ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HỒ NGỌC BÍCH

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VIẾT VĂN BIỂU CẢM
CHO HỌC SINH LỚP 4
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên Huế, năm 2018


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HỒ NGỌC BÍCH

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VIẾT VĂN BIỂU CẢM
CHO HỌC SINH LỚP 4
Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Tiểu học)
Demo Version - Select.Pdf SDK

Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

tình cảm đặc biệt và muốn gửi lời cám ơn đến tập thể hội đồng sư phạm nhà trường
và những em học sinh thân yêu!
Cuối cùng, đó là sự trân quý đối với tất cả những người thân trong gia đình,
bạn bè đã luôn ở bên cạnh động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.
Mặc dù
bản thân
đã nỗ lực
và cố gắng song
Demo
Version
- Select.Pdf
SDKkhó tránh khỏi những hạn chế và
thiếu sót, rất mong nhận được sự quan tâm đóng góp ý kiến từ quý thầy cô, đồng
nghiệp để luận văn được hoàn thiện!
Một lần nữa, chúng tôi xin bày tỏ lòng tri ân đến Quý vị!
Huế, ngày 24 tháng 11 năm 2018
Tác giả luận văn

Hồ Ngọc Bích

iii


MỤC LỤC
PHỤ BÌA ..........................................................................................................................................i
LỜI CAM ĐOAN ......................................................................................................ii
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... iii
MỤC LỤC .................................................................................................................. 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT....................................................................... 3
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................ 4

1


Chương 2: THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM HỖ TRỢ PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC VIẾT VĂN BIỂU CẢM CHO HỌC SINH LỚP 4 .......... 48
2.1. Nguyên tắc thiết kế ....................................................................................... 48
2.1.1. Đảm bảo mục tiêu phát triển năng lực viết văn biểu cảm cho học sinh lớp 4.... 48
2.1.2. Đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống, tính hấp dẫn ................................49
2.1.3. Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm lí và trình độ ngôn ngữ của học sinh...50
2.2. Quy trình thiết kế.......................................................................................... 51
2.2.1. Xác định kết quả mong đợi ......................................................................51
2.2.2. Xây dựng kế hoạch và nội dung hoạt động trải nghiệm...........................53
2.2.3. Thực nghiệm thăm dò và lấy ý kiến chuyên gia về thiết kế .....................54
2.2.4. Điều chỉnh và hoàn thiện hoạt động trải nghiệm .....................................56
2.3. Một số thiết kế hoạt động trải nghiệm hỗ trợ phát triển năng lực viết văn
biểu cảm cho học sinh lớp 4 ................................................................................ 57
2.3.1. Câu lạc bộ “Tôi yêu, Tôi viết” .................................................................57
2.3.2. Trải nghiệm thực tế “Tôi thấy, Tôi viết” ..................................................64
2.3.3. Thi viết văn biểu cảm theo chủ đề............................................................69
Chương 3:

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM HỖ TRỢ PHÁT

TRIỂN NĂNG
LỰC
VIẾT VĂN
BIỂU CẢM
CHO HỌC SINH LỚP 4 .......... 76
Demo
Version

9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

Viết là
Đọc là
HS
Học sinh
GV
Giáo viên
ĐHSP
Đại học Sư phạm
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
TP
Thành phố
NQ
Nghị quyết
TW
Trung ương
GD&ĐT


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Biểu đồ so sánh kết quả dạy học Tập làm văn ..................................... 87
Biểu đồ 3.2. Biểu đồ so sánh giữa kết quả thực nghiệm và đối chứng ..................... 90

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã có quan điểm chỉ đạo rõ ràng: đổi mới những
vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học; nhấn mạnh
tính hệ thống, tầm nhìn dài hạn của việc đổi mới trong lộ trình phát triển các cấp
học. Nghị quyết cũng đã chỉ rõ “học đi đôi với hành, lí luận gắn với thực tiễn”.
Trong phần giải pháp, Ban chấp hành Trung ương khoá XI đã nhấn mạnh đến việc
đổi mới mạnh mẽ phương pháp và hình thức dạy học nhằm phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học. Về phương pháp,
cần “khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc”, “tập trung dạy
cách học, cách nghĩ, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng,
phát triển năng lực”. Về hình thức, chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang học tập đa
dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá,...
Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể thông qua ngày 27/7/2017 và Dự

Version
- Select.Pdf
SDK
thảo chươngDemo

những quan sát, trải nghiệm cuộc sống, bắt đầu có thể chỉ từ những rung động, xúc
cảm về một câu thơ, một mẩu chuyện, một người lao động bình dị gặp trên góc phố,
đường quê hay một câu nói ấm áp, tràn đầy yêu thương.
Trong giai đoạn mang tính chuyển giao hiện nay, nắm bắt xu thế phát triển
của giáo dục Việt Nam cũng như những thay đổi cơ bản về chương trình, bao gồm
cả nội dung lẫn cách thức tiếp cận, tổ chức quá trình đào tạo là yêu cầu có tính cấp
thiết. Từ năm 2013, trên cả nước, một số cơ sở đào tạo và nhà trường phổ thông

Select.Pdf
(gồm ĐHSPDemo
Hà NộiVersion
và trường-THCS,
THPT SDK
Nguyễn Tất Thành trực thuộc ĐHSP
Hà Nội; trường ĐHSP TP.Hồ Chí Minh và trường THPT thực hành trực thuộc;
trường ĐHSP Thái Nguyên và trường THPT Thái Nguyên trực thuộc, trường PT
Vùng cao Việt Bắc thuộc Sở GD&ĐT Thái Nguyên; Đại học Vinh và trường THPT
Chuyên trực thuộc, trường THPT Lê Viết Thuật thuộc Sở GD&ĐT Nghệ An; khoa
Sư phạm trường ĐH Cần Thơ và trường THPT thực hành trực thuộc; Viện Khoa
học Giáo dục Việt Nam và trường THCS, THPT thực nghiệm trực thuộc) đã tham
gia thí điểm phát triển CTGD nhà trường phổ thông trên cơ sở rà soát, phân tích,
đánh giá CTGD hiện hành trong sự đối chiếu với định hướng đổi mới (theo công
văn số 791/HD-BGDĐT ngày 25/6/2013). Các trường phổ thông cũng đã xây dựng
nhiều dự án dạy học nhằm kết nối giữa chương trình hiện hành và những định
hướng đổi mới, trong đó đặc biệt chú trọng tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn
với từng lĩnh vực giáo dục, từng môn học. Trong khi đó, dù không được tổ chức
một cách hệ thống, các trường tiểu học ở Thừa Thiên Huế cũng đã từng bước cấu

6


học), để từ học văn, học ngôn ngữ dân tộc, học sinh biết biểu đạt xúc cảm cá nhân
qua những con chữ có hồn và luôn nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên, yêu từng trang
sách mở, yêu gia đình bằng những rung động chân thành.
Trên nền của chất liệu dạy học tiếng mẹ đẻ hiện nay ở nhà trường tiểu học và
những chiến lược đổi mới giáo dục phổ thông Việt Nam, cần thiết phải tăng cường
các hình thức, dự án học tập theo tinh thần đổi mới, hiện đại. Viết văn biểu cảm một
mặt hỗ trợ hoàn thiện năng lực viết các thể loại văn bản nghệ thuật (kể chuyện, miêu
tả), mặt khác là sự thể nghiệm tích hợp giữa năng lực sản sinh ngôn bản ở một dạng

7


thức mới mẻ, tích hợp giữa dạy tiếng Việt và giáo dục phẩm chất, xúc cảm thẩm mĩ
cho học sinh. Trong bối cảnh hiện nay, trước những sức ép về thời gian, quy trình dạy
học môn học, hoạt động trải nghiệm có thể xem là địa hạt lí tưởng để đề xuất các thiết
kế nhằm phát triển năng lực viết văn biểu cảm cho học sinh cuối bậc tiểu học nói
chung, học sinh lớp 4 nói riêng. Hoạt động trải nghiệm cũng đồng thời có thể mang
đến cho học sinh cơ hội bước ra ngoài khuôn mẫu của một giờ học cứng nhắc, giúp
các em vượt khỏi không gian chật hẹp của lớp học để thoả sức quan sát, giải phóng
năng lượng và bộc lộ cảm xúc trong sản phẩm viết (nói) một cách tự nhiên.
“Thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm hỗ trợ phát triển năng lực
viết văn biểu cảm cho học sinh lớp 4” là hướng nghiên cứu chúng tôi lựa chọn
nhằm thể nghiệm năng lực thiết kế, xây dựng nguồn tài nguyên dạy học Tiếng Việt
ở tiểu học, đồng thời góp phần giải quyết những khó khăn trong giai đoạn giáo dục
Việt Nam đang có những bước biến chuyển mạnh mẽ hiện nay nhằm thực hiện mục
tiêu đổi mới căn bản, toàn diện và hiện đại.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhận thấy tầm quan trọng của việc dạy học văn biểu cảm cũng như hoạt

Demo

cảm 7” (2012) lại hướng đến việc cung cấp các mẫu bài viết có giá trị định hướng
và tham khảo. Ở một góc nhìn khác của việc tăng cường khả năng dùng từ trong
văn biểu cảm, tác giả Nguyễn Thị Đầy đã đặt vấn đề “Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ
láy trong dạy học văn biểu cảm cho học sinh Trung học Cơ sở” (2016). Thành công
lớn nhất của đề tài nghiên cứu khoa học này là đã chỉ ra được một trong những cách
thức để nâng cao chất lượng, hiệu quả văn biểu cảm, khẳng định “sử dụng lớp từ láy
sẽ làm cho lời văn, bài văn trở nên hấp dẫn và giàu cảm xúc hơn”.
Chương trình, sách giáo khoa Tiếng Việt cấp tiểu học hiện hành do tác giả
Nguyễn Minh Thuyết và cộng sự biên soạn không đề cập một cách chính thống đến
thuật ngữ văn biểu cảm. Về các loại thể văn học, kể chuyện và miêu tả là hai dạng
thức cơ bản, xuyên suốt nhằm giúp học sinh phát triển năng lực viết văn. Mặc dù

Demo
- Select.Pdf
SDK
vậy, dù là trần
thuật Version
hay tái hiện
bức tranh cuộc
sống bằng ngôn từ giàu hình ảnh,
trong thực tế, khi viết văn tả người, tả cảnh, tả cây cối,... học sinh vẫn thường xuyên
sử dụng phương thức biểu cảm để bộc lộ tình cảm, thái độ và cách nhìn sự vật theo
nét riêng của mình. Đặc trưng này cũng được đề cập, tường minh trong các công
trình nghiên cứu về lí luận và phương pháp dạy học bộ môn của các tác giả Lê
Phương Nga (2009), Hoàng Hoà Bình - Nguyễn Minh Thuyết (2012), Hoàng Thị
Tuyết (2012).
Không chỉ có ở nhà trường phổ thông Việt Nam, trên thế giới, các công trình
nghiên cứu, ứng dụng dạy học về “Feelings and Emotions” (cảm giác và cảm xúc)
được cập nhật khá thường xuyên. Các nước như Anh, Mĩ, Pháp, Đức, Úc,... đều đưa
bộ môn này vào chương trình phổ thông và đặc biệt hơn, phát triển ngay ở lớp đầu

độ sáng -tạo
cũng như các
phép đo, Chương trình phổ thông
tổng thể thông qua tháng 7/2017 đã quyết định gọi môn học rất được xã hội mong
đợi sẽ làm nên những đột phá trong giáo dục này là Hoạt động trải nghiệm. Dù với
những danh xưng khác nhau, các nhà khoa học, các nhà sư phạm và cộng đồng kì
vọng đây sẽ là hoạt động tạo nên những bước đột phá trong giáo dục, đưa người học
đến gần với thực tiễn, bằng trải nghiệm để khắc sâu tri thức, kĩ năng và cũng qua
trải nghiệm mà hình thành, phát triển năng lực.
Có khá nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm, trong đó tiêu
biểu phải kể đến “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà
trường phổ thông” (2015) của tác giả Bùi Ngọc Diệp; “Một số phương pháp tổ chức
hoạt động trải nghiệm cho học sinh phổ thông” (2015) của Nguyễn Thị Kim Dung
và Nguyễn Thị Hằng. Từ nghiên cứu của các tác giả trên, những hình thức như câu
lạc bộ, hội thi, tham quan dã ngoại,... và cách thức tích hợp hoạt động trải nghiệm
vào dạy học bộ môn được chi tiết đến người đọc. Không chỉ dừng lại nghiên cứu lí

10


thuyết, một số bài viết, chuyên luận trong thời gian gần đây đã đi sâu khai thác việc
vận dụng hoạt động trải nghiệm vào nhiều môn học cụ thể. Điển hình có Nguyễn
Thị Phương Thảo với đề tài “Tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí
lớp 11 Trung học Phổ thông” (2011), Nguyễn Thị Mai Phương với “Phát triển năng
lực đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo” (2017).
Những nghiên cứu này có giá trị đối với việc cung cấp mẫu thực nghiệm sư phạm
của hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông, đồng thời khẳng định tính
khả thi khi tích hợp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học các lĩnh vực khoa
học khác nhau. Cũng theo định hướng ứng dụng, “Hướng dẫn tổ chức hoạt động trải
nghiệm cho học sinh tiểu học” và “Hoạt động trải nghiệm” (bộ sách dành cho học

11


hoạt động viết nhằm giúp học sinh tiểu học biểu đạt cảm xúc. Phải đến “Phương
pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học” (2009), tác giả Lê Phương Nga mới mang đến
cái nhìn rộng mở hơn về những giờ học ngoại khoá Tiếng Việt, giúp các nhà thực
hành sư phạm hướng dẫn trẻ vượt qua giới hạn của không gian chật hẹp để bước ra
thế giới bên ngoài (hiểu theo cả góc nhìn về địa lí lẫn sự giải phóng tư tưởng) để trải
nghiệm và ghi lại những xúc cảm về cuộc sống, con người...
Chúng tôi cũng tìm thấy trong bài viết [60] những kết luận sau quá trình thể
nghiệm dạy học: “Chúng tôi thực hành trải nghiệm để học tập mỗi ngày và thật tự
nhiên khi viết về những cảm xúc được hình thành trong quá trình trải nghiệm; đó
như là cách tuyệt vời để cho mọi người biết những gì chúng tôi đã thấy, đã nghe, đã
chia sẻ”. Tác giả, nhà thực hành sư phạm còn khẳng định rằng trải nghiệm sẽ giúp
kiểm chứng và khắc sâu hơn lí thuyết được tiếp thu; hơn thế, nhờ trải nghiệm mà
xúc cảm sẽ trở nên vi tế hơn, “có màu sắc” hơn. Bên cạnh ông, nhiều bài viết tản
mạn trên diễn đàn giáo dục thế giới cũng hoạch định rõ các bước để thực hiện một
“Report Experience”: i) Phải có kế hoạch hoạt động chi tiết, kế hoạch này sẽ xuyên
suốt quá trình trải nghiệm và viết văn sau đó; ii) Ghi lại, nắm bắt những gì nhìn

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
thấy, nghe thấy
và cảm
nhận được;
iii) Sau quá
trình thu thập thông tin sẽ là công
đoạn xử lí, lựa chọn để trình bày bằng văn bản; iv) Ở phần viết, không quên liên kết

- Thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển năng lực viết
văn biểu cảm cho học sinh lớp 4.

Select.Pdf
SDK
- ThựcDemo
nghiệmVersion
sư phạm -nhằm
kiểm chứng
tính khả thi của thiết kế đề xuất.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển năng lực viết văn
biểu cảm cho học sinh lớp 4.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Các mô hình, hình thức thiết kế hoạt động trải nghiệm gắn với mục tiêu
phát triển năng lực viết có sử dụng phương thức biểu cảm.
- Thiết kế đề xuất được thực hiện đối với học sinh lớp 4; quá trình tổ chức
hoạt động trải nghiệm (thực nghiệm sư phạm) tiến hành tại trường Tiểu học Phú
Hoà - Thành phố Huế và trường Tiểu học Hương Văn 1 (thị xã Hương Trà).

13


5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Phương pháp lịch sử dùng các tài liệu lí thuyết đã có làm nền tảng cho việc
phát hiện các xu hướng, trường phái nghiên cứu và tìm nguồn gốc phát sinh, quá
trình phát triển của hoạt động trải nghiệm trong viết văn biểu cảm.
Phương pháp phân tích, tổng hợp giúp phân tích, tổng hợp tài liệu có liên

14


7. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, phần Nội dung
của luận văn được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1. Cơ sở khoa học của việc thiết kế và tổ chức hoạt động trải
nghiệm hỗ trợ phát triển năng lực viết văn biểu cảm cho học sinh tiểu học
Chương 2. Thiết kế hoạt động trải nghiệm hỗ trợ phát triển năng lực viết văn
biểu cảm cho học sinh lớp 4
Chương 3. Tổ chức hoạt động trải nghiệm hỗ trợ phát triển năng lực viết văn
biểu cảm cho học sinh lớp 4

Demo Version - Select.Pdf SDK

15