BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

HUỲNH CÔNG THANH

GIÁ TRỊ CỦA THỬ NGHIỆM PHÁT HIỆN KHÁNG NGUYÊN
NS1 VÀ CÁC YẾU TỐ DỊCH TỄ, LÂM SÀNG, HUYẾT HỌC
VÀ SINH HÓA TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ TIÊN LƯỢNG SỚM
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE NẶNG Ở TRẺ EM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

HUỲNH CÔNG THANH

GIÁ TRỊ CỦA THỬ NGHIỆM PHÁT HIỆN KHÁNG NGUYÊN
NS1 VÀ CÁC YẾU TỐ DỊCH TỄ, LÂM SÀNG, HUYẾT HỌC
VÀ SINH HÓA TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ TIÊN LƯỢNG SỚM
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE NẶNG Ở TRẺ EM


Trang
ĐẶT VẤN ĐỀ ...................................................................................................... 1

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.............................................................................. 4
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ......................................................... 5

1.1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu .................................................................... 5
1.2. Xét nghiệm chẩn đoán SXHD ..................................................................... 8
1.3. Tiên lượng sớm SXHD nặng ....................................................................... 22
1.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ................................................ 29
CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........ 37
2.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................... 37

2.2. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................. 37
2.3. Các sai lệch và biện pháp khắc phục........................................................... 54
2.4. Vấn đề y đức trong nghiên cứu.................................................................... 55
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU....................................................... 56

3.1. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng trong 72 giờ đầu của mẫu
nghiên cứu...............................................................................................................56
3.2. Giá trị của xét nghiệm nhanh phát hiện NS1 virút dengue trong chẩn
đoán SXHD ở dân số nghiên cứu ........................................................................ 65


3.3. Mối liên quan giữa các yếu tố dịch tễ, lâm sàng, huyết học và sinh hóa
trong 72 giờ đầu với SXHD, mô hình chẩn đoán sớm SXHD ............................... 69
3.4. Mối liên quan giữa các yếu tố dịch tễ, lâm sàng và cận lâm sàng trong 72
giờ đầu với SXHD nặng ................................................................................................ 73
CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN ................................................................................. 77


- AST

Aspartate Transaminase

- CK

Creatin kinase

- DENV

Dengue virus

- DHCB

Dấu hiệu cảnh báo

- ELISA

Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay
Xét nghiệm hấp phụ miễn dịch gắn men

- Hct

Hematocrit

- IFN-ɤ

Interferon gamma

- IL

Trang
Bảng 1.1. Chẩn đoán xác định và có thể nhiễm dengue, phân tích kết quả
và đặc tính mẫu thử ........................................................................ 14
Bảng 1.2. Bảng phân loại và định nghĩa trường hợp SXHD theo
TCYTTG 2009 có điều chỉnh......................................................... 23
Bảng 2.1. Định nghĩa, phân loại và giá trị các biến số trong nghiên cứu ........ 39

Bảng 2.2. Lịch thu nhận máu và lượng máu lấy ............................................. 46
Bảng 2.3. Ngưỡng phát hiện của xét nghiệm one-step real-time multiplex
RT-PCR .......................................................................................... 49
Bảng 3.1. Đặc điểm của dân số nghiên cứu .................................................... 57
Bảng 3.2. Đặc điểm dịch tễ và lâm sàng trong 72 giờ đầu của những
trường hợp SXHD .......................................................................... 60

Bảng 3.3. Đặc điểm cận lâm sàng trong 72 giờ đầu của những trường
hợp SXHD ...................................................................................... 61
Bảng 3.4. Đặc điểm dịch tễ và lâm sàng trong 72 giờ đầu của những
trường hợp SXHD nặng ................................................................. 64

Bảng 3.5. Đặc điểm cận lâm sàng trong 72 giờ đầu của những trường
hợp SXHD nặng ............................................................................. 65
Bảng 3.6. Bảng kết quả NS1 Ag Strip ............................................................ 66
Bảng 3.7. Giá trị của thử nghiệm NS1 Ag Strip ............................................. 66
Bảng 3.8. Kết quả phân tích mối liên quan giữa các yếu tố dịch tễ và lâm
sàng trong 72 giờ đầu với SXHD ................................................... 70
Bảng 3.9. Kết quả phân tích mối liên quan giữa các yếu tố cận lâm sàng
trong 72 giờ đầu với SXHD ........................................................... 71


Bảng 3.10. Kết quả phân tích đa biến mối liên quan giữa các yếu tố dịch

Sơ đồ 2.1. Sơ đồ nghiên cứu ........................................................................... 45
Biểu đồ 3.1. Tần số và tỉ lệ SXHD của mẫu nghiên cứu ................................. 57

Biểu đồ 3.2. Tần số trường hợp SXHD qua các năm ..................................... 58
Biểu đồ 3.3. Phân loại SXHD trong nghiên cứu............................................. 59
Biểu đồ 3.4. Tần số và tỉ lệ nhập viện của SXHD trong nghiên cứu.............. 59
Biểu đồ 3.5. Phân bố týp huyết thanh DENV theo năm ................................. 62
Biểu đồ 3.6. Biểu đồ Venn các biến chứng nặng SXHD................................ 63
Biểu đồ 3.7. Tỉ lệ NS1 dương tính theo nhóm tuổi......................................... 67
Biểu đồ 3.8. Tỉ lệ NS1 dương tính theo ngày bệnh ........................................ 67
Biểu đồ 3.9. Tỉ lệ NS1 dương tính theo týp huyết thanh ................................ 68
Biểu đồ 3.10. Tỉ lệ NS1 dương tính theo đáp ứng miễn dịch ......................... 68


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Sốt xuất huyết dengue (SXHD) là bệnh nhiễm siêu vi do muỗi lây truyền
có tốc độ lan nhanh nhất trên thế giới. Trong hơn 50 năm qua, tần suất mới
mắc tăng lên gấp 30 lần với sự mở rộng vùng địa lý sang những quốc gia mới,
từ thành thị đến nông thôn. Ở những vùng có dịch, SXHD là một trong những
nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện và tử vong ở trẻ em. Ước tính trên toàn

thế giới, có trên 3 tỉ người sống trong vùng dịch tễ dengue trên hơn 100 quốc
gia, hằng năm có khoảng 100 triệu trường hợp bệnh có biểu hiện lâm sàng,
khoảng 2% đến 5% trong số đó là nặng [124].
SXHD là một bệnh hệ thống và “động”, với diễn tiến bệnh và kết cuộc
khó đoán trước. Biểu hiện có thể từ không triệu chứng đến sốc, xuất huyết

nặng có thể gây tử vong. Hầu hết các trường hợp bệnh tự giới hạn và hồi

chứng của thất thoát huyết tương khó đo lường. Ngoài ra những xét nghiệm
đắt tiền như PCR không sẵn có tại y tế tuyến cơ sở của những quốc gia nghèo.

Trong thời gian gần đây, một trong những công cụ giúp chẩn đoán sớm
SXHD ngay từ ngày sốt đầu tiên được sử dụng ngày càng nhiều là xét nghiệm
phát hiện kháng nguyên NS1 của vi rút dengue (DENV). Tuy nhiên, giá trị
chẩn đoán của xét nghiệm này thay đổi qua nhiều nghiên cứu thực hiện tại
nhiều nơi [49],[104],[114], chúng tôi muốn đánh giá lại giá trị của xét nghiệm
nhanh NS1 trên dân số trẻ em Tiền Giang.
Đối với dân số không tiếp cận được với xét nghiệm nhanh NS1 cũng như

những phương tiện xét nghiệm đắt tiền khác cần có những chỉ tố lâm sàng
và/hoặc cận lâm sàng đơn giản và sớm nhằm đưa ra một chẩn đoán đáng tin
cậy cho những trường hợp SXHD ưu tiên nhập viện. Trong khi chờ đợi một
xét nghiệm chẩn đoán SXHD sớm nhanh, nhạy và giá thành rẻ được phổ biến
rộng rãi thì rất cần các mô hình chẩn đoán sớm.
Song song đó, SXHD là một bệnh biểu hiện lâm sàng phức tạp, có thể

diễn tiến nặng dẫn đến tử vong. Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG) năm 2009
đã đưa ra các dấu hiện cảnh báo các trường hợp có thể diễn tiến nặng, tuy

nhiên những dấu hiệu và triệu chứng này thường xuất hiện sau 72 giờ. Do đó,
việc nhận diện nhóm bệnh nhân nguy cơ bị SXHD nặng trong giai đoạn sớm
trước 72 giờ sẽ giúp các bác sĩ cho nhập viện và theo dõi sát phát hiện sớm

biến chứng nặng để điều trị kịp thời. Ngoài ra, nó sẽ gợi ý cho việc nhắm đến


3




Luận án đầy đủ ở file: Luận án Full