ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ VĂN XONG

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
LIÊN CHIỂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Đà Nẵng – Năm 2018


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

LÊ VĂN XONG

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
LIÊN CHIỂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Mã số: 60.34.04.10

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. LÊ BẢO

Đà Nẵng – Năm 2018



1.2.2. Lập dự toán thu BHXH bắt buộc.................................................. 27
1.2.3. Công tác thu BHXH bắt buộc.......................................................28
1.2.4. Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH bắt buộc .. 32

1.3. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU
BHXH BẮT BUỘC.........................................................................................33
1.3.1. Chính sách pháp luật.....................................................................33
1.3.2. Công tác tổ chức bộ máy quản lý thu BHXH bắt buộc.................35
1.3.3. Nhận thức của ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động.........36


1.4. KINH NGHIỆM THU BHXH Ở MỘT SỐ ĐỊA PHƢƠNG...................37
1.4.1. Kinh nghiệm thu BHXH của quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. 37

1.4.2. Kinh nghiệm của thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh............................39
1.4.3. Bài học kinh nghiệm cho BHXH quận Liên Chiểu, thành phố Đà
Nẵng................................................................................................................ 40
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1...............................................................................41
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT
BUỘC CÁC DN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN LIÊN CHIỂU, TP ĐÀ NẴNG42
2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI........................................ 42
2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên......................................................... 42
2.1.2. Đặc điểm tình hình kinh tế............................................................42
2.1.3. Đặc điểm tình hình xã hội.............................................................45
2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC......45
2.2.1. Thực trạng công tác tuyên truyền phổ biến các văn bản quy phạm
pháp luật về BHXH.........................................................................................45
2.2.2. Thực trạng công tác lập dự toán thu BHXH bắt buộc...................47
2.2.3. Thực trạng công tác thu BHXH bắt buộc......................................47
2.2.4. Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra về BHXH bắt buộc.........57

KẾT LUẬN.................................................................................................... 80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO)


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Stt

Chữ viết tắt

Nguyên nghĩa

1

BHXH

Bảo hiểm xã hội

2

NLĐ

Ngƣời lao động

3

NSDLĐ

Ngƣời sử dụng lao động


9

UBND

Ủy ban nhân dân

10

NSNN

Ngân sách nhà nƣớc


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng

Tên bảng

Trang

2.1.

Bảng tổng hợp đơn vị tham gia BHXH giai đoạn
2013-2017

43

2.2.

BHXH bắt buộc giai đoạn 2013-2017

53

2.7.

Bảng tổng hợp tình hình nợ đọng BHXH bắt buộc
giai đoạn 2013-2017

55

2.8.

Bảng tổng hợp điều tra quy mô số lao động trong các
doanh nghiệp

56

2.9.

Bảng tổng hợp phân loại nợ BHXH bắt buộc các
doanh nghiệp giai đoạn 2013-2017

57

2.10.

Bảng tổng hợp số doanh nghiệp đã thực hiện thanh
tra, kiểm tra


2.2.

Tình hình lao động tham gia BHXH bắt buộc các doanh
nghiệp giai đoạn 2013-2017

52

2.3.

Tình hình thực kế hoạch thu BHXH bắt buộc giai đoạn
2013-2017

54

2.4.

Tỷ lệ nợ đọng BHXH bắt buộc so với số phải thu
BHXH

56


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chính sách an sinh xã hội đƣợc Đảng và Nhà
nƣớc quan tâm, cũng là chính sách mang đậm bản chất nhân văn sâu sắc, góp
phần an sinh xã hội, mang lại cuộc sống an lành cho ngƣời lao động và đƣợc Tổ
chức lao động Quốc tế (ILO) công nhận. Có thể nói BHXH là ngƣời bạn đồng

Nhằm đáp ứng yêu cầu trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên
địa bàn quận Liên Chiểu trong bối cảnh chính sách BHXH liên tục thay đổi,
bổ sung cho phù hợp với nhiều chính sách khác nhau; chính sách việc làm,
chính sách thất nghiệp, chính sách lao động, tiền lƣơng…, đồng thời cần thiết
phải tiếp tục hoàn thiện, cải tiến nội dung, quy trình công tác quản lý thu
BHXH bắt buộc trong tình hình mới. Với lý do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý
thu bảo hiêm xã hội bắt buộc các doanh nghiệp trên địa bàn quận Liên
Chiểu, thành phố Đà Nẵng” làm đề tài nghiên cứu nhằm góp phần giải
quyết những vấn đề còn tồn tại, hạn chế đã nêu trên.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục tiêu tổng quát
Phân tích thực trạng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH
quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng trong những năm qua, đồng thời đề xuất
giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hoá và làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản về công tác
quản lý thu BHXH bắt buộc các doanh nghiệp trên địa bàn quận Liên Chiểu,
thành phố Đà Nẵng làm cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu.
- Dựa vào nghiên cứu thực trạng tổ chức công tác quản lý thu BHXH
bắt buộc các doanh nghiệp trên địa bàn quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng
trong những năm qua, luận văn đánh giá, phân tích những kết quả đạt đƣợc


3
cũng nhƣ những tồn tại.
- Dựa trên những luận cứ khoa học, kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận
văn tập trung đề xuất một số giải pháp chủ yếu, có tính khả thi nhằm hoàn
thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc các doanh nghiệp trên địa bàn
quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng trong những năm tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

pháp khảo sát, điều tra trực tiếp bằng phiếu điều tra có nội dung theo mẫu
định sẵn theo phụ lục 1.
Đƣợc sử dụng nhằm thu thập các thông tin liên quan đến thực trạng,
những điểm yếu kém trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc từ các cơ
quan, các nhà lãnh đạo địa phƣơng, doanh nghiệp và ngƣời lao động có liên
quan đến các thông tin đề tài cần thu thập.
Luận văn điều tra, khảo sát trực tiếp bằng phiếu điều tra đối với chủ
doanh nghiệp theo mẫu định sẵn với phƣơng thức điều tra chọn mẫu.
N
n

=

1+ N*(e)

Trong đó: - n là cỡ mẫu
2

- N là số lƣợng tổng thể
- e là sai số tiêu chuẩn

Với sai số cho phép là 5% và độ tin cậy là 95%, số lƣợng doanh nghiệp trên
địa bàn toàn quận là 972 doanh nghiệp, ta tính đƣợc cỡ mẫu là 283 doanh nghiệp.

Nhƣ vậy Luận văn sẽ điều tra, khảo sát 283 doanh nghiệp, các doanh
nghiệp đƣợc chọn điều tra theo hình thức ngẫu nhiên theo thứ tự tên doanh
nghiệp vần ABC không phân biệt loại hình doanh nghiệp.
4.2. Phương pháp tổng hợp thông tin
Sau khi thu thập đƣợc thông tin, số liệu sơ cấp từ phiếu điều tra đối với
chủ doanh nghiệp theo mẫu định sẵn với phƣơng pháp điều tra chọn mẫu sẽ

- Mức thu nhập của ngƣời lao động.
4.4.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh công tác thu

X


6
- Các chỉ tiêu về số lƣợng và tỷ lệ tăng của doanh nghiệp.
Tổng số DN (năm n) = Tổng số DN đang hoạt động tính đến ngày 31
tháng 12 (năm n).
Tỷ lệ tăng

[Tổng số DN năm n]

DN năm (n)

=

-1

x 100%

Tổng số DN (năm n-1)

- Số lƣợng và tỷ lệ tăng lao động trong DN
Tổng số lao động tại DN (năm n) = Tổng số lao động đang làm việc tại
các DN (bao gồm lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định
thời hạn và hợp đồng lao động có thời hạn).
Tỷ lệ tăng
Lao động DN

Tỷ lệ tăng lao
động tham gia
BHXH năm (n)

[Số LĐ tham gia BHXH (năm n)] –
[Số LĐ tham gia BHXH(năm n-1)]
=

x 100%

Số LĐ tham gia BXHH (năm n-1)

- Nợ đọng BHXH và tỷ lệ nợ đọng BHXH
+ Nợ đọng BHXH là khi tính đến ngày cuối tháng đơn vị chƣa nộp tiền
BHXH cho cơ quan BHXH, đơn vị tính là triệu đồng.
+ Tỷ lệ nợ đọng BHXH là chỉ tiêu phản ánh tiến độ nộp tiền BHXH của


7
các đơn vị sử dụng lao động. Tỷ lệ nợ đọng BHXH đƣợc đo bằng đơn vị tháng.

Tỷ lệ nợ
đọng BHXH

Số tiền nợ đọng BHXH
=

x 100%

Số tiền BHXH phải nộp 1 tháng

nƣớc đang mở ra một nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trƣờng, với nhiều
thành phần kinh tế, thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài đòi hỏi phải đổi mới chính
sách pháp luật về BHXH nhằm mở rộng đối tƣợng tham gia BHXH.
Trƣớc tình hình đó tác giả đã đóng góp những nghiên cứu khoa học, có
ý nghĩa thực tiễn nhƣ xây dựng hệ thống biểu mẫu thu BHXH, phƣơng thức
thu và quản lý quỹ BHXH bền vững. Bên cạnh đó tác giả cũng đã làm rõ tầm
quan trọng của quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động quản lý thu BHXH trên
địa bàn huyện Sóc Sơn. Từ những phân tích về thực trạng công tác quản lý
thu BHXH trên địa bàn để thấy đƣợc những tồn tại khó khăn, vƣớng mắc
trong quá trình thực hiện, từ đó đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu
quả của BHXH huyện Sóc Sơn, góp phần ổn định, phát triển hệ thống BHXH,
củng cố lòng tin của nhân dân, từ đó góp phần nâng cao đời sống của ngƣời
dân, ổn định kinh tế xã hội của đất nƣớc.
"Cơ sở khoa học hoàn thiện quy trình quản lý thu X ", đề tài nghiên cứu
khoa học cấp Bộ, do Dƣơng Xuân Triệu chủ nhiệm đề tài (1999). Đề tài đã đề
cập đến những khái niệm cơ bản về BHXH, cơ sở lý luận về công tác quản lý
thu BHXH, trong đó đi sâu vào nghiên cứu về thực trạng công tác quản lý thu
BHXH, các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý thu BHXH và đƣa ra kinh
nghiệm quản lý thu BHXH. Đề tài nghiên cứu những mô hình quản lý thu
BHXH của các nƣớc trong khu vực và thế giới, từ đó đề xuất những giải pháp
nhằm hoàn thiện quy trình quản lý thu BHXH phù hợp với từng loại đối
tƣợng tham gia BHXH ở Việt Nam.
" oàn thiện quản lý thu

X

khu vực DN ngoài quốc doanh ở Việt

Nam", đề tài Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Quốc Túy (2000). Đề tài nghiên
cứu quá trình tổ chức thực hiện công tác thu BHXH khu vực doanh nghiệp ngoài

nhiên nguyên nhân sâu xa là do chế tài xử phạt chƣa đủ sức răn đe, mức phạt
đối với doanh nghiệp vi phạm về quy định đóng BHXH theo Nghị định
95/2013/NĐ-CP chỉ dừng ở mức xử phạt tối đa là 75 triệu đồng. Nhƣ vậy, dù
doanh nghiệp nợ nhiều hay ít thì số tiền phạt so với số tiền trốn đóng BHXH
là rất ít. Với doanh nghiệp hàng nghìn công nhân thì số tiền đóng BHXH mà
doanh nghiệp chiếm dụng của ngƣời lao động lên đến vài tỷ đồng. với số tiền


10
này, nếu đêm gửi ngân hàng thì doanh nghiệp sẽ thu lợi lớn, vì vậy doanh
nghiệp sẵn sàng vi phạm và chịu phạt.
Từ năm 2014 đến nay, việc khởi kiện các doanh nghiệp nợ BHXH là do
các tổ chức công đoàn thực hiện. Tuy nhiên, trong thực tế cho thấy dù có thắng
kiện thì số tiền đòi đƣợc cũng rất hạn chế. Thủ tục khởi kiện phức tạp, quá trình
tiến hành xét xử thƣờng kéo dài, số lƣợng doanh nghiệp nợ đọng BHXH nhiều,
khi khởi kiện thành công thì việc thi hành án cũng khó khăn do thời gian thi hành
án có thể kéo dài tời 5 năm. Khi doanh nghiệp nợ BHXH thì các chế độ ốm đau,
thai sản, tai nạn lao động… sẽ không đƣợc cơ quan BHXH giải quyết hoặc
ngƣời lao động sẽ không xác nhận đƣợc sổ BHXH để giải quyết chế độ hƣu trí,
chuyển sổ BHXH sang đơn vị khác để tiếp tục đóng BHXH. Nhƣ vậy doanh
nghiệp nợ BHXH khiến quyền lợi của ngƣời lao động bị xâm phạm nghiêm
trọng. Luận văn đã chỉ ra đƣợc nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng nợ đọng
BHXH của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh ngày càng gia tăng và đã đƣa ra
một số giải pháp nhằm hạn chế, ngăn chặn trình trạng trên.

“Giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng

X

ở

Trƣờng Giang (2010). Luận văn đã nghiên cứu cơ chế chính sách, pháp luật về
lĩnh vực thu BHXH, phân cấp quản lý thu BHXH và các chế tài xử lý vi phạm
pháp luật về BHXH, trên cơ sở phân tích cơ chế chính sách, pháp luật về công
tác thu BHXH, vấn đề chế tài xử phạt vi phạm pháp luật về BHXH còn thấp,
chƣa đủ sức răn đe, tác giả cũng đã tham khảo một số mô hình công tác quản lý
thu BHXH ở một số nƣớc phát triển, từ đó kiến nghị một số giải pháp có ý nghĩa
thực tiễn, nhằm hoàn thiện cơ chế chính sách, pháp luật về BHXH ở Việt Nam.

“Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện công tác thu

X

tỉnh Quảng

Ninh”. Luận văn Thạc sĩ Thái Văn Nam (2012). Luận văn đã làm rõ một số
vấn đề lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thu BHXH, từ đó rút ra đƣợc
những tồn tại, yếu kém để có những kiến nghị giải pháp tăng cƣờng công tác
quản lý thu, khắc phục tình trạng nợ đọng, trốn đóng BXHH trên địa bàn
thành phố Hà Nội.
“Xây dựng quy định quản lý thu nợ

X ,

YT,

TN”, chủ nhiệm

đề án, Thạc sĩ Trần Đình Liệu (2012). Đề án đã nghiên cứu và đánh giá tình
trạng nợ đọng, trốn đóng BHXH của các doanh nghiệp trên 63 tỉnh, thành phố
trên phạm vi cả nƣớc. Đề án cũng đã xác định những nguyên nhân khách

động của BHXH thành phố Đà Nẵng thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày
01/01/2018 của Chính phủ và những văn bản quy phạm pháp


13
luật khác có liên quan. Trong bối cảnh tình hình nợ đọng, trốn đóng BHXH
của chủ sử dụng lao động tăng cao đáng báo động làm ảnh hƣởng đến việc
giải quyết quyền lợi cho ngƣời lao động, tiềm tàng nguy cơ vỡ quỹ BHXH.
Đây là cơ sở pháp lý mà tác giả đã quan tâm để xây dựng đề tài nhằm đóng
góp một phần nhỏ bé của mình để hoàn thiện công tác an sinh xã hội trên địa
bàn quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng.


14
CHƢƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ
THU BHXH BẮT BUỘC CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA
BÀN QUẬN LIÊN CHIỂU, TP ĐÀ NẴNG
1.1. TỔNG QUAN NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BHXH
1.1.1. Khái niệm BHXH
Để thoả mãn những nhu cầu trong cuộc sống, bắt buộc con ngƣời phải
tham gia lao động, sản xuất để có thu nhập trang trải trong gia đình. Tuy
nhiên, để đáp ứng đƣợc nhu cầu đó đòi hỏi ngƣời lao động phải có đủ điều
kiện về sức khỏe, trình độ năng lực về lao động để hoàn thành nhiệm vụ.
Ngƣợc lại, cũng có thể gặp phải những rủi ro nhƣ ốm đau, bệnh tật hoặc sinh
con, hết tuổi lao động hay mất công việc làm do những ảnh hƣởng của điều
kiện tự nhiên trong cuộc sống cũng nhƣ các tác nhân của xã hội khác. Khi rơi
vào trƣờng hợp bị giảm hoặc mất khả năng lao động, các nhu cầu cần thiết
của cuộc sống không vì thế mà mất đi, trái lại có những nhu cầu cần thiết càng

Khái niệm về BHXH đƣợc khái quát một cách đầy đủ nhất khi có Luật
BHXH, đó là: Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần
thu nhập của ngƣời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau,
thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên
cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. [23, tr.2].
1.1.2. Phân biệt BHXH với bảo hiểm thƣơng
mại a. Sự giống nhau
- Hai loại hình bảo hiểm này đƣợc thực hiện trên cùng một nguyên tắc
là có tham gia đóng góp bảo hiểm thì mới đƣợc hƣởng quyền lợi, không tham
gia đóng bảo hiểm thì không đƣợc hƣởng quyền lợi.
- Hoạt động của hai loại hình bảo hiểm này đều nhằm mục đích là để
bù đắp tài chính cho đối tƣợng tham gia bảo hiểm khi họ gặp phải những rủi
ro gây ra thiệt hại trong phạm vi đủ điều kiện hƣởng các chế độ bảo hiểm.


16
- Phƣơng thức hoạt động của hai loại hình bảo hiểm này đều mang tính
cộng đồng “lấy số đông bù số ít” tức là dùng số tiền đóng góp của số đông
ngƣời tham gia để bù đắp, chia sẻ cho một số ít ngƣời gặp biến cố, rủi ro.
b. Sự khác nhau
- Mục tiêu hoạt động của bảo hiểm thƣơng mại là lợi nhuận; Mục tiêu
hoạt động của BHXH là nhằm thực hiện chính sách an sinh xã hội của Nhà
nƣớc, góp phần ổn định đời sống cho ngƣời lao động.
- Phạm vi hoạt động của BHXH liên quan trực tiếp đến ngƣời lao động và
ngƣời sử dụng lao động; còn hoạt động của bảo hiểm thƣơng mại rộng hơn,
không chỉ giới hạn trong từng quốc gia mà còn trải rộng xuyên qua nhiều quốc

gia, và thực hiện trong các lĩnh vực đời sống, kinh tế - xã hội.
- Cơ sở nguồn tiền đóng, mức đóng, tỷ lệ đóng BHXH hoàn toàn dựa vào
thu nhập từ mức tiền lƣơng, tiền công của ngƣời lao động; Bảo hiểm thƣơng