B

GI O D C V Đ O T O

B

Đ I H C Y DƯ C TH NH PH

H

YT

CH MINH

NGUYỄN NHƯ VINH

GIÁ TRỊ CỦA NITRIC OXIDE HƠI THỞ RA TRONG PHÂN
BẬC VÀ X P LO I MỨC KIỂM SOÁT HEN THEO GINA Ở BỆNH
NHÂN HEN T I THÀNH PH

H

CHÍ MINH

LUẬN ÁN TI N SĨ Y H C

TP. Hồ Chí Minh - 2019


B



Tp. Hồ Chí Minh - 2019


i

L I CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này tôi đã nhận
được rất nhiều sự giúp đỡ hết sức quý báu của các thầy cô, đồng nghiệp và gia
đình.

Với tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn thầy
PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc - Phó trưởng bộ môn Nội, và cô PGS.TS.BS Nguyễn
Thị Thu Ba – Nguyên chủ nhiệm Bộ môn Lao và Bệnh phổi, Đại học Y Dược
thành phố Hồ Chí Minh đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt
nhất cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin
chân thành cảm ơn GS.TS.BS Mike Thomas, Đại học South Thampton, Anh quốc
và GS.TS.BS Niels Chavannes, Đại học Leiden, Hà lan đã tạo điều kiện cho tôi
trình bày ý tưởng và xin tài trợ máy đo Niox Mino từ công ty Aerocrine, Thụy
Điển. Qua đây chúng tôi cũng chân thành cảm ơn ban giám đốc công ty Aerocrine

Thụy Điển và cố vấn của công ty là GS.TS.BS Kjell Alvine, Đại học Upsala, Thụy
Điển đã hào phóng tài trợ cho tôi 2 máy đo Niox Mino để thực hiện nghiên cứu

này mà không có bất cứ ràng buộc nào về sau.
Với tất cả tấm lòng tôi xin trân trọng cảm ơn: Ban giám hiệu Đại Học Y
Dược Hồ Chí Minh, thầy TS. BS. Hà Mạnh Tuấn (Trưởng phòng Đào tạo sau đại

học) và Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh, đã tạo điều kiện
thuận lợi về mọi mặt, giúp đỡ đóng góp ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình

Bảng các chữ viết tắt ............................................................................................. v
Bảng đối chiếu thuật ngữ Anh – Việt ................................................................. vii
Danh mục các bảng ............................................................................................... x
Danh mục các biểu đồ ......................................................................................... xii
Danh mục các hình............................................................................................. xiii
M ĐÂU............................................................................................................... 1
Chương 1.

T NG QUAN T I LIỆU ...............................................................5

1.1 Gánh nặng bệnh tật, mô hình quản lý và tình hình kiểm soát hen hiện nay
trên thế giới và tại Việt Nam........................................................................... 5
1.2 Nhu cầu cần thiết của một mô hình quản lý hen có tham khảo tình trạng
viêm của đường hô hấp ................................................................................. 14
1.3 FeNO và cơ sở của việc s dụng FeNO trong quản lý bệnh hen.................. 16
1.4 Tại sao cần d ng FeNO hỗ trợ quản lý hen trong điều kiện hiện nay? ........ 34
1.5 Các phương pháp đo FeNO hiện nay............................................................ 35
1.6 Các nghiên cứu trước đây có c ng hướng nghiên cứu với luận án .............. 40
Chương 2.

Đ I TƯ NG và PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................43

2.1 Khung khái niệm và hướng nghiên cứu........................................................ 43
2.2 Đối tượng nghiên cứu: .................................................................................. 45
2.3 Phương pháp nghiên cứu: ............................................................................. 46
2.4 Vật liệu, phương pháp tiến hành và thu thập số liệu .................................... 48
2.5 Phân tích dữ liệu............................................................................................ 62
2.6 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu ................................................................. 65
Chương 3.


Phụ lục 5: Máy đo hô hấp ký và mẫu báo cáo kết quả hô hấp ký...........................
Phụ lục 6: Kết quả phân tích ANOVA Post hoc về khác biệt FeNO giữa các
nhóm bệnh nhân khác nhau...............................................................................
Phụ lục 7: Giấy chấp thuận của hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh...........
Phụ lục 8: Danh sách bệnh nhân .............................................................................
Phụ lục 9: Danh sách nhân viên hỗ trợ thu thập số liệu..........................................


v

BẢNG CÁC CHỮ VI T TẮT
Tiếng Anh
%FEF25-75

Percentage of FEF25-75 compared with the predicted value

%FEV1

Percentage of FEV1 compared with the predicted value

%FVC

Percentage of FVC compared with the predicted value

%PEF

Percentage of PEF compared with the predicted value

ACQ


FEF25-75

Forced expiratory flow at 25-75% of forced vital capacity

FeNO

Fractional exhaled Nitric Oxide

FEV1

Forced Expired Volume in one second

FRC

Functional Ressidual Capacity

FVC

Forced vital capacity

GINA

Global Initiative for Asthma

ICS

Inhaled Corticosteroid


vi


Peak Expiratory Flow

ppb

Parts per billion

PV

Predictive Value

ROC

Receiver operating characteristic curve

SD

Standard Deviation

Sn

Sensitivity

Sp

Specificity

Th2

T-helper - 2

Percentage of FEF25-75 compared with Phần trăm FEF25-75 so với giá trị dự đoán
the predicted value
Percentage of FEV1 compared with Phần trăm FEV1 so với giá trị dự đoán
the predicted value
Percentage of FVC compared with Phần trăm FVC so với giá trị dự đoán
the predicted value
Percentage of PEF compared with the Phần trăm PEF so với giá trị dự đoán
predicted value
Asthma Control Questionnaire

Bảng câu h i kiểm soát hen ACQ

Asthma Control Test

Trắc nghiệm kiểm soát hen ACT

American Thoracic Society

Hội Lồng ngực Hoa Kỳ

Area under the ROC curve

Diện tích dưới đường cong ROC

Constitutive NOS

Men tổng hợp NO cơ hữu

et al


đầu tiên
Functional ressidual capacity

Dung tích khí cặn chức năng

Forced vital capacity

Dung tích sống gắng sức

Global initiative for asthma

Khởi động toàn cầu chống bệnh hen

Spirometry

Hô hấp ký

Inhaled corticosteroid

Corticoid dạng hít

Inducible NOS

Men tổng hợp NO cảm ứng

Long acting beta 2 agonists

Thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài
nhóm kích thích beta 2



ix

Tiếng Anh
Predictive value
Receiver
curve

operating

Tiếng việt
Giá trị tiên đoán

characteristic Đường cong ROC

Standard Deviation

Độ lệch chuẩn

Sensitivity

Độ nhạy

Specificity

Độ đặc hiệu

T-helper - 2

Tế bào T giúp đỡ loại 2

Bảng 3.6 Đặc điểm hô hấp ký của bệnh nhân hen đang và ngưng điều trị với
thuốc kiểm soát hen ............................................................................ 76
Bảng 3.7 So sánh mức trung bình FeNO giữa các phân nhóm bệnh nhân khác
nhau..................................................................................................... 82


xi

Bảng 3.8 Mối tương quan giữa FeNO và các chỉ số hô hấp ký .......................... 83
Bảng 3.9 Mức FeNO trung bình ở các nhóm bệnh nhân có mức %FEV1,
FEV1/FVC, %PEF và % FEF25-75 khác nhau ...................................... 84
Bảng 3.10 Khác biệt về các yếu tố dịch tễ, đặc điểm bệnh hen và FeNO giữa 3
nhóm bệnh nhân có độ nặng của hen khác nhau theo GINA ............. 86
Bảng 3.11 Sự khác biệt về các yếu tố dịch tễ, bệnh hen và FeNO giữa 3 nhóm
bệnh nhân có mức kiểm soát hen khác nhau theo GINA ................... 89
Bảng 3.12 Mối liên quan giữa FeNO và 3 mức kiểm soát hen theo ACT.......... 90
Bảng 3.13 Điểm cắt của FeNO và các giá trị tiên đoán liên quan trong xác định
hen không kiểm soát theo GINA ........................................................ 93
Bảng 3.14 Điểm cắt của FeNO và các giá trị tiên đoán liên quan trong xác định
hen kiểm soát tốt theo GINA .............................................................. 95
Bảng 3.15 Các giá trị chẩn đoán trong tiên đoán hen kiểm soát tốt và không
kiểm soát theo GINA với điểm cắt FeNO=25 ppb và 50 ppb ............ 96
Bảng 4.1 Hệ số tương quan (r) giữa điểm số ACT và FeNO trong một số
nghiên cứu......................................................................................... 116
Bảng 4.2 Mức FeNO trung bình giữa các nhóm có mức kiểm soát hen khác
nhau theo GINA ở một vài nghiên cứu............................................. 121
Bảng 4.3 Mức FeNO trung bình giữa các nhóm có mức kiểm soát hen khác
nhau theo ACT ở một vài nghiên cứu............................................... 123
Bảng 4.4 Điểm cắt và giá trị của điểm cắt này trong việc phát hiện hen kiểm
soát tốt hay không kiểm soát trong một số nghiên cứu .................... 124

hen khác nhau, bệnh nhân hen ngưng trị và người bình thường .... 91


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full