại Việt Nam hiện nay.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp phụ trợ trong lĩnh vực
Điện tử tại Việt Nam hiện nay; chỉ ra nguyên nhân của những ưu điểm, tồn tại,
thiếu sót đồng thời rút ra những kinh nghiệm trong hoạch định phát triển công
nghiệp phụ trợ trong lĩnh vực Điện tử tại Việt Nam trong tương lai.
- Dự báo về công tác quy hoạch và đề xuất phương hướng cũng như các giải
pháp chủ yếu có tnh khả thi, nhằm nâng cao chất lượng phát triển công nghiệp
phụ trợ trong lĩnh vực Điện tử trong giai đoạn hiện nay.


CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................................................38
2.1. Phương pháp luận ........................................................................................38
2.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể ...........................................................38
2.2.1. Phương pháp phân tích ........................................................................38
2.2.2. Phương pháp tổng hợp
.........................................................................39
2.2.3. Phương pháp so sánh ...........................................................................40
2.2.4. Phương pháp thống kê mô tả và nghiên cứu tài liệu ...........................40
2.3. Địa điểm và thời gian thực hiện nghiên cứu................................................41
2.4. Các bước thực hiện và thu thập số liệu........................................................41
2.5. Các công cụ được sử dụng...........................................................................42
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CNPT TRONG LĨNH VỰC ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT
NAM HIỆN NAY .............................................................................43


3.1. Chính sách phát triển CNPT ngành Điện tử ở Việt Nam hiện nay .............43
3.2 Thực trạng phát triển CNPT ngành Điện tử tại Việt Nam hiện nay .............49
3.2.1. Những thành tựu trong phát triển CNPT ngành Điện tử tại Việt Nam
hiện
nay ..................................................................................................................49
3.2.2. Những tồn đọng yếu kém trong phát triển CNPT ngành Điện tử tại
Việt Nam hiện nay ..........................................................................................57
3.3 Đánh giá thành tựu, hạn chế, và nguyên nhân của thực trạng phát
triển
CNPT trong lĩnh vực Điện tử .............................................................................67
3.3.1. Đánh giá về thành tựu của việc phát triển CNPT trong lĩnh vực Điện
tử hiện
nay:.....................................................................................................67
3.3.2. Đánh giá về các hạn chế của việc phát triển CNPT trong lĩnh vực Điện
tử tại Việt Nam hiện

Điện tử
............................................................................................................89
4.3.5. Tập trung vào các giải pháp khoa học công nghệ và cơ sở hạ tầng....91
KẾT LUẬN ...............................................................................................................93
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................................95


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1.

APEC

Diễn đàn kinh tế châu Á-Thái Bình Dương

2.

ASEAN

Hiệp hội các nước Đông Nam Á

3.

CNPT


Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

9.

JETRO

Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản

10.

KCN

Khu công nghiệp

11.

KCX

Khu chế xuất

12.

GTSX

Giá trị sản xuất

13.

TĐĐQG


DANH MỤC BẢNG BIỂU

STT

Bảng

1

Bảng 1.1

2

Bảng 3.1

3

Bảng 3.2

4

Bảng 3.3

Nội dung
Tình hình ngành CNĐT và CNPT trong lĩnh vực
điện tử ở một số nước ASEAN
Số lượng doanh nghiệp CNPT ngành Điện tử
2006-2013
Lao động trong lĩnh vực sản xuất linh kiện phụ
tùng điện tử
Mục tiêu và tỷ lệ thực tế nội địa hóa của một số


2

Hình 3.2

Viêt Nam
Số lượng doanh nghiệp sản xuất điện điện tử

52

3

Hình 3.3

Giá trị sản xuất công nghiệp một số ngành công
nghiệp (tỷ đồng)

Trang

54

Kim ngạch xuất khẩu linh kiện máy vi tnh, sản
4

Hình 3.4

phẩm linh kiện điện tử theo tháng, giai

56


và quá trình toàn cầu hóa kinh tế mở rộng như hiện nay, các nền kinh tế quốc
gia, khu vực đang có xu hướng hợp nhất và trở thành một bộ phận quan trọng
trong mạng lưới hợp tác phân công lao động toàn cầu. Trình độ phân công lao
động quốc tế và phân chia, chuyên môn hóa quá trình sản xuất đã đạt đến mức
cao. Các sản phẩm công nghiệp hầu hết không còn được sản xuất toàn vẹn tại
một không gian vào cùng một thời gian mà được phân chia thành các công đoạn
khác nhau ở nhiều vùng miền châu lục khác nhau. Khái niệm Công nghiệp phụ trợ
(CNPT) hay còn được gọi là Công nghiệp hỗ trợ đã ra đời với nội dung cơ bản là
chuyên môn hóa sâu sắc các công đoạn trong quá trình sản xuất, đóng vai trò quan
trọng thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất trong việc phát triển kinh tế cũng như
tham gia chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu.
CNPT là các ngành công nghiệp sản xuất nguyên vật liệu, phụ kiện, phụ tùng
linh kiện, bán thành phẩm để cung cấp cho ngành công nghiệp sản xuất, chế biến,
lắp ráp các sản phẩm hoàn chỉnh là tư liệu sản xuất hoặc sản phẩm tiêu dùng. Một
điểm đặc trưng là CNPT chủ yếu do các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đảm
nhiệm. Qua
20 năm đổi mới Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ chuyển sang kinh
tế thị trường và bước đầu hội nhập vào kinh tế thế giới, tuy vậy tỉ lệ giá trị gia tăng
trong sản xuất công nghiệp lại có dấu hiệu đi xuống. Một trong những lý do đã được
đề cập và đem ra mổ xẻ là sự yếu kém của CNPT. Sự manh mún trong cách thức
thiết lập vận hành các ngành CNPT cho một số ngành như Da giày, Dệt may, Điện
tử… đã khiến bộ mặt của CNPT nước ta đang thực sự chưa khởi sắc mặc dù các công
ty điện tử, may mặc, lắp ráp ô tô… lớn đã thiết lập nhiều nhà máy chế tạo và lắp ráp
tại Việt Nam. Đi kèm cùng sự xây dựng và lắp ráp các nhà máy chế tạo đó là sự kì
vọng vào việc cắt giảm chi phí vận chuyển và rủi ro đồng thời giúp tạo ra cơ hội lớn
cho các nhà cung cấp phụ tùng trong nước phát triển sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng
1


kinh tế. Tuy nhiên, điều này đem lại không ít thách thức cho ngành CNPT ở Việt

đòi hỏi nhà nước nói chung và các nhà quản lý kinh tế cũng như những nhà
hoạch định chính sách nói riêng cần có chính sách ưu tiên hàng đầu phù hợp với
tình hình của ngành CNPT trong lĩnh vực điện tử để thúc đẩy quá trình hoạt động


của các doanh nghiệp này, góp phần đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa-hiện đại
hóa đất nước.


Xuất phát từ thực tế đó, em xin chọn đề tài “Phát triển Công nghiệp phụ trợ
trong lĩnh vực Điện tử tại Việt Nam hiện nay” làm luận văn Thạc sỹ chuyên ngành
Quản lý kinh tế tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội với mong
muốn đánh giá thực trạng phát triển của CNPT thuộc ngành CNĐT ở Việt Nam hiện
nay và mạnh dạn đề xuất một số giải pháp khắc phục những yếu kém còn tồn đọng.
Câu hỏi nghiên cứu của luận văn: Làm thế nào để ngành CNPT thuộc ngành
CNĐT ở Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh cạnh tranh kinh tế gắt gao
như hiện nay?
2. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
*Mục đích
Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và phân tch thực trạng phát triển của CNPT
thuộc ngành CNĐT ở Việt Nam, mục đích của luận văn là đi sâu, làm rõ những cơ
sở khoa học và đề xuất những giải pháp tích cực góp phần nâng cao chất lượng,
nâng cao năng lực cạnh tranh của CNPT thuộc ngành CNĐT trong bối cảnh toàn
cầu hóa như hiện nay. Thông qua đó sẽ giúp phát triển CNPT, làm gia tăng giá trị
kinh tế và thay đổi bộ mặt của ngành công nghiệp Việt Nam nói chung và CNPT
trong lĩnh vực Điện tử nói riêng, góp phần đẩy nhanh quá trình Công nghiệp hóa –
Hiện đại hóa (CNH- HĐH) và phát triển bền vững của đất nước.
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của CNPT trong lĩnh vực Điện tử
- Khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển CNPT trong lĩnh vực Điện tử hiện

5. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn này được chia thành 4 chương như
sau: Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển CNPT
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu
Chương 3. Thực trạng phát triển CNPT trong lĩnh vực Điện tử tại Việt Nam hiện nay
Chương 4. Quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển CNPT trong lĩnh vực
Điện tử ở Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030


CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT
TRIỂN CÔNG NGHIỆP PHỤ TRỢ TRONG LĨNH VỰC
ĐIỆN TỬ
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển CNPT
1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
Ở nhiều nước trên thế giới, vấn đề phát triển CNPT, đặc biệt là CNPT trong
các ngành công nghiệp chủ chốt như Điện tử, Cơ khí, Da giầy là chủ đề nghiên cứu
của nhiều môn khoa học.
Khái niệm CNPT lần đầu được xuất hiện tại Nhật Bản vào năm 1985 và đã có
rất nhiều nghiên cứu ra đời nhằm phân tch các đặc điểm cũng như khả năng
phát triển của các ngành CNPT. Cụ thể, tình hình thuê ngoài và các nhà cung ứng
cho
các doanh nghiệp của Nhật Bản đã được phân tch, đánh giá trong “Chi nhánh các
nhà lắp ráp Nhật Bản ở Châu Á” (Japanese-Affiliated Manufactures in Asia) do Tổ
chức xúc tiến mậu dịch Nhật Bản (JETRO) thực hiện năm 2003. Báo cáo chỉ ra
rằng, chi nhánh các tập đoàn Nhật Bản ở châu Á, đặc biệt là Thái Lan, Ma-lay-xi-a
đã sử dụng hệ thống thầu phụ một cách rất hiệu quả với sự giúp sức của các
doanh nghiệp sản xuất linh kiện có vốn đầu tư của Nhật Bản.
Liên quan đến CNPT cho ngành công nghiệp điện tử, Goh Ban Lee (1998),
“Liên kết giữa các TĐĐQG và các ngành CNHT nội địa” (Linkage between the
Multinational Corporations and Local Supporting Industries) đã đánh giá cao vai trò

của các doanh nghiệp sản xuất linh kiện có vốn đầu tư từ Nhật Bản. Đó chính là
các doanh nghiệp phụ trợ. Hệ thống thầu phụ này cung cấp các nguyên liệu, linh
kiện, phụ tùng cho các nhà sản xuất, lắp ráp tại các nước châu Á như: Thái
Lan, Malaysia, Indonesia. Hệ thống thầu phụ trong lĩnh vực sản xuất linh kiện điện
tử đã
có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển ngành CNĐT.
Trong “CNPT ở Việt Nam từ định hướng đến kế hoạch hành động thông qua
mối liên kết giữa Việt Nam và Monozukuri Nhật Bản” (Vietnamese Supporting
Industries From Master Plan to Action Plan through Vietnam-Japan Monozukuri
Partnership) của Kenichi Ohno (VDF) (2008) tác giả đã nêu rõ đường hướng và kế
hoạch thực hiện việc phát triển CNPT nói chung tại Việt Nam. Tác giả nêu ra đề
xuất cho một chính sách hợp lý cũng như xây dựng một nền CNPT năng động sáng


tạo thông qua việc tăng cường các mối quan hệ trong chính các doanh nghiệp
thực


hiện chức năng cung cấp các sản phẩm phụ trợ trên thị trường. Điều đó sẽ giúp
nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như chất lượng của các sản phẩm mà các
doanh nghiệp này cung cấp.
Trong hội thảo phát triển CNPT của diễn đàn phát triển CNPT APEC tại Hà Nội
tháng 8/2012 (APEC Supporting Industries Workshop) diễn giả Park Kim Sung trong
“Kinh nghiệm phát triển công nghiệp của Hàn Quốc: từ số 0 đến sự thịnh vượng”
(Experiences of Korea’s Industrial Growth: From nothing to Prosperity) đã phân tch
rất rõ cách thức chính phủ và người dân Hàn Quốc vượt qua các khó khăn trở ngại
ban đầu trong công cuộc đưa ngành công nghiệp của Hàn Quốc phát triển vượt
bậc như hiện nay, trong đó đánh giá rất cao vai trò của việc phát triển các
ngành CNPT trong lĩnh vực Điện tử tại Hàn Quốc theo hướng chuyên môn hóa và
mang tnh đồng bộ rất cao.