ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
–––––––––––––––––––––––

LÊ THỊ THUÝ HẰNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU, CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN SƠN DƯƠNG,
TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
–––––––––––––––––––––––

LÊ THỊ THUÝ HẰNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU, CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI HUYỆN SƠN DƯƠNG,
TỈNH TUYÊN QUANG
Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
Mã số: 60.34.04.10


cứu hoàn thành luận văn.
Trước hết, em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trườ
ản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên; Khoa sau Đại học;
các thầy, cô giáo giảng dạy tại trườ
k
.
Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy - GS.TS. Đỗ Đức
Bình đã dành thời gian và tâm huyết để hướng dẫn, chỉ bảo em thực hiện
nghiên cứu và hoàn thành đề tài này. Đồng thời em cũng xin cảm ơn đến gia
đình, bạn bè và các anh chị cô chú đồng nghiệp trong phòng Tài chính Kế
hoạch huyện Sơn Dương đã không ngừng động viên, ủng hộ và tạo điều kiện
giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn.
Mặc dù đã cố gắng rất nhiều, song do nhận thức còn hạn chế và
thời gian nghiên cứu có hạn nên bài luận văn không thể tránh khỏi những
thiếu sót. Em rất mong nhận được sự giúp đỡ, góp ý, chỉ bảo của thầy cô và
các bạn để luận văn được hoàn chỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Tuyên Quang, ngày 27 tháng 12 năm 2014
Học viên cao học

Lê Thị Thúy Hằng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

3

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii

4

1.3.3. Kế toán và Quyết toán Ngân sách .........................................................
30
1.4. Kinh nghiệm của một số huyện ở các tỉnh của Việt Nam về công tác
quản lý thu, chi NSNN và bài học rút ra cho huyện Sơn Dương, tỉnh
Tuyên Quang ................................................................................................... 32
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

4

1.4.1. Kinh nghiệm của một số huyện của Việt Nam về quản lý thu, chi
NSNN .............................................................................................................. 32
1.4.2. Bài học rút ra cho huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang .................... 35
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU, CHI
NSNN........................................................................................... 37
2.1. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................. 37
2.2. Phương pháp nghiên cứu đề tài ................................................................
37
2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin ............................................................
37
2.2.2. Phương pháp tổng hợp thông tin ...........................................................
38
2.2.3. Phương pháp phân tích thông tin ..........................................................
39
2.3. Hệ thống chỉ têu ...................................................................................... 40
2.3.1. Chỉ tiêu đánh giá hiện trạng của địa phương .........................................
40

huyện Sơn Dương từ năm 2011 - 2013 ...........................................................
76
3.4.1. Kết quả đạt được về công tác quản lý thu, chi NSNN .......................... 76
3.4.2. Những hạn chế, yếu kém trong công tác quản lý thu, chi NSNN từ
năm 2011-2013................................................................................................ 78
3.4.3. Nguyên nhân của hạn chế, yếu kém trong công tác quản lý thu, chi
NSNN từ năm 2011-2013 ............................................................................... 83
Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC
QUẢN LÝ THU, CHI NSNN TẠI HUYỆN SƠN DƯƠNG....... 87
4.1. Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và phương hướng hoàn
thiện công tác quản lý thu, chi NSNN tại huyện Sơn Dương ......................... 87
4.1.1. Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội .............................................
87
4.1.2. Phương hướng hoàn thiện công tác quản lý thu, chi NSNN................. 90
4.2. Quan điểm hoàn thiện công tác quản lý thu, chi NSNN tại huyện
Sơn Dương...................................................................................................... 90
4.3. Những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu, chi NSNN tại
huyện Sơn Dương............................................................................................ 92
4.3.1. Nhóm giải pháp về quản lý thu NSNN ................................................. 92
4.3.2. Nhóm giải pháp về quản lý chi NSNN ................................................. 94
4.3.3. Các biện pháp khác ............................................................................. 100
4.4. Kiến nghị các điều kiện thực hiện giải pháp .......................................... 103
4.4.1. Đối với Nhà nước và Chính phủ ......................................................... 103
4.4.2. Đối với Bộ Tài chính........................................................................... 103
4.4.3. Đối với Tỉnh ủy, UBND tỉnh Tuyên Quang ....................................... 105
KẾT LUẬN .................................................................................................. 107
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 108


7


Kho bạc nhà nước

GPMB

Giải phóng mặt bằng

QLNN

Quản lý nhà nước

NSĐP

Ngân sách địa phương

NSTW

Ngân sách Trung ương

KT-XH

Kinh tế - Xã hội

CSHT

Cơ sở hạ tầng

KTTT

Kinh tế thị trường

Bảng 3.5. Kết quả thực hiện chi đầu tư trên địa bàn huyện ............................
65
Bảng 3.6. Kết quả thực hiện chi thường xuyên trên địa bàn huyện ................
66
Bảng 3.7. Cân đối thu - chi ngân sách địa phương ......................................... 72

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Ngân sách nhà nước (NSNN) là bộ phận quan trọng, không những là
điều kiện vật chất cần thiết để Nhà nước có thể thực hiện được các chức năng
nhiệm vụ của mình, mà còn là công cụ để Nhà nước tác động điều tết vĩ mô.
Luật NSNN hiện hành của Việt Nam được Quốc hội Khóa 11, kỳ họp
thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002, có hiệu lực từ năm ngân sách 2004 đã
đánh dấu bước đổi mới quan trọng trong quản lý NSNN. Cùng với các biện
pháp cải cách, đổi mới đồng bộ về thể chế quản lý tài chính công, việc thực
hiện Luật NSNN trong những năm qua đã có những đóng góp quan trọng
trong việc nâng cao hiệu quả, hiệu lực của công tác quản lý, điều hành
NSNN; góp phần ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ
cấu kinh tế, giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội, xoá đói giảm nghèo; đảm
bảo nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Đồng thời, phân cấp ngân sách
theo Luật NSNN 2002 cũng đã đảm bảo được tnh chủ động trong quản lý
điều hành NSNN của các cấp ngân sách; công tác cải cách hành chính trong
quản lý ngân sách được đẩy mạnh, công khai ngân sách được chú trọng.
Ở nước ta, hệ thống NSNN bao gồm Ngân sách trung ương (NSTW) và

Hoàn thiện công tác quản lý thu, chi NSNN là một nhiệm vụ cần thiết
nhằm nâng cao hiệu quả tiền, vốn, tài sản Nhà nước. Đối với huyện Sơn
Dương, tỉnh Tuyên Quang công tác quản lý thu NSNN trên địa bàn huyện tốt
sẽ tạo được nguồn lực tài chính mạnh mẽ, đồng thời công tác quản lý chi
NSNN có hiệu quả, chính là các yếu tố có tính quyết định để thực hiện thắng
lợi nhiệm vụ phát triển KT - XH của huyện trong giai đoạn 2010-2015 mà
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện đã đề ra.
Xuất phát từ thực tế trên, em chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản
lý thu, chi NSNN tại huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang” để làm Luận văn
tốt nghiệp.
* Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động quản lý
thu chi NSNN. Trong đó, tiêu biểu có các công trình:
- Tác giả Nguyễn Thế Tràm (chủ nhiệm đề tài - 1996): “Về việc quản lý
thu thuế trên địa bàn các tỉnh Duyên hải miền Trung”, Luận án tiến sĩ - Học
viện Chính trị quốc gia Hồ chí Minh.
Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thu thuế của một số
tỉnh ở Việt Nam và tổng kết thực tiễn hoạt động quản lý thu thuế trên
địa bàn các tỉnh Duyên hải miền Trung giai đoạn 1993 – 1995, tác giả làm
rõ thực trạng hoạt động thu thuế nhằm phân tch ưu điểm, hạn chế và đề
xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý thu thuế trên địa bàn các
tỉnh Duyên hải miền Trung.


4

- Tác giả Nguyễn Việt Cường (chủ nhiệm đề tài – 2001): “Đổi mới cơ
chế phân cấp quản lý NSNN”, Luận văn thạc sĩ - Đại học Tài chính Kế toán
Hà Nội.
- Tác giả Phạm Hồng Đức (chủ nhiệm đề tài - 2002): “Hoàn thiện cơ

Luận văn đi phân tích thực trạng công tác quản lý thu, chi NSNN tại
huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, đưa ra được các nhân tố ảnh hưởng,
từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu, chi
NSNN tại huyện Sơn Dương đến năm 2020, góp phần vào hoàn thiện công
tác quản lý thu, chi NSNN chung của tỉnh Tuyên Quang.
2.2. Mục têu cụ thể
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thu, chi NSNN và công
tác quản lý thu, chi NSNN;
- Kinh nghiệm của một số huyện ở các tỉnh của Việt Nam về công tác
quản lý thu, chi NSNN và bào học rút ra;
- Phân tích thực trạng công tác quản lý thu, chi NSNN tại huyện Sơn
Dương, tỉnh Tuyên Quang từ năm 2011 đến nay. Từ đó rút ra thành tựu
và hạn chế cần khắc phục để hoàn thiện công tác quản lý thu, chi NSNN
những năm tới;
- Đề xuất một số quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện
công tác quản lý thu, chi NSNN tại huyện Sơn Dương đến năm 2020.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tập trung vào công tác quản lý thu,
chi NSNN tại địa phương.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thu, chi
NSNN tại huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang năm từ năm 2011-2013 và
đưa ra kiến nghị đến năm 2020.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Luận văn vận dụng lý luận về quản lý NSNN để phân tích, đánh giá
thực trạng công tác quản lý thu, chi NSNN tại huyện Sơn Dương từ năm 2011


6

một
năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
Theo đó có thể hiểu NSNN là một kế hoạch tài chính quốc gia bao gồm
chủ yếu các khoản thu và chi của Nhà nước được mô tả dưới hình thức
cân đối bằng giá trị tền tệ. Phần thu thể hiện các nguồn tài chính được huy
động vào NSNN; phần chi thể hiện chính sách phân phối các nguồn tài
chính đã huy động được để thực hiện mục têu KT-XH. NSNN được lập và
thực hiện cho một thời gian nhất định, thường là một năm và được Quốc hội
phê chuẩn thông qua.
Đằng sau hình thức biểu hiện bên ngoài của NSNN là một loại quỹ tiền
tệ của Nhà nước với các khoản thu và các khoản chi, thì NSNN lại phản ảnh
các quan hệ kinh tế trong quá trình phân phối, thể hiện các quan hệ phân
phối và các quan hệ lợi ích kinh tế gắn với một chủ thể đặc biệt, đó là Nhà
nước nhằm tạo lập và sử dụng nguồn tài chính quốc gia để giải quyết các
nhiệm vụ về KT-XH. Hệ thống các quan hệ kinh tế này bao gồm:
- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với khu vực doanh nghiệp.
- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp.
- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các tầng lớp dân cư.
- Quan hệ kinh tế giữa NSNN với thị trường tài chính.


8

Hệ thống NSNN ở mỗi quốc gia được tổ chức phù hợp với hệ thống tô
chức bộ máy quản lý hành chính của quốc gia đó. Tại Việt Nam, NSNN gồm
NSTW và NSĐP. NSĐP bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có
HĐND và UBND.
Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa ngân sách các cấp
được thực hiện theo các nguyên tắc sau đây:
- NSTW và ngân sách mỗi cấp chính quyền địa phương được phân cấp

sau mỗi thời kỳ ổn định ngân sách, phải tăng khả năng tự cân đối, phát triển
NSĐP, thực hiện giảm dần số thu bổ sung từ ngân sách cấp trên hoặc tăng tỷ
lệ phần trăm (%) điều tiết số thu nộp về ngân sách cấp trên;
- Ngoài việc ủy quyền thực hiện nhiệm vụ chi và bổ sung nguồn thu,
không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác,
trừ trường hợp đặc biệt theo quy định của Chính phủ.
1.1.1.2. Khái niệm thu NSNN
Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình Nhà
nước dùng quyền lực chính trị để thực hiện phân phối các nguồn tài chính
dưới hình thức giá trị nhằm hình thành quỹ tền tệ của Nhà nước. Như vậy,
thu NSNN bao gồm toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay Nhà nước
để hình thành quỹ NSNN đáp ứng cho các yêu cầu chi têu xác định của Nhà
nước.
Điều 2, Luật NSNN Số: 01/2002/QH11 qui định:
Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ
hoạt động kinh tế của Nhà nước; các khoản đóng góp của các tổ chức và cá
nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
Cơ cấu các khoản thu NSNN gắn liền với chức năng, nhiệm vụ và
quyền lực chính trị của Nhà nước. Sự ra đời, tồn tại và phát triển của
Nhà
nước là tiền đề xuất hiện các khoản thu NSNN. Ngược lại, các khoản thu
NSNN là điều kiện vật chất không thể thiếu để thực hiện các chức năng,
nhiệm vụ của Nhà nước. Các khoản thu NSNN là luôn luôn gắn chặt với các


10

quá trình kinh tế và các phạm trù giá trị. Kết quả của quá trình hoạt động
kinh


quản lý tốt nguồn thu NSNN, cũng là để phát huy tối đa tác dụng điều tết
kinh tế vĩ


12

mô, nhà nước đã thường xuyên thay đổi các chính sách thuế cho phù hợp với
diễn biến thực tế của đời sống KT-XH và phù hợp với yêu cầu của quản lý kinh
tế, tài chính quốc gia.
1.1.1.4. Khái niệm chi NSNN
Chi NSNN thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân
phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí của bộ máy
QLNN và thực hiện các chức năng KT-XH mà Nhà nước đảm nhận theo
những nguyên tắc nhất định.
Chi NSNN là sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ
NSNN. Trong đó: Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ
NSNN hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng; Quá trình sử dụng
là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải
qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng.
Điều 2, Luật NSNN Số: 01/2002/QH11 qui định cụ thể:
Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển KT - XH, bảo đảm quốc
phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà
nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.
Mỗi chế độ xã hội, mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử, chi NSNN có
những nội dung và cơ cấu khác nhau, song đều có những đặc trưng cơ
bản như sau:
- Chi NSNN luôn gắn chặt với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ
kinh tế chính trị xã hội mà Nhà nước đó đảm nhiệm. Nội dung chi ngân sách
do chính quyền nhà nước các cấp đảm nhận theo quy định hoặc phân
cấp quản lý NSNN để đảm bảo thực hiện chức năng quản lý, phát triển KT-XH.