ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN ĐÌNH THƯ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC
TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN ĐÌNH THƯ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC
TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH VĨNH PHÚC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH NGUYỄN VĂN HỘ


những phương pháp nghiên cứu khoa học và hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá
trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS-TSKH
Nguyễn Văn Hộ - Người hướng dẫn khoa học- đã trực tiếp tận tình giúp đỡ, chỉ bảo ân
cần và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Vĩnh Phúc,
Trưởng, phó các phòng, ban, chuyên viên phụ trách bộ môn Hóa học Sở Giáo dục và
Đào tạo Vĩnh Phúc; Ban giám hiệu, tổ trưởng chuyên môn bộ môn Hóa học, các thầy,
cô giáo giảng dạy bộ môn Hóa học cùng các em học sinh của các trường Trung học
phổ thông trên địa bàn tỉnh đã nhiệt tình cung cấp số liệu và tạo mọi điều kiện thuận
lợi nhất cho tôi hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên,
khích lệ, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập.
Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng do thời gian và khả năng có hạn, luận
văn khó tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết. Kính mong sự góp ý, chỉ bảo
của quý thầy, cô cùng các bạn đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng

năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Đình Thư

ii

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

.............................................................................14
1.2.5. Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy
học........................................................15
1.3. Đặc điểm của hoạt động dạy học Môn Hóa Học và quản lý hoạt động dạy học
Môn Hóa Học ở các trường Trung học phổ thông
...................................................17
1.3.1. Trường Trung học phổ thông............................................................................ 17
1.3.2. Mục tiêu của giáo dục THPT ............................................................................ 17
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

1.3.3. Hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THPT ................................... 18
1.3.4. Sở GD&ĐT và Quản lý của Sở GD&ĐT đối với hoạt động dạy học Môn
Hóa Học ......................................................................................................... 29
1.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học
................36
1.4.1. Những yếu tố chủ quan
...................................................................................................36
iii

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

1.4.2. Những yếu tố khách quan
...............................................................................................36
Tiểu kết chương 1 ....................................................................................................... 38
Chương 2 . THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
HÓA HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2.4.1. Điểm mạnh
.......................................................................................................................66
2.4.2. Những tồn tại, hạn
chế.....................................................................................................66
2.4.3. Nguyên nhân
....................................................................................................................67
Tiểu kết chương 2 ....................................................................................................... 69


Chương 3. CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC BỘ
MÔN HÓA HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG
TỈNH VĨNH PHÚC ...................................................................................... 71
3.1. Nguyên tắc xây dựng các biện pháp quản
lý....................................................................71
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, đồng
bộ.................................................................71
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính đặc thù môn học
...................................................................72
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả
.................................................................................72 iv

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

/>

3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, khả
thi...................................................................72
3.2. Định hướng của các biện pháp
..........................................................................................73

...................................................................................................................................99
2. Khuyến nghị.......................................................................................................... 100
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 101
PHỤ LỤC


v

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái
Nguy

ên

/>

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.

DH
ĐT
ĐT-BD
GD
GD&ĐT
GV
HĐDH
HĐND
HS
HSG
KTĐG
KHTN
KHGD
KT
KT-XH
MT
NT
ND
NGƯT
PPDH
PTKT
QL
QLGD
QTDH
SGK
TBDH
THCS
THPT
Ths
TS

Quản lý giáo dục
Quá trình dạy học
Sách giáo khoa
Thiết bị dạy học
Trung học cơ sở
Trung học phổ thông
Thạc sỹ
Tiến sỹ
Ủy ban nhân dân

4


DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ
I. BẢNG

5


Bảng 2.1. Quy mô các trường THPT .......................................................................... 42
Bảng 2.2. Đội ngũ cán bộ QLGD của các trường THPT............................................ 42
Bảng 2.3. Thống kê đội ngũ giáo viên môn Hóa học trong toàn tỉnh......................... 43
Bảng 2.4. Thống kê giáo viên Hóa học đạt danh hiệu thi đua các cấp ....................... 43
Bảng 2.5. Kết quả thanh tra chuyên môn giáo viên Hóa học ..................................... 44
Bảng 2.6. Kết quả khảo sát đánh giá của cán bộ QLGD và GV về thực trạng
HĐDH môn Hoá học ................................................................................. 46
Bảng 2.7. Kết quả khảo sát đánh giá của GV và HS về mức độ sử dụng phương
pháp, hình thức tổ chức dạy học của GV bộ môn Hóa học....................... 47
Bảng 2.8. Kết quả thi học sinh giỏi môn Hóa học cấp tỉnh và cấp Quốc gia ............. 48
Bảng 2.9. Thống kê kết quả học tập ........................................................................... 49

hội tri thức và xã hội học tập, toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới đều đòi hỏi
các cá nhân, các nhóm, các tổ chức, các cộng đồng xã hội phải coi nguyên tắc "Học,
học nữa, học mãi", học suốt đời là một hệ giá trị xã hội cơ bản.
Nói đến giáo dục và đào tạo chúng ta đều nghĩ ngay đến nhà trường. Dạy học
là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường. Quản lý nhà trường thực tế là quản lý hoạt động
dạy và học. Đứng trước yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông, việc đổi mới phương
pháp là vấn đề tiên quyết, đổi mới quản lý giáo dục mang tính then chốt.
Chất lượng dạy học luôn là mục tiêu của quá trình Giáo dục - Đào tạo ở các nhà
trường trong hệ thống giáo dục. Nhiệm vụ cấp thiết hiện nay ở nước ta là đảm bảo nâng
cao chất lượng Giáo dục và Đào tạo. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội
nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác
định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước
và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước
trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.”[2, tr.01]. Nâng cao chất
lượng giáo dục, chất lượng dạy học luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong quá
trình phát triển nhà trường phổ thông. Với mục tiêu chuẩn bị cho học sinh những tri
thức và kĩ năng về khoa học xã hội - nhân văn, toán học, khoa học tự nhiên, công nghệ
để họ có thể tiếp tục được đào tạo ở bậc học tiếp theo, nhà trường phổ thông chú trọng
phát triển ở học sinh
1


phẩm chất, năng lực và những kỹ năng cần thiết đáp ứng yêu cầu xây dựng đất nước
trong giai đoạn mới. Chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước, đáp ứng nhu cầu của cá nhân người học, giáo dục trung học phổ
thông đang thực hiện đổi mới từ nội dung chương trình, phương pháp dạy học, hình
thức kiểm tra đánh giá và hình thức tổ chức dạy học.
Đánh giá về tình hình đổi mới giáo dục những năm qua, Nghị quyết số 29NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ: “Chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so
với yêu cầu, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Hệ thống giáo dục và
đào tạo thiếu liên thông giữa các trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo;

học sinh; nhưng hiện nay, chất lượng học tập môn Hoá học cũng như tình trạng quản
lý HĐDH môn Hoá học ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh còn không ít khiếm
khuyết. Người dạy, người học còn lúng túng trong việc lựa chọn tài liệu, phương
pháp, phương tiện dạy học hữu hiệu nhất, học sinh phần nhiều cảm thấy khó khăn khi
học môn Hóa học. Các nhà quản lý giáo dục chưa tìm được hình thức, biện pháp quản
lý hiệu quả đối với quá trình dạy học bộ môn. Để nâng cao trình độ cho học sinh cũng
đồng nghĩa với việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đòi hỏi phải có giải pháp
quản lý hữu hiệu.
Là một giáo viên Hóa học đã từng trực tiếp giảng dạy tại trường Trung học
phổ thông gần 10 năm và hiện nay là cán bộ của Sở Giáo dục và Đào tạo, được đào
tạo nâng cao, tôi càng nhận thức rõ việc kiện toàn công tác quản lý của Sở Giáo dục
và Đào tạo, nhất là quản lý HĐDH, là hết sức quan trọng và thật sự cần thiết. Vì vậy,
nghiên cứu thực tế quản lý để làm sáng tỏ những vấn đề thuộc lý luận quản lý và tìm
ra những biện pháp quản lý hữu hiệu trong công tác dạy và học ở nhà trường phổ
thông là một việc làm có ý nghĩa thiết thực, đáp ứng yêu cầu của tình hình quản lý
nhà trường hiện nay.
Với mong muốn nghiên cứu thực trạng công tác quản lý HĐDH ở các trường
Trung học phổ thông sẽ tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu của công tác quản lý nói
chung, từ đó tìm ra nguyên nhân và những biện pháp thích hợp, nên tôi chọn đề tài:
“Quản lý hoạt động dạy học môn Hóa Học tại các trường Trung học phổ thông
trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc” để nghiên cứu. Tôi mong muốn xác định được những
biện pháp có tính tổng thể để hoàn thiện công tác quản lý HĐDH tại các trường Trung
học phổ thông. Làm tốt đề tài này cũng sẽ góp phần tạo ra mô hình quản lý chung
HĐDH của Sở Giáo dục và Đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng công tác quản lý
HĐDH ở các trường Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, đáp ứng yêu
cầu nâng cao chất lượng dạy học hiện nay.

3




4


- Đề tài nghiên cứu, khảo sát thực trạng công tác quản lý HĐDH môn Hoá học
ở các trường Trường THPT trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc trong 3 năm học (2011-2012,
2012-2013, 2013-2014), làm cơ sở cho việc đánh giá và đề ra biện pháp QL nhằm
nâng cao chất lượng DH môn học.
6.2. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
- Nghiên cứu quản lý HĐDH môn Hóa Học trong các trường THPT trên địa
bàn tỉnh Vĩnh Phúc.
- Nghiên cứu biện pháp quản lý HĐDH môn Hóa Học cấp Sở Giáo dục và
Đào tạo.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Ý nghĩa lý luận:
Đề tài nghiên cứu, phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý dạy học
bộ môn Hóa Học, xác định tính cấp thiết của công tác quản lý HĐDH bộ môn, chỉ ra
những bài học thành công và mặt hạn chế, đề xuất các biện pháp quản lý HĐDH bộ
môn Hóa Học ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh.
- Ý nghĩa thực tiễn:
+ Kết quả nghiên cứu góp phần gợi ý đổi mới công tác quản lý dạy học bộ
môn Hóa Học.
+ Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong cả nước. Nó còn có giá trị
tham khảo cho các nhà quản lý giáo dục.
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Sưu tầm, đọc tài liệu, nghiên cứu các văn bản về quản lý HĐDH, tổng hợp các
quan điểm, lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
8.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phân tích tổng hợp và hệ thống hoá các tài liệu, văn bản có liên quan; điều tra,

nổi bật là phát triển GD nhà trường kể cả phổ thông, nhưng ưu tiên cho phát triển
giáo dục đại học và trung học chuyên nghiệp, dạy nghề. Trọng tâm là đổi mới dạy
học các môn khoa học tự nhiên, dạy các môn kỹ thuật nhằm đào tạo một nguồn lực
lao động có khả năng sáng tạo, phát minh khoa học kỹ thuật, đồng thời phải có một
lực lượng lao động kỹ thuật lành nghề trên nhiều lĩnh vực sản xuất xã hội.
Quản lý và quản lý giáo dục là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong
và ngoài nước hết sức quan tâm. Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng
cao hiệu quả, chất lượng HĐDH trong các nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan
trọng.
Bước sang thế kỉ XXI, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, GD và QLGD được
đánh giá là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng góp phần phát triển đất nước.
Các nghiên cứu về QL và QLGD ngày càng phong phú, đa dạng. Cùng với sự phát
triển về KTXH, khoa học QLGD Việt Nam đang dần hoàn thiện, phát triển và tiếp
cận với thế giới. Trong quá trình đó, đã xuất hiện nhiều nhà nghiên cứu QLGD với
các công trình được viết dưới dạng sách tham khảo, giáo trình bài giảng với các tác
giả như: Đỗ Hoàng Toàn với giáo trình Khoa học quản lý, Trần Kiểm với Khoa học
quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Bùi Minh Hiền (chủ biên) - Vũ
Ngọc Hải - Đặng Quốc Bảo với Quản lý giáo dục, Đặng Quốc Bảo với Quản lý giáo
dục, Đặng Bá Lãm, Phạm Khắc Chương với Lý luận quản lý giáo dục đại cương,
Trần Quốc Thành với bài giảng Đại cương về quản lý giáo dục, Trần Kiểm - Bùi
Minh Hiền với giáo trình Quản lý và lãnh đạo nhà trường, Hà Thế Ngữ (1991), Hồ
Ngọc Đại, Đặng Vũ Hoạt (1988), Trần Kiều (1997), Thái Duy Tuyên (1998), Nguyễn
Văn Lê (1996)... đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai
trò của việc quản lý, tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng
dạy học; Những ưu điểm và nhược điểm của hình thức dạy học trên lớp, bản chất và
7


mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, vai trò của người dạy và người
học; việc đổi mới nội dung cũng như cách thức tổ chức dạy học. Những nghiên cứu



CBQL trường THPT trong cả nước cũng đã đầu tư nghiên cứu về các biện pháp quản
lý, chẳng hạn như luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD của các tác giả: Trần Thanh
Hải với “Những biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn để nâng cao chất
lượng DH ở các trường THPT huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, năm 2005”; Đào Văn
Sinh với đề tài các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Phòng Giáo dục nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục ở Trường Tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang
(2006); Nguyễn Thị Thuý Phương với đề tài Biện pháp quản lí hoạt động dạy học
tiếng Anh đối với các trường Trung học phổ thông huyện Thường Tín, Hà Tây
(2007); Trần Thị Thanh Mai, Biện pháp quản lý hoạt động dạy học các môn khoa học
tự nhiên tại các trường trung học phổ thông thành phố Vĩnh Yên tỉnh Vĩnh Phúc,
2008; Nguyễn Thị Thanh Bình với đề tài biện pháp quản lý hoạt động dạy học các
môn Khoa học cơ bản ở trường Trung cấp nghề kỹ thuật xi măng (2009); Đỗ Trọng
Khanh với đề tài Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS trên địa
bàn huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay (2010); Hoàng Thị
Kim Hoạt với ”Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT
Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn, năm 2010”; Vũ Văn Dương với đề tài quản lý hoạt động
dạy học môn Toán ở các trường Trung học phổ thông huyện Tiền Hải, Tỉnh Thái
Bình” (2012); Đào Anh Phượng với đề tài Quản lý hoạt động đổi mới phương pháp
dạy môn Hóa học ở Trường Trung học phổ thông Mê Linh, 2012;... Luận văn của các
tác giả hầu hết đều tập trung đưa ra, đề xuất những biện pháp quản lý của Hiệu trưởng
trường THPT, trong đó có các biện pháp quản lý HĐDH bộ môn. Đó là những công
trình có giá trị về lý luận và thực tiễn, phù hợp với việc thực hiện chức trách của Hiệu
trưởng, đồng thời giúp các CBQL nhà trường nói chung và Hiệu trưởng các trường
THPT tham khảo để vận dụng trong công tác quản lý của mình. Nhìn chung các đề tài
trên đều hướng về việc phân tích quản lý HĐDH nói chung và phân ngành nói riêng
nhưng ít đề tài nào nghiên cứu về quản lý cấp Sở GD&ĐT, đặc biệt đối với quản lý
HĐDH bộ môn Hóa Học ở trường THPT.
Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, vấn đề nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐDH

Có thể dẫn ra một vài quan niệm về quản lý như sau: "Quản lý là quá trình đạt
đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch
hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo), kiểm tra" [7, tr.01].
K. Marx đã nói đến sự cần thiết của QL: “Bất kỳ lao động nào có tính xã hội
và chung, trực tiếp được thực hiện với quy mô tương đối lớn đều ít nhiều cần đến sự
quản lý... một người chơi vĩ cầm riêng rẽ thì tự điều khiển lấy mình nhưng một dàn
nhạc thì cần có nhạc trưởng” [15, tr.480].
Có nhiều định nghĩa về QL. Mary Parker Follett định nghĩa QL như là một
“nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua con người”.

10


"Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người
quản lý, tổ chức quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong mộ tổ chứcnhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích. Hiện nay, hoạt động quản lý
thường được định nghĩa rõ hơn: quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức
bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo (lãnh
đạo) và kiểm tra" [3, tr.9].
Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, nhà xuất bản Giáo dục năm 1998 thì:
“Quản lý là tổ chức và điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”.
Các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “Quản lý là một quá trình
định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục
tiêu nhất định [18, tr.29].
Như vậy, quản lý là hoạt động vốn có của xã hội ở bất kỳ trình độ phát triển
nào. Bản chất của quản lý là một loại lao động, xã hội càng phát triển, các loại hình lao
động càng phong phú, phức tạp thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng trong
việc nâng cao chất lượng, hiệu suất lao động. Dù quản lý được quan niệm thế nào
chăng nữa, về tổng quan có thể khái quát: quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển,
hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục
đích đã đề ra. Quản lý có bốn chức năng cơ bản, đó là kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo,