VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM VĂN CƢỜNG

THÍCH ỨNG VỚI HỌC TẬP NHÓM
THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN
NGƢỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC

Ngành: Tâm lý học
Mã số: 9.31.04.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS. TRẦN HỮU LUYẾN

HÀ NỘI - 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu, kết

quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ
công trình nghiên cứu nào khác.
Tác giả luận án

Phạm Văn Cường


LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THÍCH ỨNG VỚI

HỌC TẬP NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN NGƢỜI
DÂN TỘC THIỂU SỐ ................................................................................................ 7
1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài............................................................................ 7
1.2. Những nghiên cứu ở trong nước .......................................................................... 14
Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU THÍCH ỨNG VỚI HỌC TẬP

NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN NGƢỜI DÂN TỘC
THIỂU SỐ .................................................................................................................. 23
2.1. Thích ứng ............................................................................................................. 23
2.2. Thích ứng với học tập nhóm ................................................................................ 29
2.3. Thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ ................................................ 41
2.4. Thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên người dân tộc
thiểu số miền núi phía Bắc .......................................................................................... 48
2.5. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín
chỉ của sinh viên người dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc....................................... 56
Chƣơng 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.............................. 61

3.1. Tổ chức nghiên cứu.............................................................................................. 61
3.2. Phương pháp nghiên cứu...................................................................................... 66
Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN THÍCH ỨNG VỚI

HỌC TẬP NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN NGƢỜI
DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC ..................................................... 77
4.1. Đánh giá chung về thực trạng thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín
chỉ của sinh viên người dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc....................................... 77
4.2. Thực trạng mức độ thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh

: Giáo viên

HĐHT

: Hoạt động học tập

HTN

: Học tập nhóm

PTTH

: Phổ thông trung học

SV

: Sinh viên

TB

: Trung bình


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Bảng 2.1: Sự khác nhau giữa đào tạo theo niên chế và đào tạo học chế tín
chỉ ............................................................................................................ 42
Bảng 2.2. So sánh sự khác biệt giữa học tập nhóm theo niên chế và học tập 44
nhóm theo học chế tín chỉ ............................................................................... 44
Bảng 2.3: Mức độ thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh

Bảng 4.11: Mức độ thích ứng với thực hiện thảo luận theo học chế tín chỉ
của sinh viên DTTS miền núi phía Bắc về mặt hành vi ......................... 97
Bảng 4.12: Mức độ thích ứng với kiểm tra, đánh giá kết quả theo học chế
tín chỉ của sinh viên DTTS miền núi phía Bắc về mặt nhận thức .......... 99
Bảng 4.13: Mức độ thích ứng với kiểm tra, đánh giá kết quả theo học chế
tín chỉ của sinh viên người DTTS miền núi phía Bắc về mặt thái độ... 101
Bảng 4.14: Mức độ thích ứng với kiểm tra, đánh giá kết quả theo học chế
tín chỉ của sinh viên người DTTS miền núi phía Bắc về mặt hành vi.. 103
Bảng 4.15: Mức độ thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ của
sinh viên DTTS miền núi phía Bắc theo nhóm dân tộc........................ 105
Bảng 4.16: Mức độ thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ của
sinh viên DTTS miền núi phía Bắc theo địa bàn cư trú ........................ 106
Bảng 4.17: Mức độ thích ứng với học tập nhóm theo học chế tín chỉ của
sinh viên DTTS miền núi phía Bắc theo năm học ................................ 108
Bảng 4.18: Tương quan giữa các tiêu chí đo trên các mặt nhận thức, thái
độ, hành vi............................................................................................. 110

Bảng 4.19: Hứng thú học tập nhóm của sinh viên DTTS miền núi phía Bắc111
Bảng 4.20: Động cơ học tập nhóm của sinh viên DTTS miền núi phía Bắc 112
Bảng 4.21: Phương pháp học tập nhóm của sinh viên DTTS miền núi phía
Bắc......................................................................................................... 114
Bảng 4.22: Kỹ năng học tập nhóm của sinh viên DTTS miền núi phía Bắc 115
Bảng 4.23: Yêu cầu, quy định trong học tập nhóm của sinh viên DTTS
miền núi phía Bắc ................................................................................. 118
Bảng 4.24: Mối quan hệ với cố vấn học tập của sinh viên DTTS ................ 121


miền núi phía Bắc.......................................................................................... 121
Bảng 4.25: Tương quan giữa các yếu tố ảnh hưởng đến thích ứng với học
tập nhóm của sinh viên DTTS miền núi phía Bắc ................................ 122

DTTS ở từng hoạt động thành phần của hoạt động học tập. Từ nghiên cứu này, đã
cung cấp cho chúng tôi những thông tin, gợi ý rất quý báu để tiếp tục phát triển
hướng nghiên cứu thích ứng mới của sinh viên DTTS là thích ứng với học tập
nhóm. Học tập nhóm trong phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ hiện nay trở
thành một nhiệm vụ thường xuyên, bắt buộc ở tất cả các học phần nhằm phát huy
tính tích cực, chủ động của người học. Học tập nhóm trong học tập theo học chế tín
chỉ giúp cho mỗi cá nhân gắn kết hơn, nỗ lực hơn để đạt được những mục tiêu
chung. Trong học tập nhóm mỗi cá nhân sẽ có cơ hội để phát huy những ưu điểm
của mình đóng góp vào thành công của nhóm, đồng thời những hạn chế của cá nhân
sẽ được các cá nhân khác chia sẻ, giúp đỡ. Khi thích ứng được với học tập nhóm sẽ
giúp SV hình thành nhiều kỹ năng học tập quan trọng như: kỹ năng học tập hợp tác,
kỹ năng thuyết trình, kỹ năng tìm kiếm tài liệu học tập.v.v…
1.3. Thực tế giảng dạy ở khu vực miền núi phía Bắc hiện nay chúng tôi nhận
thấy để tiến hành học tập nhóm hiệu quả cần phải có sự tích cực, chủ động, trách nhiệm
của mỗi sinh viên. Tuy nhiên, các trường đại học thuộc khu vực miền núi phía Bắc có
một bộ phận không nhỏ sinh viên người dân tộc thiểu số (DTTS) theo học. Sinh viên
người DTTS là đối tượng sinh viên có điểm tuyển sinh đầu vào thấp hơn, mặt bằng
nhận thức có những hạn chế nhất định. Hơn nữa, những sinh viên DTTS có những đặc

1


trưng về tâm lý, giao tiếp là rụt rè, tự ti và thường thụ động. Do vậy, khi tiến hành HTN
ở đại học không ít SV người DTTS tỏ ra ỷ lại, không thích ứng được với phương thức
học tập trên. Hệ quả là kết quả học tập của SV người DTTS không tốt, nhiều mảng
kiến thức phần tự học bị rỗng, chưa đáp ứng được chuẩn đầu ra của các trường đại học.
Vì vậy, cần phải có những nghiên cứu cụ thể để chỉ rõ thực trạng thích ứng với học tập
nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên người DTTS, các yếu tố ảnh hưởng đến thực
trạng và biện pháp tác động làm thay đổi thực trạng là một việc làm cần thiết.
Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi chọn: “Thích


- Đề xuất và làm rõ tính hiệu quả của một số biện pháp tác động nâng cao
mức độ thích ứng với HTN theo học chế tín chỉ cho các trường hợp điển hình SV
người DTTS miền núi phía Bắc.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Biểu hiện và mức độ thích ứng với HTN theo học chế tín chỉ của SV người
DTTS miền núi phía Bắc.
3.2. Phạm vi nghiên cứu

- Về khách thể và địa bàn nghiên cứu:
+ Khách thể nghiên cứu chính: 410 SV người DTTS miền núi phía Bắc.
+ Khách thể nghiên cứu bổ trợ: 40 giảng viên ở khu vực miền núi phía Bắc.
Luận án chỉ tiến hành nghiên cứu trên SV người DTTS đang học từ năm thứ
I đến năm III ở 2 trường đại học thuộc khu vực miền núi phía Bắc là: Đại học Sư
phạm - Đại học Thái Nguyên (ĐHSP - ĐHTN) và Đại học Tân Trào - Tuyên

Quang. Những sinh viên DTTS thuộc khách thể nghiên cứu là những sinh viên
DTTS người Việt Nam, biết sử dụng tiếng Việt, học tập nhóm chung với các sinh
viên người Kinh trong các trường đại học.

- Về nội dung nghiên cứu:
Thích ứng với HTN theo học chế tín chỉ của SV người DTTS có nội hàm rất
rộng: thích ứng với các thành phần trong cấu trúc tâm lý của loại học tập này như:
thích ứng với cơ chế hoạt động tâm lý của hoạt động này hay thích ứng với các hoạt
động thành phần của loại hoạt động này …v.v. Luận án chỉ nghiên cứu thích ứng
với các hoạt động thành phần của HTN theo học chế tín chỉ, cụ thể: Thích ứng với

hoạt động lập nhóm học tập; Thích ứng với phân chia trách nhiệm học tập; Thích
ứng với thực hiện thảo luận và thích ứng với kiểm tra, đánh giá kết quả.

thuộc về một khách thể (sinh viên người DTTS).
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu cơ
bản sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp trò chuyện
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
- Phương pháp thực nghiệm tác động
- Phương pháp thống kê toán học.

4


5. Đóng góp mới của luận án
5.1. Đóng góp mới về lý luận
Kết quả nghiên cứu lý luận về thích ứng với HTN theo học chế tín chỉ
của sinh viên người DTTS cụ thể như:

- Khái quát hóa được các hướng nghiên cứu về thích ứng với HTN theo
học chế tín chỉ ở trong nước và ngoài nước, tìm hướng nghiên cứu mới cho
luận án .

- Xây dựng được hệ thống các khái niệm công cụ cơ bản đủ để thực hiện
luận án. Đặc biệt là khái niệm công cụ chính thích ứng với HTN theo học chế tín
chỉ của sinh viên người DTTS: Thích ứng với hoạt động học tập nhóm theo học



- Ý nghĩa lý luận của luận án: Những kết quả này góp phần làm sáng tỏ thêm lý
luận tâm lý học về thích ứng, đặc biệt là thích ứng với HTN theo học chế tín chỉ của sinh
viên người DTTS.

- Ý nghĩa thực tiễn của luận án: Những kết quả nghiên cứu trên có thể dùng
làm tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý, thầy cô giáo và SV các trường đại học,
cao đẳng có SV người DTTS.
7. Cấu trúc của luận án
Ngoài phần Mở đầu; Kết luận và kiến nghị; Danh mục bài báo công bố;
Danh mục tài liệu tham tham khảo; Phụ lục, luận án gồm 4 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu thích ứng với học tập nhóm theo
học chế tín chỉ của sinh viên người dân tộc thiểu số
Chương 2: Cơ sở lý luận nghiên cứu thích ứng với học tập nhóm theo học
chế tín chỉ của sinh viên người dân tộc thiểu số
Chương 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
Chương 4: Kết quả nghiên cứu thực tiễn thích ứng với học tập nhóm theo
học chế tín chỉ của sinh viên người dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc.

6


Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full