VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG QUỐC ĐẠT

QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HOÀNG QUỐC ĐẠT

QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số : 9 14 01 14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. GS.TS. Vũ Dũng
2. PGS.TS. Nguyễn Khắc Hùng

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH .................................................................... 61
3.1.Tổ chức và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 61
3.2. Kết quả nghiên cứu thực trạng xây dựng văn hoá các trường trung học
cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ......................................................................... 70
3.3.Kết quả nghiên cứu thực trạng quản lý xây dựng văn hoá các trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ......................................................... 87
3.4. So sánh thực trạng mức độ thực hiện nội dung quản lý xây dựng văn
hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh theo biến số ......... 100
3.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý xây dựng văn hóa nhà
trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ........................................... 104
3.6. Đánh giá chung thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 107


Chương 4 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG VĂN HÓA NHÀ
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ........ 113
4.1. Nguyên tắc xây dựng các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ....................................................... 113
4.2. Giải pháp quản lý xây dựng văn hóa trường trung học cơ sở thành phố
Hồ Chí Minh.................................................................................................. 114
4.3. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất .. 135
4.4.Thử nghiệm một giải pháp quản lý xây dựng văn hóa trường trung học
cơ sở thành phố Hồ Chí Minh ....................................................................... 140
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................. 147
CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ..................................................................................................... 151
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 152
PHỤ LỤC





Bảng 3.20. Ảnh hưởng của người lãnh đạo nhà trường ......................................... 104
Bảng 4.1. Mức độ cần thiết của các giải pháp (%) ................................................. 137
Bảng 4.2. Mức độ khả thi của các giải pháp (%).................................................... 139
Bảng 4.3. Mức độ nhận thức về xây dựng văn hóa nhà trường .............................. 143
Bảng 4.4. Mức độ nhận thức về xây dựng văn hóa nhà trường.............................. 144
Biểu đồ 3.1. Tỷ lệ các trường trung học cơ sở được nghiên cứu đã có khẩu
hiệu, phương châm làm việc .......................................................................... 74


MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Xây dựng văn hóa luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đối với bất kỳ quốc
gia nào. Văn hóa là một trong bốn trụ cột phát triển của một quốc gia (chính trị,
kinh tế, văn hóa và môi trường). Văn hóa giúp cho một quốc gia phát triển có hiệu
quả và bền vững. Đối với một nhà trường cũng vậy, văn hóa của nhà trường là sự
tổng hòa toàn bộ sự phát triển của nhà trường từ hoạt động đào tạo, giáo dục, quản
lý nhân lực, người học, cơ sở vật chất, giao tiếp và ứng xử trong nhà trường,… Xây
dựng văn hóa của nhà trường là xây dựng hoạt động giảng dạy, giáo dục nhân cách
người học phù hợp, hiệu quả; xây dựng cách thức ứng xử văn minh, lịch sự, thân
thiện trong nhà trường; xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường hiện đại, tiện dụng,
đảm bảo môi trường không bị ô nhiễm, không gian và cảnh quan sạch đẹp. Một nhà
trường có môi trường văn hóa tốt là một nhà trường đào tạo có chất lượng cao, có
sự phát triển bền vững, có uy tín trong cộng đồng và toàn xã hội.
Ở nước ta trong thời gian gần đây, cơ chế thị trường, sự hội nhập quốc tế có
nhiều tác động tích cực đến sự phát triển của nhà trường, song cũng có những tác động
tiêu cực đến hoạt động đào tạo của nhà trường và văn hóa của nhà trường. Trên các
phương tiện truyền thông đã luôn bàn tới một số biểu hiện của văn hóa nhà trường bị
xuống cấp; chất lượng giáo dục trong các trường chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển

của các các nền văn hóa khác nhau để xây dựng văn hóa nhà trường riêng có của mình
phù hợp với đặc thù của thành phố. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh, mạnh của thành
phố Hồ Chí Minh cũng có những tác động tiêu cực tới văn hóa nhà trường. Tình trạng
học sinh chạy theo lối sống phương Tây, nghiện game online, nghiện internet dẫn đến
học tập sút kém, tình trạng bạo lực học đường, tình trạng học sinh phạm pháp (đánh
nhau, trộm cướp…) xuất hiện và có xu hướng phát triển. Một số giáo viên thiếu tâm
huyết, vi phạm đức nghề nghiệp. Trước thực trạng trên đòi hỏi các trường nói chung và
các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh nói riêng phải chú ý, quan tâm đến
đổi mới hoạt động giáo dục và xây dựng văn hóa nhà trường. Xây dựng văn hóa nhà
trường và quản lý vấn đề này đồng nghĩa với việc loại bỏ các vấn đề tồn tại, tiêu cực,
hạn chế, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo tri thức và nhân cách cho người học.
Xuất phát từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa của
các trường trung học cơ sở ở nước ta hiện nay cũng như ở thành phố Hồ Chí Minh có
tính thời sự và thực tiễn tốt. Do vậy, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: “Quản lý xây dựng
văn hoá nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận, khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý xây
dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở, đề xuất một số giải pháp quản lý xây
dựng văn hóa nhà trường ở các trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
-Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam về quản lý xây
dựng văn hóa nhà trương phổ thông;
-Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở: Các khái niệm công cụ, nội dung quản lý, các yếu tố ảnh hưởng
đến quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở;
2


-Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học

thể trong nhà trường. Tuy nhiên, trong luận án này chủ thể quản lý chính được xác
định là hiệu trưởng các trường trung học cơ sở, các chủ thể khác là chủ thể phối hợp
trong quản lý xây dựng văn hoá nhà trường trung học cơ sở.

3


4. Phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu và giả thuyết khoa học
4.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở, đề tài xuất
phát từ các nguyên tắc có tính phương pháp luận sau:
4.1.1.Tiếp cận văn hoá tổ chức
Cách tiếp cận này sẽ giúp xác định được các nội dung xây dựng văn hoá nhà
trường THCS bao gồm: Các giá trị văn hoá vật chất và các giá trị văn hoá tinh thần.
4.1.2. Tiếp cận chức năng quản lý
Hoạt động quản lý xây dựng văn hoá nhà trường THCS sẽ được chủ thể quản
lý thông qua các chức năng cơ bản của quản lý đó là: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo
và kiểm tra, đánh giá.
Bên cạnh 2 cách tiếp cận chính ở trên, luận án còn sử dụng một số cách tiếp
cận khác như:
-Tiếp cận hoạt động: Văn hóa nhà trường được hình thành trong quá trình
hành động, hoạt động của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh của nhà trường. Do
vậy để hiệu trưởng có thể quản lý được xây dựng văn hóa tại trường mình cần phải
quan sát và đánh giá bằng kết quả hành động, hoạt động của tất cả các cá nhân tham
gia vào hoạt động xây dựng văn hóa nhà trường.
-Tiếp cận hệ thống: Văn hóa nhà trường được xây dựng bởi các giá trị văn hóa
vật chất và các giá trị văn hóa tinh thần, các giá trị văn hóa này có mối quan hệ chặt
chẽ tác động qua lại lẫn nhau. Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường cần phải quản
lý toàn bộ các giá trị văn hóa đó trong một tổng thể nhất định. Do vậy, việc nghiên
cứu quản lý xây dựng văn hóa trường THCS phải quản lý trong mối quan hệ tác

chương 4 của luận án.
4.3. Giả thuyết khoa học
Quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí
Minh còn bộc lộ những hạn chế trong lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh
giá việc kế thừa và phát triển những giá trị vật chất và giá trị tinh thần dẫn tới hạn
chế trong việc xây dựng văn hóa nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện
nay. Nếu đề xuất và thử nghiệm được các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà
trường trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh theo tiếp cận văn hóa tổ chức và
chức năng quản lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án góp phần bổ sung và làm sáng tỏ hơn một số vấn đề lý luận về quản
lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở như: xây dựng được các khái niệm
công cụ quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở; Trên cơ sở tiếp cận
văn hoá tổ chức kết hợp với chức năng quản lý luận án đã xác định được 4 nội dung
quản lý hoạt động này; xác định được các yếu tố chủ quan và khách quan ảnh
hưởng đến quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở.
Luận án đã nêu và phân tích thực trạng quản lý xây dựng văn hóa nhà trường
trung học cơ sở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay ở mức trung bình; đề cập mức độ
ảnh hưởng của yếu tố ảnh hưởng tới quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học
cơ sở; đưa ra các giải pháp quản lý xây dựng văn hóa nhà trường trung học cơ sở
thành phố Hồ Chí Minh.
5


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full