ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN THỊ MINH THẢO

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ
HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP
XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Đà Nẵng - Năm 2017


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN THỊ MINH THẢO

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ
HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP
XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
Mã số: 60.30.02.01

Nƣ

ƣ n

n

1.2.1. Hoạt động tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại...........................18
1.2.2. Mục tiêu kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong ngân hàng
thƣơng mại......................................................................................................20
1.2.3. Nội dung kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong ngân hàng
thƣơng mại......................................................................................................21


1.2.4. Các tiêu chí đánh giá kết quả công tác kiểm soát nội bộ hoạt động
tín dụng............................................................................................................27
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1............................................................................... 30
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ
HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP
KHẨU VIỆT NAM........................................................................................31
2.1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT
NAM................................................................................................................31
2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển.................................................31
2.1.2. Cơ cấu tổ chức...............................................................................33
2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh....................................................34
2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN
DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM.........36
2.2.1. Mục tiêu kiểm soát nội bộ hoạt tín dụng tại Ngân hàng TMCP
Xuất nhập khẩu Việt Nam................................................................................36
2.2.2. Nội dung kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam....................................................................37
2.2.3. Kết quả công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân
hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam...........................................................60
2.3 ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG

TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM.....................79
2.3.1. Những kết quả đạt đƣợc................................................................79

C ữ v ết tắt
t ến V ệt

Nộ un

CBTD

Cán bộ tín dụng

Eximbank

Ngân hàng TMCP Cổ phần xuất nhập khẩu Việt Nam

KHCN

Khách hàng cá nhân

KHDN

Khách hàng doanh nghiệp

KSNB

Kiểm soát nội bộ

KTNB

Kiểm toán nội bộ

KTKSNB

Số hiệu
bảng

Tên bảng

Trang

2.1.

Một số chỉ tiêu chủ yếu của Eximbank qua các năm

34

2.2.

Tóm tắt kết quả hoạt động tín dụng Eximbank năm
2012-2016

34

2.3.

Tình hình nhân sự phòng QLRRHĐ Eximbank

43

2.4.

Số lƣợng các cuộc KTKSNB hoạt động tín dụng qua các
năm từ 2012-2016

Đánh giá nguyên nhân gây ra lỗi

75

2.10.

Đánh giá nội dung kiến nghị

76

3.1.

Tỷ lệ phân nhóm nợ

78

3.2.

Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng

79


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Số hiệu
sơ đồ

Tên sơ đồ


giao dịch

39

2.5.

Cơ cấu tổ chức bộ máy KTKSNB phòng QLRRHĐ

41

2.6.

Quy trình giám sát từ xa hoạt động tín dụng tại
Eximbank

48

2.7.

Quy trình kiểm tra trực tiếp hoạt động tín dụng tại
Eximbank

50


1

MỞ ĐẦU
1. Tín


tín dụng thật sự hiệu quả sẽ góp phần quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro
tín dụng, đƣa hoạt động này phát triển bền vững trong tƣơng lai.
Với công việc hiện tại là cán bộ kiểm tra kiểm soát nội bộ thuộc Hội sở
ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam, tôi có thuận lợi về mặt thu thập
thông tin, số liệu và qua quá trình làm việc tôi nhận thấy có những hạn chế
trong công tác KSNB hoạt động tín dụng nhƣng chƣa đƣa Ban lãnh đạo ngân
hàng quan tâm. Xuất phát từ thực tế trên với mong muốn đóng góp vào sự
phát triển của ngân hàng, tôi thực hiện đề tài nghiên cứu: “Hoàn thiện công
tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập
khẩu Việt Nam”
2. Mụ t êu n



ên ứu

Mục tiêu tổng quát

- Phân tích thực trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại
Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam để hoàn thiện công tác này.


Câu hỏi nghiên cứu

- Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong NHTM bao gồm những nội
dung gì?
- Thực trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2012-2016 diễn ra nhƣ

thế nào? Cụ thể:

nhập khẩu Việt Nam.
+ Về không gian: đề tài đƣợc thực hiện tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập
khẩu Việt Nam, cụ thể bộ phận kiểm tra kiểm soát nội bộ thuộc Phòng Quản
lý rủi ro hoạt động-Khối giám sát hoạt động Hội sở Ngân hàng TMCP Xuất
nhập khẩu Việt Nam.
Đối với Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam đây là bộ phận chịu
trách nhiệm chính trong công tác kiểm soát mọi rủi ro liên quan đến hoạt động
tín dụng trong ngân hàng, bộ phận này đóng vai trò hết sức quan trọng trong
việc phát hiện, ngăn chặn kịp thời những sai sót gian lận xảy ra, giúp ban lãnh
đạo Ngân hàng quản trị tốt hơn hoạt động của các chi nhánh trong hệ thống.


4

+ Về thời gian: nghiên cứu đƣợc dữ liệu từ năm 2012 đến 2016.
Đây là giai đoạn Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam có nhiều
chuyển đổi trong mô hình hoạt động, nội dung kiểm soát của bộ phận kiểm tra
kiểm tra nội bộ thuộc Khối giám sát hoạt động Hội sở, những chuyển đổi này
có ảnh hƣởng rất lớn đến công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng và kết
quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng.
4. Cá t ếp ận, p ƣơn p áp n ên ứu a. Cách
tiếp cận
Với mục đích dựa trên nghiên cứu thực tiễn để đƣa ra một số khuyến
nghị nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân
hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam, luận văn sử dụng phƣơng pháp tiếp
cận thực tế về công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam, cụ thể:
- Nghiên cứu tình hình, kết quả hoạt động kinh doanh, đặc biệt mảng
hoạt động tín dụng của Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam.
- Nghiên cứu thực tế công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại

tác KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam
ở chƣơng 2 của luận văn.


Phương pháp phân tích

Dựa trên việc so sánh các số liệu có đƣợc, biết đƣợc sự biến động tăng
giảm của số liệu tác giả sử dụng sử dụng phƣơng pháp phân tích để thấy
đƣợc nguyên nhân của sự biến động. Cụ thể phân tích kết quả hoạt động kinh
doanh, tình hình nhân sự, kết quả công tác kiểm tra KSNB thể hiện qua thƣớc
đo số lƣợng và thƣớc đo chất lƣợng. Từ những phân tích có đƣợc tác giả sẽ
đánh giá đƣợc thực trạng công tác KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam ở chƣơng 2 của luận văn.
5. Ý n ĩ

o

ọ và t ự t ễn ủ đề tà

Ýnghĩa khoa học: đề tài góp phần làm rõ các vấn đề về mặt lý luận liên
quan đến công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong ngân hàng.
Ýnghĩa thực tiễn: đề tài đã đề xuất một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện
công tác KSNB, nâng cao chất lƣợng hoạt động tín dụng, hạn chế tối đa gian
lận, sai sót và ngăn ngừa những rủi ro tổn thất trong quá trình hoạt động kinh
doanh của ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam.


6

6. Bố ụ ủ luận văn

Bài báo khoa học

- Bài báo: “Hệ thống kiểm soát nội bộ của một ngân hàng hiện đại” của
ThS. Vũ Thuý Ngọc đăng trên Tạp chí ngân hàng số 9/2006. Nội dung bài


7

báo chủ yếu đƣa ra khái niệm về hệ thống kiểm soát nội bộ theo định nghĩa
của viện kiểm toán quốc tế, các mục tiêu và yếu tố cấu thành của hệ thống
kiểm soát nội bộ, từ đó đƣa ra nhận định về khái niệm hệ thống kiểm soát nội
bộ và mô hình kiểm soát nội bộ của các tổ chức tín dụng Việt Nam.
- Bài báo “Một số yếu kém trong quy trình kiểm soát nội bộ hoạt động tín
dụng của các NHTM và khuyến nghị” của ThS Nguyễn Minh Phƣơng đăng
trên Tạp chí ngân hàng số 6 tháng 3/2014. Nội dung bài báo tập trung làm rõ
khái niệm về hệ thống kiểm soát nội bộ, đồng thời đi sâu phân tích một số yếu
kém trong quy trình kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại các TCTD ở
nhiều khâu trong quy trình nhƣ bƣớc tiếp xúc khách hàng và nhận hồ sơ xin
vay, khâu thẩm định và tái thẩm định, quyết định cho vay, cam kết cho vay và
giải ngân, khâu giám sát tín dụng, quản lý hồ sơ, lƣu trữ TSĐB, khâu thu hồi
nợ, phân loại nợ, xử lý nợ xấu. Từ đó tác giả đề xuất một số kiến nghị để hoàn
thiện quy trình kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong NHTM.
- Bài báo “Khuôn khổ hệ thống kiểm soát nội bộ theo tiêu chuẩn Basel”
của ThS Ngô Thái Phƣợng và ThS Lê Thị Thanh Ngân đăng trên báo Thị
trƣờng tài chính tiền tệ số 5 tháng 3/2015. Nội dung bài báo đề cập đến khái
niệm kiểm soát nội bộ, các nguyên tắc của hệ thống kiểm soát nội bộ theo tiêu
chuẩn Basel, đồng thời đƣa ra các công cụ mẫu để thiết lập hệ thống kiểm
soát nội bộ hiệu quả và tập trung phân tích cụ thể một số yếu kém, tồn tại
trọng hoạt động kiểm soát nội bộ ngân hàng.
- Bài báo: “Hệ thống kiểm soát nội bộ gắn liền với quản trị rủi ro tại các

liên quan đến hoạt động kiểm soát nội bộ trong NHTM, giúp ngƣời đọc hiểu
rõ hơn về công tác này, tuy nhiên đa phần các bài báo đều không đi vào
nghiên cứu riêng từng đối tƣợng là một NHTM cụ thể nào cả do đó các nhận
định, phân tích đƣa ra chỉ mang tính chất tham khảo chung cho toàn hệ thống
NHTM.

-

Luận văn

Luận văn: “Hoàn thiện công tác kiểm tra kiểm soát nội bộ đối với hoạt


9

động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân đội” (2010) của tác giả Phạm Thị
Huyền Trang, Đại học kinh tế Đại học Đà Nẵng. Luận văn phần nào đánh giá
đƣợc thực trạng công tác kiểm tra kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng của
Khối KSNB ngân hàng TMCP Quân đội trên cơ sở đó đã nêu ra đƣợc những
mặt đạt đƣợc, hạn chế và có các giải pháp kiến nghị phù hợp. Tuy nhiên, thực
trạng và cơ sở lý luận thiếu tính hệ thống. Ngoài ra, tác giả chƣa đƣa ra các
tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác KSNB để làm cơ sở đánh giá thực trạng
công tác KSNB.
- Luận văn “Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại
Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam” (2013) của Nguyễn
Thị Quỳnh Tâm, Đại học kinh tế Đại học Đà Nẵng. Luận văn phần nào
đã đánh giá đƣợc thực trạng công tác KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, chỉ ra những mặt đạt đƣợc,
những hạn chế và có giải pháp kiến nghị phù hợp. Ngoài ra, tác giả cũng chỉ ra
một số nhân tố bên ngoài ảnh hƣởng đến công tác KSNB hoạt động tín dụng và

hoạt động tín dụng, phần thể hiện của tác giả chỉ giới hạn ở mức nêu cơ cấu
và công tác tổ chức bộ máy KSNB. Ngoài ra, nội dung này lại tiếp tục đƣợc
tác giả nêu ra ở phần phân tích nhân tố tác động đến công tác kiểm soát nội bộ
hoạt động tín dụng do đó việc phân tích có sự trùng lắp, không nhất quán.
- Luận văn “Hoàn thiện công tác KSNB đối với hoạt động tín dụng tại
Ngân hàng TMCP Sài Gòn” (2015) của tác giả Nguyễn Thị Kiều Nhân, Đại
học kinh tế Đại học Đà Nẵng. Luận văn tƣơng đối hoàn thiện về mặt cơ sở lý
luận, cơ bản nêu đƣợc thực trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín
dụng tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn, đánh giá đƣợc những thành công, hạn
chế trong công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng, đồng
thời đƣa ra đƣợc các giải pháp kiến nghị. Tuy nhiên tác giả không đánh giá
hiệu quả của công tác kiểm soát nội bộ thông qua các số liệu phản ảnh chất
lƣợng công tác kiểm soát nội bộ nhƣ số lƣợng các sai phạm trong hoạt động
tín dụng do bộ phận kiểm tra KSNB, Ban kiểm toán nội bộ, thanh tra NHNN
ghi nhận, tỷ lệ nhóm nợ do đó các đánh giá đƣa ra chƣa khách quan.



Đề tà l ên qu n đến kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân
hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam
Không có đề tài nào trùng lắp với đề tài mà tôi đang nghiên cứu.


11

Qua quá trình nghiên cứu tôi nhận thấy đề tài về “Hoàn thiện công tác
kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu
Việt Nam” với phạm vi về mặt không gian là Ngân hàng TMCP Xuất nhập
khẩu Việt Nam, cụ thể là bộ phận kiểm tra kiểm soát nội bộ thuộc Phòng
Quản lý rủi ro hoạt động-Khối giám sát hoạt động Hội sở Ngân hàng TMCP

định nghĩa khác nhau về KSNB. Hiện nay, định nghĩa đƣợc chấp nhận rộng
rãi là định nghĩa của COSO. COSO (Committeee of Sponsoring Organization)
là một Ủy ban thuộc Hội đồng quốc gia Hoa Kỳ về việc chống gian lận về báo
cáo tài chính. COSO đƣợc thành lập nhằm nghiên cứu về KSNB để phục vụ
các đối tƣợng khác nhau và đƣa ra các bộ phận cấu thành để giúp các đơn vị
có thể xây dựng một hệ thống KSNB hữu hiệu (Internal control - Integrated
framework, September 2012).
Theo COSO, khái niệm về KSNB nhƣ sau: KSNB là một quá trình do
người quản lý, hội đồng quản trị, các nhân viên của đơn vị chi phối, được thiết
lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm thực hiện ba mục tiêu dưới đây:

+ Sự tin cậy của báo cáo tài chính.
+ Sự hữu hiệu và hiệu quả của hoạt động.
+ Sự tuân thủ các luật lệ và quy định.

Sơ đồ 1.1. KSNB theo COSO


13

Theo khái niệm trên, KSNB có những nội dung cơ bản sau:
- KSNB là một quá trình, là chuỗi các hoạt động kiểm soát tồn tại ở mọi
bộ phận trong doanh nghiệp và đƣợc kết hợp với nhau thành một thể thống
nhất. Nó là phƣơng tiện giúp doanh nghiệp đạt đƣợc các mục tiêu trên.
- KSNB không chỉ đơn thuần là những chính sách, thủ tục, biểu mẫu…
mà còn bao gồm những con ngƣời trong tổ chức nhƣ Hội đồng quản trị, Ban
giám đốc, nhân viên. Chính con ngƣời định ra mục tiêu, thiết lập cơ chế
KSNB và vận hành cơ chế đó để đạt mục tiêu chứ không thể thay thế đƣợc
con ngƣời.
- KSNB cung cấp một sự đảm bảo hợp lý chứ không phải tuyệt đối các

kiểm tra kiểm soát nội bộ trong NHTM đƣợc chia thành 3 nhóm sau:
- Mục tiêu hoạt động: Các chính sách mà ngân hàng đƣa ra phải đƣợc
đảm bảo về tính hiệu quả và an toàn trong hoạt động, đảm bảo việc bảo vệ,
quản lý, sử dụng tài sản và các nguồn lực một cách kinh tế, an toàn, có hiệu
quả. Do đó Ngân hàng phải có khả năng kiểm soát và phòng chống các rủi ro
mà Ngân hàng gặp phải trong toàn bộ hoạt động quản lý, điều hành và tác
nghiệp.
- Mục tiêu thông tin: Đảm bảo hệ thống thông tin tài chính và thông tin
quản lý trung thực, hợp lý, đầy đủ và kịp thời. Ngân hàng phải có hệ thống sổ
sách, hồ sơ, báo cáo tài chính và báo cáo tài chính đầy đủ, chính xác và kịp
thời để cung cấp cho các cấp điều hành của ngân hàng, cơ quan chức năng
giám sát Ngân hàng và các đối tác bên ngoài khi cần thiết. Thông tin gửi tới
HĐQT, ban điều hành và các đối tƣợng khác phải tin cậy, đầy đủ và trung
thực để họ dựa vào thông tin này để đƣa ra các quyết định điều hành hoặc tác
nghiệp đúng đắn
-

Mục tiêu tuân thủ: Đảm bảo tuân thủ pháp luật và các quy chế, quy

trình, quy định nội bộ. Mọi nghiệp vụ và hoạt động trong Ngân hàng phải tuân
thủ theo các quy định, cơ chế chính sách, pháp luật hiện hành, các chiến lƣợc,
các chính sách kinh doanh và quy trình nghiệp vụ mà các cấp lãnh đạo


15

quản lý và điều hành của Ngân hàng đã quy định trong các văn bản quy phạm
hoặc có tính quy phạm.
1.1.3. N uyên tắ oạt độn ủ ệ t ốn KSNB tron N ân àn t ƣơn mạ
Basel đề ra 13 nguyên tắc thiết kế và đánh giá hệ thống KSNB ngân hàng

(01 nguyên tắc): Cán bộ thanh tra ngân hàng đòi hỏi tất cả các ngân hàng cần
có hệ thống KSNB hiệu quả. Các thanh tra sẽ xác định hệ thống KSNB của
ngân hàng có hiệu quả và đầy đủ không, khi đó các thanh tra ngân hàng sẽ
đƣa ra cách xử lý thích hợp.
1.1.4. Phân loạ

ểm soát nộ bộ tạ

á N ân

àn t ƣơn mạ

* Phân loại theo nghiệp vụ kinh tế phát sinh
- Kiểm soát nội bộ tín dụng: kiểm soát tình hình hoạt động tín dụng liên
quan đến hoạt động cho vay, bảo lãnh tại đơn vị.
- Kiểm soát nội bộ kế toán tài chính: kiểm soát tình hình hoạt động liên
quan đến hạch toán kế toán, hạch toán tài chính thu chi tại đơn vị.
- Kiểm soát nội bộ dự trữ ngoại hối và kinh doanh ngoại hối: kiểm soát
tình hoạt động dự trữ ngoại hối và dịch vụ kinh doanh ngoại hối tại đơn vị.
- Kiểm soát nội bộ các dịch vụ ngân hàng: kiểm soát tình hình hoạt động
liên quan đến các dịch vụ do ngân hàng cung cấp bao gồm dịch vụ tiền gửi,
thẻ, thanh toán quốc tế, ngân hàng điện tử…
* Phân loại theo mức độ kiểm soát
- Kiểm soát nội bộ toàn diện: là kiểm soát tất cả những nghiệp vụ của tổ
chức, kiểm soát tất cả các đơn vị của tổ chức.
- Kiểm soát nội bộ một phần: là kiểm soát một hoặt một số mặt nghiệp
vụ, kiểm soát một hoặc một số đơn vị của tổ chức.
* Phân loại theo tần suất kiểm soát
- Kiểm soát nội bộ định kỳ: kiểm soát đƣợc thực hiện theo chƣơng trình
kế hoạch đã định sẵn cho từng thời kỳ, hàng tháng, quý hoặc hàng năm.