ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN THỊ QUÝ THANH

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ BẢO HIỂM XÃ
HỘI TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Đà Nẵng - Năm 2017


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

TRẦN THỊ QUÝ THANH

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ BẢO HIỂM XÃ
HỘI TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ: 60.34.04.10

N ƣờ

ƣớn

n

o

trong chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội................................................................ 22
1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ
NƢỚC VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI.......................................................................................... 23


1.3.1. Môi trƣờng hoạt động quản lý........................................................................ 23
1.3.2. Nhận thức của chủ sử dụng lao động và ngƣời lao động..................24
1.3.3. Năng lực quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm xã hội.................................... 25
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ
BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG........................................... 27
2.1. KHÁI QUÁT VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG.........27
2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển................................................................. 27
2.1.2. Chức năng và nhiệm vụ....................................................................................... 28
2.1.3. Cơ cấu tổ chức và nguồn nhân lực................................................................ 30
2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ BẢO HIỂM
XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG........................................................................... 35
2.2.1. Cụ thể hoá và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật, chiến
lƣợc, chính sách bảo hiểm xã hội........................................................................................... 35
2.2.2. Tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật, thực hiện công tác
thống kê, thông tin về bảo hiểm xã hội................................................................................ 40
2.2.3. Quản lý thu và phát triển quỹ bảo hiểm xã hội....................................... 49
2.2.4. Quản lý chi và bảo toàn quỹ bảo hiểm xã hội......................................... 55
2.2.5. Thanh tra, kiểm tra; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm
trong chấp hành pháp luật về bảo hiểm xã hội................................................................ 61
2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG.......................................................................................................... 65
2.3.1. Thành tựu.................................................................................................................... 65
2.3.2. Hạn chế........................................................................................................................ 66
2.3.3. Nguyên nhân............................................................................................................. 67
CHƢƠNG 3. CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
BHXH

Nộ un
ữ v ết tắt
: ảo hiểm x hội

BHYT

: Bảo hiểm y tế

BHTN

: Bảo hiểm thất nghiệp

CCVCLĐ

: Công chức viên chức lao động

ĐVSDLĐ

: Đơn vị sử dụng lao động

LĐ-TB-XH

: Lao động Thƣơng binh Xã hội

LĐLĐ


Trang

1.1.

T lệ đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội qua các năm

13

2.1.

Thống kê đánh giá công tác hỗ trợ hƣớng dẫn đơn vị thực
hiện chính sách BHXH

39

2.2.

Tổng hợp kinh phí công tác tuyên truyền qua các năm

40

2.3.

Thống kê đánh giá mức độ nhận thức của ngƣời tham gia về
các quy định BHXH

45

2.4.



Tổng hợp số liệu chi qua các năm

57

2.10.

Thống kê đánh giá mức độ đơn vị hỗ trợ, hƣớng dẫn ngƣời
tham gia bảo hiểm về chính sách BHXH

60

2.11.

Tổng hợp công tác kiểm tra qua các năm

61

2.12.

Tổng hợp công tác giải quyết khiếu nại qua các năm

64


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Số hiệu
hình vẽ



Hành vi của ngƣời lao động khi biết chủ sử dụng
không thực hiện đầy đủ quy định BHXH

74

3.4.

Kênh hỗ trợ ngƣời lao động thông tin về BHXH

79

3.5.

Những vấn đề cơ quan HXH cần ƣu tiên xử lý

89


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết củ đề tài
Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế đƣợc bù đắp một phần thu nhập
cho ngƣời lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản,
tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ
tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, có sự bảo hộ
của Nhà nƣớc theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn đời sống cho ngƣời lao
động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an sinh xã hội. Với đặc
trƣng này, quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm xã hội có vai trò rất quan trọng.

dụng, không trích đóng, để nợ đọng bảo hiểm số tiền lớn, thời gian kéo dài,
làm ảnh hƣởng đến quyền lợi của ngƣời lao động. Bên cạnh đó, tình trạng các
đơn vị sử dụng lao động không chấp hành đầy đủ các quy định, có biểu hiện
lạm dụng, trục lợi quỹ bảo hiểm với phƣơng thức ngày càng tinh vi biểu hiện
qua việc làm giả hồ sơ để thanh toán chế độ ốm đau, thai sản, trợ cấp một
lần... Những hành vi vi phạm pháp luật này ngày càng phổ biển gây thất thoát
quỹ bảo hiểm xã hội, gây mất niềm tin của ngƣời tham gia vào cơ quan bảo
hiểm xã hội. Vì thế, quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm xã hội tại thành phố Đà
Nẵng hiện nay cần phải đƣợc tăng cƣờng để khắc phục tình trạng trên. Ngoài
ra, việc thực hiện tốt hơn nữa công tác quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm xã hội
sẽ góp phần hơn nữa vào việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngƣời tham
gia, bảo tồn đƣợc quỹ bảo hiểm, góp phần vào sự nghiệp an sinh xã hội của
địa phƣơng trong tình hình mới. Vì thế thực hiện nghiên cứu đề tài: “ u
v t t ” là cần thiết và cấp bách trong tình hình hiện nay.


3

2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung: Đề tài tìm kiếm các giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý
nhà nƣớc về bảo hiểm x hội tại thành phố Đà Nẵng.
Mục tiêu cụ thể:
- Tìm hiểu các vấn đề lý luận về quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm x hội.
- Đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm x hội tại
thành phố Đà Nẵng, tìm hiểu nguyên nhân.
- Tìm kiếm các giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về bảo
hiểm x hội tại thành phố Đà Nẵng.
3. Đố tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là công tác quản
lý nhà nƣớc về bảo hiểm x hội thuộc phạm vi chức năng của chính quyền cấp

(1)

(Nguồn: Trung Tâm Thông tin và phân tích dữ liệu Việt Nam (VIDAC))
Với tổng thể là N= 218.302 ngƣời tham gia (tính đến cuối năm 2016), độ
tin cậy là 95%, cỡ mẫu với sai số cho phép ±8%. Cỡ mẫu sẽ là:
n=

218.302
1+ 218.302 *(0,08)

2

+ Ta có kết quả n= 156, vậy cần tiến hành điều tra khoảng 160 phiếu.
Mục đích tiến hành khảo sát để có thể đánh giá thực trạng một cách
khách quan, chính xác hơn. Nghiên cứu sơ bộ sử dụng phƣơng pháp thảo luận
chuyên gia để chỉnh sửa, x y dựng phiếu khảo sát. Sau đó, khi nghiên cứu
chính thức, sử dụng phiếu khảo sát đ đƣợc hoàn thiện để thực hiện lấy ý kiến
ngƣời tham gia. Nội dung phiếu khảo sát gồm 4 phần: phần 1 là thông tin của
đáp viên, phần 2 khảo sát nhận thức của đáp viên về HXH, phần 3 khảo sát
đáp viên thực hiện chính sách HXH, phần 4 dành cho đáp viên là chuyên viên
thực hiện chính sách HXH của đơn vị. Phiếu khảo sát đƣợc chuyển cho
ngƣời tham gia thông qua thƣ điện tử, ứng dụng công cụ Google Docs khảo
sát trực tuyến. Tổng số địa chỉ thƣ điện tử ngƣời tham gia đƣợc chọn gửi là
435, số hồi đáp là 165, số hợp lệ là 160. Sau khi thu hồi phiếu khảo sát sẽ tiến
hành xử lý dữ liệu bằng Excel, SPSS kết quả sẽ sử dụng cho việc đánh giá
thực trạng trong chƣơng 2 của luận văn, đồng thời làm căn cứ để đề xuất giải
pháp cho chƣơng 3.
Phƣơng pháp ph n tích: phƣơng pháp thống kê mô tả, phƣơng pháp tổng
hợp, phƣơng pháp so sánh.




6

HXH, đề cập đến tài chính HXH, mô hình quản lý nhà nƣớc đối với HXH
một số nƣớc. Giáo trình ảo hiểm x hội gồm 4 chƣơng đ thể hiện
đầy đủ những kiến thức về bảo hiểm x hội, hệ thống các chế độ bảo hiểm x
hội, tài chính bảo hiểm x hội, quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm x hội vừa đảm
bảo tính khoa học, hiện đại vừa phù hợp với điều kiện ở Việt Nam hiện nay.
Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng để lập luận ph n tích trong quá trình
hoàn thiện luận văn.
ên cạnh đó còn có một số giáo trình nhƣ:
Sách “Quản lý nhà nước về kinh tế” của PGS.TS. Mai Văn ƣu, PTS.
Phan Kim Chiến (1999), NX Khoa học và kỹ thuật Hà Nội.
Sách “Giáo trình bảo hiểm” của PGS.TS Hồ Sĩ Sà (2000), Nhà xuất bản
thống kê, Hà Nội.
Sách “Quản lý nhà nước về kinh tế và quản trị kinh doanh của doanh
nghiệp” của TS. Nguyễn Văn Chọn (2001), NX Khoa học và kỹ thuật.
Sách “Giáo trình kinh tế bảo hiểm” của PGS. TS Nguyễn Viết Vƣợng
(2006), Trƣờng Đại học Công đoàn, Nhà xuất bản lao động.
Sách “Giáo trình ảo hiểm của PGS.TS.

Nguyễn Văn Định (2008),

Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc d n, Hà Nội.
Trong thời gian qua đ có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến
công tác quản lý thu, công tác kiểm soát chi, công tác quản lý nhà nƣớc về
bảo hiểm x hội nhằm n ng cao hiệu quả trong quản lý thực hiện thu, chi và
giải quyết các chế độ chính sách của HXH.
Công trình “Hoàn thiện quản lý quỹ HXH ở Việt Nam”, luận án Tiến sĩ

chi bảo hiểm xã hội và quyền lợi của các đối tƣợng hƣởng HXH. Luận văn
đề xuất đồng bộ các giải pháp nhằm giúp HXH TP Đà Nẵng thực hiện có hiệu
quả hơn việc kiểm soát chi HXH.
Công trình “Quản lý Nhà nước về

ảo hiểm ã hội tại huyện

c

n

Thành phố à Nội” của ThS Nguyễn Thị Huệ (2014), Đại học quốc gia Hà
Nội- Trƣờng Đại học Kinh tế, đ nghiên cứu có hệ thống về quản lý nhà nƣớc
hoạt động HXH trên địa bàn huyện Sóc Sơn, Thành phố Hà Nội. Từ những
tồn tại, bất cập trong công tác ban hành văn bản hƣớng dẫn thực hiện chính


8

sách pháp luật về bảo hiểm xã hội; công tác tổ chức cán bộ; công tác thực thi
chế độ chính sách HXH; công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát đ đƣa ra những
giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về HXH trên địa bàn huyện Sóc
Sơn.
Đến nay vẫn chƣa có nghiên cứu nào thực hiện để đánh giá thực trạng
quản lý nhà nƣớc về bảo hiểm xã hội tại thành phố Đà Nẵng, từ đó tìm ra
nguyên nh n để đƣa ra giải pháp thực hiện công tác quản lý nhà nƣớc về bảo
hiểm xã hội tại thành phố Đà Nẵng nên việc thực hiện đề tài này là phù hợp.
Những vấn đề mang tính chất định hƣớng trong đề tài đƣợc tham khảo từ các
quyết định, chƣơng trình, kế hoạch... của ngành bảo hiểm xã hội, của UNBD
tỉnh đ đề ra nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, thực hiện các

lao động phải tham gia. ảo hiểm x hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm x hội
do Nhà nƣớc tổ chức mà ngƣời tham gia đƣợc lựa chọn mức đóng, phƣơng
thức đóng phù hợp với thu nhập của mình và Nhà nƣớc có
chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm x hội để ngƣời tham gia hƣởng chế độ
hƣu trí và tử tuất.
Về bản chất, bảo hiểm x
tạp của x hội, nhất là trong x

hội là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức
hội mà sản xuất hàng hóa hoạt động theo cơ


10

chế thị trƣờng, mối quan hệ thuê mƣớn lao động phát triển đến mức nào đó.
Kinh tế càng phát triển thì bảo hiểm x hội càng đa dạng và hoàn thiện. Vì thế
có thể nói kinh tế là nền tảng của bảo hiểm x hội hay HXH không vƣợt quá
trạng thái kinh tế của mỗi nƣớc. Mối quan hệ giữa các bên trong bảo hiểm x
hội phát sinh trên cơ sở quan hệ lao động và diễn ra giữa ba bên: bên tham gia
bảo hiểm x hội, bên HXH và bên đƣợc HXH. ên tham gia HXH có thể
chỉ là ngƣời lao động hoặc cả ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động. ên
HXH (bên nhận nhiệm vụ HXH) thông thƣờng là cơ quan chuyên trách do
Nhà nƣớc lập ra và bảo trợ. ên đƣợc HXH là ngƣời lao động và gia đình
họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết. Những biến cố làm giảm hoặc
mất khả năng lao động, mất việc làm trong HXH có thể nói là những rủi ro ngẫu
nhiên trái với ý muốn chủ quan của con ngƣời nhƣ: ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao
động- bệnh nghề nghiệp hoặc cũng có thể là những trƣờng hợp xảy ra không
hoàn toàn ngẫu nhiên nhƣ tuổi già, thai sản Những biến cố đó có thể diễn ra cả
trong và ngoài quá trình lao động. Phần thu nhập của ngƣời lao động bị giảm
hoặc mất đi khi gặp phải những biến cố rủi ro sẽ đƣợc bù đắp hoặc thay thế từ

- Sắc lệnh số 77/SL ngày 22 tháng 5 năm 1950 ban hành quy chế công
dân.
Những quy định về HXH đầu tiên này đ đặt nền móng cho việc x y dựng
và thực hiện pháp luật HXH sau này. Và ộ Luật Lao động do Quốc hội khoá
IX thông qua 23/6/1994 có hiệu lực ngày 01/01/1995 trong đó có
chƣơng IX quy định về
HXH. Tiếp đó điều lệ

HXH là bƣớc ngoặt trong quá trình phát triển của
HXH đƣợc ban hành kèm theo Nghị định số 12/CP

ngày 26/01/1995 của Chính phủ về những nội pháp luật

HXH trong nền

kinh tế đổi mới.
Hiện nay,

ảo hiểm x hội Việt Nam đƣợc tổ chức và quản lý theo hệ

thống dọc, tập trung thống nhất từ trung ƣơng đến địa phƣơng, gồm có:
- Ở Trung ƣơng là ảo hiểm x hội Việt Nam.
- Ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng là ảo hiểm x hội tỉnh, thành
phố trực thuộc ảo hiểm x hội Việt Nam.


12

- Ở huyện, quận, thị x , thành phố thuộc tỉnh là ảo hiểm x hội huyện,
quận, thị x , thành phố trực thuộc ảo hiểm x hội tỉnh.

chung của ảo hiểm x hội huyện, quận, thị x , thành phố thuộc tỉnh) là cơ quan
trực thuộc ảo hiểm x hội tỉnh đặt tại huyện, nằm trong hệ thống tổ chức của ảo
hiểm x hội Việt Nam, có chức năng giúp Giám đốc ảo hiểm x hội tỉnh tổ chức
thực hiện các chính sách, chế độ bảo hiểm x hội và quản lý tài chính bảo hiểm
x hội trên địa bàn huyện. ảo hiểm x hội huyện chịu
sự quản lý trực tiếp toàn diện của Giám đốc ảo hiểm x hội tỉnh, chịu sự quản
lý hành chính trên địa bàn l nh thổ của U ban nh n d n huyện. ảo


hiểm x hội huyện có tƣ cách pháp nh n, có trụ sở riêng đặt tại tỉnh, có dấu, tài
khoản riêng.
c.

ì

t

v sử dụ

quỹ

uồ
Quỹ bảo hiểm x hội là quỹ tài chính độc lập với ng n sách nhà nƣớc,
đƣợc hình thành từ đóng góp của ngƣời lao động, ngƣời sử dụng lao động,
đƣợc sự hỗ trợ của Nhà nƣớc, tiền sinh lời của hoạt động đầu tƣ từ quỹ, và


13

các nguồn thu hợp pháp khác. Luật

BHYT
(%)

BHTN
(%)

Tổng (%)

17
7
24

3
1,5
4,5

1
1
2

21
9,5
30,5

18
8
26

3
1,5


ã hội)

hội bao gồm: quỹ ốm đau và

thai sản; quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; quỹ hƣu trí và tử tuất. Theo
quy định của Luật

HXH số 58/2014/QH13 và Nghị định 44/2017/NĐ-

CP ngày 14/4/2017 t lệ ph n chia vào các quỹ thành phần nhƣ sau:
- Từ tháng 1/2014 đến tháng 5/2017: 3% vào quỹ ốm đau và thai sản;
1% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; 22% vào quỹ hƣu trí và tử
tuất.
- Từ tháng 6/2017: 3% vào quỹ ốm đau và thai sản; 0,5% vào quỹ tai
nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; 22% vào quỹ hƣu trí và tử tuất.


14

Quỹ bảo hiểm x hội đƣợc sử dụng vào việc:
- Trả các chế độ bảo hiểm x hội cho ngƣời lao động theo quy định
- Đóng bảo hiểm y tế cho ngƣời đang hƣởng lƣơng hƣu hoặc nghỉ việc
hƣởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, nghỉ việc hƣởng trợ cấp
ốm đau đối với ngƣời lao động bị mắc bệnh thuộc Danh mục bệnh cần chữa
trị dài ngày do ộ Y tế ban hành.
- Chi phí quản lý bảo hiểm x hội theo quy định.
- Trả phí khám giám định mức suy giảm khả năng lao động đối với
trƣờng hợp không do ngƣời sử dụng lao động giới thiệu đi khám giám định
mức suy giảm khả năng lao động mà kết quả giám định đủ điều kiện hƣởng

huy động sức mạnh vật chất và sức mạnh của cộng đồng x hội
thuộc đối tƣợng quản lý để đạt mục tiêu của chủ thể cầm quyền ở cấp tƣơng
ứng [14, tr. 11].
Quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động HXH là quá trình nhà nƣớc sử
dụng trong phạm vi quyền lực của mình tác động có tổ chức và điều chỉnh
vào các quan hệ nảy sinh trong hoạt động HXH nhằm đảm bảo cho hoạt
động HXH diễn ra theo đúng quy định của pháp luật và thực hiện đúng chức
năng nhiệm vụ của HXH [10, tr. 220]. Quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động
HXH là một quá trình từ việc x y dựng, ban hành các văn bản quy phạm
pháp luật về HXH; tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách pháp luật về
HXH; tổ chức thực hiện chiến lƣợc, chế độ, chính sách về HXH đến việc
tổ chức bộ máy thực hiện cũng nhƣ thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp
luật về HXH [10, tr. 220].
.C
ứ

ă

qu

v BHXH

Chức năng lập pháp: đƣợc thể hiện qua việc Nhà nƣớc ban hành luật về
HXH. Luật về HXH là những nguyên tắc, những nội dung cơ bản về chế độ,
chính sách HXH; về việc hình thành và sử dụng quỹ HXH; về việc tổ chức
thực hiện và quản lý nhà nƣớc về HXH. Trong quá trình thực hiện, pháp luật
về HXH cũng phát sinh những vấn đề chƣa phù hợp với thực tiễn,
với yêu cầu của x hội. Vì vậy, với chức năng lập pháp, Nhà nƣớc phải điều
chỉnh, bổ sung các nội dung, điều khoản của Luật HXH cho phù hợp với mục
tiêu ổn định x hội và phát triển l u dài.