BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN TẤN VĂN

MỐI QUAN HỆ GIỮA BẤT BÌNH ĐẲNG
THU NHẬP VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH
TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Đà Nẵng – Năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN TẤN VĂN

MỐI QUAN HỆ GIỮA BẤT BÌNH ĐẲNG
THU NHẬP VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH
TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Mã số: 60.31.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS BÙI QUANG BÌNH

Đà Nẵng – Năm 2016


. . . Đo ƣ ng

ất nh đẳng thu nhập........................................................................ 8

1.1.3. Các nhân tố ảnh hƣởng đến bất nh đẳng thu nhập.............................. 11
1.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TĂNG TRƢỞNG KINH
TẾ............................................................................................................................................................ 14
...

hái niệ

tăng trƣởng kinh tế.......................................................................... 14

. . . Đo ƣ ng tăng trƣởng kinh tế.............................................................................. 17
. .3. Các nh n tố ảnh hƣởng đến tăng trƣởng kinh tế....................................... 19
1.3. TỔNG QUAN CÁC LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA BẤT
BÌNH ĐẲNG THU NHẬP VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ................................23
1.3.1. Lý thuyết học thuyết kinh tế cổ điển.............................................................. 24
1.3.2. Lý thuyết của Mark................................................................................................. 25
1.3.3. Lý thuyết của Keynes............................................................................................ 26


1.3.4. Lý thuyết của trƣ ng phái “sau

eynes” và kinh tế vĩ

ô hiện

đại............................................................................................................................................................ 28

KẾT LUẬN CHƢƠNG............................................................................................................... 65


CHƢƠNG 3. PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ GIỮA BẤT BÌNH ĐẲNG
THU NHẬP VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
QUẢNG NAM................................................................................................................................. 66
3. . XÁC ĐỊNH PHƢƠNG PHÁP ƢỚC LƢỢNG...................................................... 66
3.2. SỐ LIỆU..................................................................................................................................... 67
3.3. THỐNG KÊ VÀ PHÂN PHỐI XÁC SUẤT CỦA CÁC BIẾN
TRONG MÔ HÌNH........................................................................................................................ 68
3.4. MỐI QUAN HỆ GIỮA BIẾN PHỤ THUỘC VÀ MỘT SỐ BIẾN
GIẢI THÍCH...................................................................................................................................... 71
3.5. KẾT QUẢ ƢỚC LƢỢNG HỒI QUY....................................................................... 74
3.5. . Tác động của bất

nh đẳng thu nhập (đo

ƣ ng bằng hệ số

GINI) đến tăng trƣởng kinh tế................................................................................................. 74
3.5. . Tác động của bất

nh đẳng thu nhập (đo

ƣ ng bằng khoảng

cách nhóm giàu nhất/nhóm nghèo nhất) đến tăng trƣởng kinh tế.........................76
3.5.3. Tác động của tăng trƣởng kinh tế đến bất nh đẳng thu nhập........78
ẾT LUẬN CHƢƠNG 3........................................................................................................... 80
CHƢƠNG 4. BÀN LUẬN KẾT QUẢ VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH............81

PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng

Tên bảng

Trang

2.1.

Thu nhập
gia đ nh

nh qu n đầu ngƣ i một tháng theo nhóm hộ

43

2.2.

Thu nhập
nh qu n đầu ngƣ i một tháng phân theo thành
thị và nông thôn

44

2.3.



2.7.

Sự đ ng g p của các yếu tố tới tăng trƣởng GDP

59

3.1.

Tóm tắt một số thống kê cơ
hình

ản về các biến trong mô

68

3.2.

Hệ số tƣơng quan giữa các biến số GINI, INCGAP,
LnGDP, LnINVEST, LnLFS, GINI_INVEST

73

3.3.

Tóm tắt kết quả tác động của bất
nh đẳng thu nhập (đo
ƣ ng bằng hệ số GINI) đến tăng trƣởng kinh tế

74

Đƣ ng cong Lorenz và hệ số Gini

1.2.

Đƣ ng cong h nh chữ U ngƣợc của

2.1.

Sơ đồ hành chính tỉnh Quảng Nam

40

2.2.

T trọng thu nhập của 40% dân số có thu nhập thấp
nhất trong tổng thu nhập của tỉnh Quảng Nam

46

2.3.

T ệ ngƣ i khá
chữa ệnh c
sổ thẻ khá chữa ệnh i n ph

9
uznets

31


2.7.

Tốc độ tăng trƣởng GDP và hệ số ICOR tỉnh Quảng
Na giai đoạn 2004 – 2014

59

3.1.

Phân bố xác suất của phân phối
nhập

69

3.2.

Phân bố xác suất của khoảng cách thu nhập (INCGAP)

69

3.3.

Phân bố xác suất của GDP

70

3.4.

Phân bố xác suất của lnGDP


83


1

MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài
Một xã hội phát triển toàn diện đòi hỏi không chỉ tăng trƣởng kinh tế
mà còn cần tới sự công bằng xã hội. Tăng trƣởng kinh tế và công bằng xã hội
là những vấn đề lớn mà bất cứ xã hội nào cũng đều phải quan t . Tăng trƣởng
nhanh và thực hiện phân phối công bằng là mục tiêu mà nhiều địa phƣơng
đều mong muốn đạt đƣợc. Giữa tăng trƣởng kinh tế và phân phối thu nhập có
sự liên quan mật thiết với nhau. Đ y à những vấn đề đã và đang đƣợc các nhà
kinh tế trong và ngoài nƣớc đ c biệt quan tâm.
Theo lý thuyết truyền thống, thực hiện mục tiêu công bằng xã hội, đ c
biệt à hƣớng tới phân phối thu nhập nh đẳng hơn c thể mâu thuẫn với mục
tiêu đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động hiệu quả hơn và c tăng trƣởng nhanh
hơn. Theo nhà kinh tế Simon Kuznets (1955), bất nh đẳng trong phân phối
thu nhập c xu hƣớng nới rộng trong những giai đoạn đầu của quá trình phát
triển, trở nên ổn định trong một giai đoạn ngắn, và sau đ thu hẹp dần trong
những giai đoan sau khi nền kinh tế đã chín muồi. Các nghiên cứu sau đ nhƣ
Ahluwwalia (1976) và Psacharopoulos và các cộng sự ( 995) đã ủng hộ cho
giả thuyết Kuznets. Tuy nhiên, các nghiên cứu của Deininger và SQuyre
(1996), Chen và Ravallion (1997), Easterly (1999), Dollar, và Kraay (2002)
lại cho thấy tăng trƣởng không c tác động đến bất nh đẳng.
Sau khi lý thuyết tăng trƣởng nội sinh đƣợc giới thiệu vào giữa thập
niên 1980, các mối quan t đã chuyển sang nghiên cứu tác động của phân
phối thu nhập đến tăng trƣởng kinh tế. Kết luận rút ra từ các nghiên cứu rất
khác nhau. Các nghiên cứu nhƣ Persson và Ta e ini ( 994), C arke ( 995),
Persson và Tabellini (1994) cho thấy bất nh đẳng thu nhập gây tổn hại cho

- Hệ thống cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về mối quan hệ giữa bất bình
đẳng thu nhập và tăng trƣởng kinh tế;


3

- Phân tích thực trạng bất nh đẳng thu nhập và tăng trƣởng kinh tế ở
Quảng Nam trong th i gian qua;
- Phân tích mối quan hệ giữa bất nh đẳng thu nhập và tăng trƣởng kinh
tế ở Quảng Nam;
- Đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tận dụng tác động tích cực
và hạn chế tác động tiêu cực của bất nh đẳng thu nhập đến tăng trƣởng kinh tế
ở Quảng Nam và ngƣợc lại.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu:Mối quan hệ giữabất nh đẳng thu nhập và tăng
trƣởng kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn chỉ nghiên cứu phân phối thu nhập
theo quy mô với trọng tâm là nghiên cứu bất nh đẳng thu nhập giữa các nh d n
cƣ với tăng trƣởng kinh tế.
Số liệu đƣợc thu thập từ Cục thống kê và UBND các huyện, thành phố
của tỉnh trong giai đoạn 2012 – 2014.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Luận văn s dụng các phƣơng pháp thống kê, ph n t ch, tổng hợp số iệu,
hồi quy tuyến t nh, phƣơng pháp đánh giá.
5. Ý nghĩa khoa học của luận văn
Về
ất

t


quyết mối quan hệ giữa bất nh đẳng thu nhập và tăng trƣởng kinh tế.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài l i mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn
đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng:
Chƣơng : Cơ sở lý luận về

ối quan hệ giữa

ất

nh đẳng thu nhập

và tăng trƣởng kinh tế

Chƣơng : Thực trạng bất

nh đẳng thu nhập và tăng trƣởng kinh tế

trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
Chƣơng 3: Ph n t ch ối quan hệ giữa bất nh đẳng thu nhập và tăng
trƣởng kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
Chƣơng 4: Bàn uận kết quả và hàm ý chính sách


5

CHƢƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA BẤT BÌNH
ĐẲNGTHU NHẬP VÀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ

ột ộ phận của ph n phối, gắn iền với sự ph n phối sản phẩ

à

đầu ra đƣợc

iểu hiện dƣới các h nh thái thu nhập.
Các nhà kinh tế thƣ ng ph n iệt hai cách ph n phối thu nhập để phục
vụ cho

ục tiêu định ƣợng và ph n t ch: ph n phối thu nhập theo “cá nh n”

hay theo “quy

ô”; và ph n phối thu nhập theo chức năng.

Ph n phối thu nhập theo cá nh n hay theo quy
s dụng rộng rãi nhất. Cách tiếp cận này xe

ô đƣợc các nhà kinh tế

x t thu nhập đƣợc ph n phối

cho các cá nh n hay các hộ gia đ nh nhƣ thế nào. Mối quan t
cá nh n nhận đƣợc
nhập, ất kể đ
nhuận, quà

ao nhiêu



à họ đã ỏ ra, nhằ

i cá nh n đƣợc đánh giá

n ng cao

à vẫn đƣợc hƣởng ợi,

ao động vất vả

khăn thiếu thốn. Ph n phối thu nhập công

nh qu n trong ph n phối:

sẽ triệt tiêu động ực học tập, à

ập chủ
ất

nh qu n trong ph n phối

việc và sáng tạo của các cá nh n à hệ quả

ột nền kinh tế tr trệ.

Ph n phối thu nhập theo chức năng cũng đƣợc s
các nghiên cứu kinh tế. Thay v xe

nhƣ thế nào cho các yếu tố sản xuất, đề cập đến t

trọng trong tổng thu nhập
à ao nhiêu

à không quan

ngƣ i cụ thể nào nhận thu nhập. Cụ thể, ph n phối

thu nhập theo chức năng thƣ ng quan t
nhập quốc d n đƣợc ph n phối cho

ao nhiêu phần tră

ao động và

của tổng thu

ao nhiêu phần tră

ph n

phối dƣới dạng cho thuê, tiền ãi, ợi nhuận (tức à thu nhập từ sở hữu tài sản
ao gồ

đất đai, vốn tài ch nh và vốn vật chất) (Todaro, 998).

Bất

nh đẳng thu nhập đề cấp đến hiện tƣợng thu nhập đƣợc ph n phối

không đều giữa các cá nh n ho c các hộ gia đ nh trong nền kinh tế. Để xe

ột số khái niệm về bất

Ngay từ thế k

nh đẳng thu nhập.

nh đẳng thu nhập.

8 David Ricardo ( 8 7) đã c

cái nh n về bất bình

đẳng thu thập. Theo quan điể “k luật sắt về tiền ƣơng” cho dù giới hạn về tài
nguyên đất đai trong điều kiện tiến bộ kỹ thuật và gia tăng cao của lao động
nông nghiệp sẽ phải dịch chuyển ao động nông nghiệp sang khu vực

công nghiệp nhƣng không phải tăng ƣơng. Ch nh điều này khiến thu nhập của
ao động có sự chênh lệch và đ à sự bất nh đẳng thu nhập. Ở đ y tác
giả đã s dụng chênh lệch tiền ƣơng giữa khu vực công nghiệp và tiền ƣơng
của ao động nông nghiệp để phản ánh bất nh đẳng thu nhập.
Kuznets (1955)là một trong những ngƣ i đầu tiên nghiên cứu về mối


quan hệ giữa bất nh đẳng thu nhập và tăng trƣởng kinh tế. Ông s dụng dữ liệu
từ các nƣớc phát triển và đang phát triển về chênh lệch thu nhập giữa các
nh

d n cƣ. Từ đ

ông nhận định bất

) d n cƣ đã

khẳng định và khoảng cách thu nhập này ngày càng rộng ra trong quá trình
tăng trƣởng tại các nƣớc đang phát triển và gọi đ à ất công trong phân phối
thu nhập. Điều này cũng đã hà về bất nh đẳng trong thu nhập. Ông cũng đã s
dụng các thƣớc đo nhƣ t lệ trung bình thu nhập trên đầu ngƣ i giữa các nh
ngũ ph n vị, thập phân vị, GINI và đƣ ng cong Lorenz để phản ánh bất
nh đẳng thu nhập.
1.1.2. Đo ƣờng bất bình đẳng thu nhập
C rất nhiều thƣớc đo
những ƣu, nhƣợc điể

ất

nh đẳng thu nhập. M i thƣớc đo đều c

riêng. Luận văn giới thiệu những thƣớc đo phổ

nhất và s dụng trong các nghiên cứu thực nghiệ

iến

ở các chƣơng sau.

a.
Cách đơn giản nhất để đo
nhóm theo

ƣ ng ất nh đẳng thu nhập à sắp xếp các


i nh

. Một

ởđuđ

0

thu nhập. Nếu tất cả
gia đ nh giàu nhất sẽ

gia đ nh khác không nhận đƣợc g . Tất
giữa hai thái cực này. Một chỉ tiêu đơn giản

ức độ ất nh đẳng thu nhập

àt

ệ giữa thu nhập

nh


9

quân nh 0 hộ gia đ nh giàu nhất với thu nhập nh qu n của nh 0 hộ gia đ nh
nghèo nhất (Q5 Q ). Chỉ tiêu này đơn giản, d t nh và d s dụng, chỉ t nh thu
nhập của nh giàu nhất và nghèo nhất nhƣng không phản ánh toàn ộ ức tranh
ph n phối thu nhập của tất cả d n cƣ.
b.


ng ch o đại diện cho sự “công ằng hoàn hảo” của ph n phối thu


10

nhập theo quy
ô: ọi ngƣ i c
ức thu nhập giống nhau. Còn đƣ ng
Lorenz iểu thị ối quan hệ định ƣợng thực tế giữa t
ệ phần tră của số
ngƣ i c thu nhập và t
đƣ

ệ phần tră

ng cong Lorenz ô phỏng

nhập cao nhất với nh

thu nhập

ột cách d hiểu tƣơng quan giữa nh
nh đẳng.

ột công cụ tiện ợi, giúp xe

trong thu nhập thông quan quan sát h nh dạng đƣ
cụ
ất

đƣợc t nh ằng t số của phần diện t ch nằ

ất

nh

giữa đƣ ng ch o và

đƣ ng Lorenz so với tổng diện t ch của n a h nh vuông chứa đƣ ng cong đ .
Trong h nh đ à t ệ giữa phần diện t ch so với tổng diện t ch
B.
Hệ số Gini c thể dao động trong phạ
khi diện t ch
chúng ta c

= 0, c

. Hệ số Gini = 0

nghĩa đƣ ng cong Lorenz và đƣ ng ch o trùng nhau,

nh đẳng tuyệt đối:

ọi ngƣ i c

ại, hệ số Gini = khi diện t ch B = 0, c
ch o nhất, chúng ta c

vi từ 0 đến


0.5; và ất

nh


11

d.
u un
n n
n t
Ngân hàng Thế giới ( 003) đề xuất chỉ tiêu đánh giá t nh trạng ất nh
đẳng: t trọng thu nhập của 40
thu nhập toàn

thu nhập thấp nhất trong tổng số

ộ d n cƣ. Theo chỉ tiêu này c

t trọng này nhỏ hơn
khoảng

d n số c
à c sự

- 7 c sự

ất

ức độ nh đẳng cụ thể: Nếu

ith, trong điều kiện chủ nghĩa tƣ ản, khi ngƣ i ao động

ruộng đất và phải đi

à

thuê để tạo ra của cải th họ chỉ đƣợc

ột ộ phận giá trị sản phẩ

cạnh đ , ợi nhuận và địa tô
trị sản phẩ

đƣợc tạo ra đ

đƣợc tạo ra và n thuộc về nhà tƣ ản kinh doanh và các địa chủ;

Theo Marx, ph n phối thu nhập c
nhập quốc d n ần đầu và ph n phối

thuộc về chủ sở hữu vốn.

hai h nh thức đ

công. Phần thứ hai à thu nhập của nhà tƣ
của công nh n chỉ đủ sống cho
của nhà tƣ ản và địa chủ còn t ch
ản

à ph n phối thu

ợi nhuận và ngày càng giàu

ên còn

i công nh n th ngày càng nghèo đi. Marx đƣa ra kết uận, trong chủ

nghĩa tƣ ản, tài sản tập trung trong tay
d n cƣ chỉ c sức

ột số ngƣ i giàu, còn đại

ộ phận

ao động. Do vậy việc ph n phối theo tài ch nh à nguyên


12

nh n g y ra t nh trạng ất nh đẳng về thu nhập, đ
t nh trạng kẻ c ột và ngƣ i ị c ột.
Hiện nay,

à cách ph n phối tạo nên

thuyết t n cổ điển về ph n phối thu nhập đƣợc chấp nhận

rộng rãi. Nếu tất cả thị trƣ ng trong nền kinh tế đều à cạnh tranh hoàn hảo và
các tác nh n đều t

ra cách quyết định tối ƣu, th


nh đẳng trong ph n phối thu

nh đẳng trong ph n phối thu nhập từ tài

nh đẳng trong ph n phối thu nhập từ ao động.
t

n

n tron p n p

t u n ập t t

Trong nền kinh tế thị trƣ ng,

sản

ột phần thu nhập của các cá nh n nhận

đƣợc từ sở hữu các nguồn ực. Tùy theo quy
nắ

ẩn) của chủ doanh nghiệp.

ô và cơ cấu danh

ục tài sản

giữ, cũng nhƣ giá thuê các tài sản đ , thu nhập của các cá nh n từ tài sản

rất khác nhau nhƣ sức khỏe,

năng ực, tr nh độ, kỹ năng, kinh nghiệ

và sở th ch. Các công việc cũng

khác nhau về tiền ƣơng và các đ c điể

phi tiền tệ. Những khác iệt này c

ảnh hƣởng đến cung, cầu ao động và thu nhập của các cá nh n.
Sự khác iệt

ang t nh đền

ù: Một số công việc tƣơng đối nhàn hạ,


vui vẻ và an toàn, trong khi đ

ại c những công việc n ng nhọc,

uồn tẻ và


13

nguy hiể . Nếu tiền ƣơng à nhƣ nhau th hầu hết

ọi ngƣ i sẽ th ch à

nghiệ . Vốn nh n

ực ao gồ

những kỹ năng t ch ũy đƣợc th i k

ũy kinh
đi học

phổ thông cơ sở, phổ thông trung học, đại học và các chƣơng tr nh đào tạo
nghề nghiệp dành cho ực ƣợng ao động. Các ao động với nhiều vốn nh n
ực sẽ kiế
đƣợc nhiều tiền hơn những ao động với t vốn nh n ực ởi
những

do sau: Ở g c độ cầu ao động, những

thƣ ng c sản phẩ
họ

ức

iên cao hơn, do vậy các doanh nghiệp s n òng trả cho

ƣơng cao hơn. Ở g c độ cung ao động, ngƣ i ao động s n

học nếu họ nhận đƣợc phần thƣởng cho việc
iệt chi trả

ao động c tr nh độ học vấn

ột cá nh n nào đ c thể trở nên vô nghĩa nếu sự thay đổi công