TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
19
11
12
13
14

Mục lục
1. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
1.2. Mục đích nghiên cứu
1.3. Đối tượng nghiên cứu
1.4. Phương pháp nghiên cứu
2. PHẦN NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.3. Những giải pháp thực hiện
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận.
3.2. Kiến nghị
Tài liệu tham khảo

1C tôi thấy: Toán có lời văn có vị trí rất quan trọng trong chương trình toán ở
trường Tiểu học. Học sinh được làm quen với toán có lời văn ngay từ lớp 1, yêu
cầu học sinh viết câu lời giải cho phép tính, nêu đề bài toán. Đây quả là một khó
khăn đối với học sinh, khi học giải toán có lời văn. Đọc một đề toán đang còn
khó đối với các em, và còn tiếp tục phải tìm hiểu đề toán, tóm tắt đề, đặt câu lời
giải , phép tính, đáp số,… Vì vậy, đây cũng là vấn đề được đồng nghiệp của tôi
luôn trao đổi và thảo luận: “Làm thế nào để học sinh hiểu được đề toán, viết
được tóm tắt, nêu được câu lời giải hay, phép tính đúng” là một quá trình dày
công vun xới “người trồng”.
Toán có lời văn thực chất là những bài toán thực tế, nội dung bài toán được
thông qua những câu văn nói về những quan hệ, tương quan và phụ thuộc có liên
quan tới cuộc sống thường xảy ra hàng ngày. Cái khó của bài toán có lời văn là
phải lược bỏ những yếu tố về lời văn đã che đậy bản chất toán học của bài toán.
Hay nói cách khác là chỉ ra các mối quan hệ giữa các yếu tố toán học chứa đựng
trong bài toán và nêu ra câu lời giải phép tính thích hợp để từ đó tìm được đáp
số của bài toán.
Nhưng làm thế nào để học sinh hiểu và giải toán theo yêu cầu cuả chương
trình, đó là điều cần phải trao đổi nhiều đối với các nhà sư phạm, nhất là việc đặt
câu lời giải cho bài toán nhưng chúng ta biết ngay từ lớp một đã yêu cầu viết câu
lời giải, quả là một bước nhảy vọt khá lớn trong chương trình toán. Nhưng nếu
như nắm bắt được cách giải toán ngay từ lớp 1 thì đến các lớp sau các em dễ
dàng tiếp thu, nắm bắt và gọt dũa, tô luyện để trang bị thêm vào hành trang kiến
thức của mình để tiếp tục học tốt hơn ở các lớp trên.
Thực tế qua nhiều năm giảng dạy ở Tiểu học tôi nhận thấy học sinh giải các
bài toán có lời văn rất chậm so với các dạng bài tập khác. Các em thường lúng
túng khi đặt câu lời giải cho phép tính, do đó kết quả chưa cao, nhiều khi dạy
học sinh đặt câu lời giải còn vất vả hơn dạy trẻ lựa chọn các phép tính và thực
hiện các phép tính ấy để tìm ra đáp số, có lẽ vì thế mà đa số giáo viên muốn dạy
học sinh đặt câu lời giải sớm hơn để các em có nhiều thời gian rèn kĩ năng này.
Việc đặt lời giải ngay từ lớp 1 sẽ là một khó khăn đối với giáo viên trực tiếp

Khả năng giải toán có lời văn chính là phản ánh năng lực vận dụng kiến
thức của học sinh. Học sinh hiểu về mặt nội dung kiến thức toán học vận dụng
vào giải toán kết hợp với kiến thức Tiếng Việt để giải quyết vấn đề trong toán
học. Từ ngôn ngữ thông thường trong các đề toán đưa ra cho học sinh đọc - hiểu
- biết hướng giải đưa ra phép tính kèm câu trả lời và đáp số của bài toán.
Giải toán có lời văn góp phần củng cố kiến thức toán, rèn luyện kỹ năng
diễn đạt, tích cực góp phần phát triển tư duy cho học sinh tiểu học.
Đó là nguyên nhân chính mà tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Một số biện
pháp giúp học sinh lớp 1 giải toán có lời văn”.
Đối với trẻ là học sinh lớp 1, môn toán tuy có dễ nhưng để học sinh đọchiểu bài toán có lời văn quả không dễ dàng, vả lại việc viết lên một câu lời giải
phù hợp với câu hỏi của bài toán cũng là vấn đề không đơn giản. Bởi vậy nỗi
băn khoăn của giáo viên là hoàn toàn chính đáng.
Vậy làm thế nào để giáo viên nói - học sinh hiểu , học sinh thực hành diễn đạt đúng yêu cầu của bài toán.
Đó là mục đích chính của đề tài này.

2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trong quá trình giảng dạy ở Tiểu học…. đặc biệt dạy lớp 1, tôi nhận thấy
hầu như giáo viên nào cũng phàn nàn khi dạy đến phần giải toán có lời văn ở
lớp 1. Học sinh rất lúng túng khi nêu câu lời giải, thậm chí nêu sai câu lời giải,
viết sai phép tính, viết sai đáp số. Những tiết đầu tiên của giải toán có lời văn
mỗi lớp chỉ có khoảng 20% - 25% số học sinh biết nêu lời giải, viết đúng phép
3


tính và đáp số. Số còn lại là rất mơ hồ, các em chỉ nêu theo quán tính hoặc nêu
miệng thì được nhưng khi viết các em lại rất lúng túng, làm sai, một số em làm
đúng nhưng khi cô hỏi lại lại không biết để trả lời. Chứng tỏ các em chưa nắm
được một cách chắc chắn cách giải bài toán có lời văn. Giáo viên phải mất rất
nhiều công sức khi dạy đến phần này.
Kết quả điều tra tại lớp 1C Trường Tiểu học Thị trấn Sao Vàng

số
SL
TL
18 52,8%

HS giải đúng
cả 3 bước
SL
10

TL
29,4%

Từ kết quả khảo sát trên tôi đã tìm được những nguyên nhân sau:
- Nguyên nhân từ phía giáo viên:
- Giáo viên chưa chuẩn bị tốt cho các em khi dạy những bài trước. Những
bài nhìn hình vẽ viết phép tính thích hợp, đối với những bài này hầu như học
sinh đều làm được nên giáo viên tỏ ra chủ quan, ít nhấn mạnh hoặc không chú ý
lắm mà chỉ tập trung vào dạy kĩ năng đặt tính, tính toán của học sinh mà quên
mất rằng đó là những bài toán làm bước đệm, bước khởi đầu của dạng toán có
lời văn sau này. Đối với giáo viên dạy lớp 1 khi dạy dạng bài nhìn hình vẽ viết
phép tính thích hợp, cần cho học sinh quan sát tranh tập nêu bài toán và thường
xuyên rèn cho học sinh thói quen nhìn hình vẽ nêu bài toán. Có thể tập cho
những em học sinh giỏi tập nêu câu trả lời cứ như vậy trong một khoảng thời
gian chuẩn bị như thế thì đến lúc học đến phần bài toán có lời văn học sinh sẽ
không ngỡ ngàng và các em sẽ dễ dàng tiếp thu, hiểu và giải đúng.
- Nguyên nhân từ phía học sinh
Do học sinh mới bắt đầu làm quen với dạng toán này lần đầu, tư duy của
các em còn mang tính trực quan là chủ yếu. Mặt khác ở giai đoạn này các em
chưa đọc thông viết thạo, các em đọc còn đánh vần nên khi đọc xong bài toán

+
1
=
2
Và yêu cầu tăng dần, học sinh có thể nhìn từ một tranh vẽ bài 4 trang 77 diễn đạt
theo 2 cách .

Cách 1: Có 8 hộp thêm 1 hộp, tất cả là 9 hộp.
8

+

1

=

9

Cách 2: Có 1 hộp đưa vào chỗ 8 hộp , tất cả là 9 hộp.
1

+

8

=

9

Tương tự câu b: Có 7 bạn và 2 bạn đang đi tới. Tất cả là 9 bạn.

-

2

=

8

Ở đây giáo viên cần động viên các em diễn đạt trình bày miệng ghi đúng
phép tính.
Tư duy toán học được hình thành trên cơ sở tư duy ngôn ngữ của học
sinh.
Khi dạy bài này cần hướng dẫn học sinh diễn đạt trình bày động viên các
em viết được nhiều phép tính để tăng cường khả năng diễn đạt cho học sinh.
Giải pháp 2: Hướng dẫn giải toán có lời văn thông qua đề toán bằng lời
Đến cuối học kì I học sinh đã được làm quen với tóm tắt bằng lời.
Bài 3 trang 87
b, Có : 10 quả bóng
Cho : 3 quả bóng
Còn :.... quả bóng?
10

-

3

=

7




Bài toán 3: Viết tiếp câu hỏi để có bài toán:
Bài toán: Có một gà mẹ và có 7 con gà con.
Hỏi …………………………………………..?

Đến bài tập này mức độ không chỉ là quan sát tranh và trả lời xem có một con gà
mẹ vào bao nhiêu con gà con nữa mà học sinh phải biết dựa vào cấu trúc một đề
toán gồm 2 phần:
- Thông tin đã biết gồm 2 yếu tố.
- Câu hỏi ( thông tin cần tìm )
Từ đó học sinh xác định được phần còn thiếu trong bài tập ở trang 116 để
nêu được phần còn thiếu của đề toán:
Có 1 con gà mẹ và 7con gà con. Hỏi có tất cả bao nhiêu con gà?
Giải pháp 4: Hướng dẫn giải toán có lời văn
Để hình thành cách giải bài toán có lời văn, sách giáo khoa đã nêu một bài
toán, phần tóm tắt đề toán và giải bài toán hoàn chỉnh để học sinh làm quen.
( Bài toán - trang 117)
Giáo viên cần cho học sinh nắm vững đề toán, thông qua việc tóm tắt đề
toán. Biết tóm tắt đề toán là yêu cầu đầu tiên để giải bài toán có lời văn.
Bài giải gồm 3 phần: câu lời giải, phép tính và đáp số.
Chú ý rằng tóm tắt không nằm trong lời giải của bài toán, nhưng phần tóm
tắt cần được luyện kỹ để học sinh nắm được bài toán đầy đủ, chính xác. Câu lời
giải trong bài giải không yêu cầu mọi học sinh phải theo mẫu như nhau, tạo diều
kiện cho học sinh diễn đạt câu trả lời theo ý hiểu của mình. Quy ước viết đơn vị
của phép tính trong bài giải học sinh cần nhớ để thực hiện khi trình bày bài giải.
Bài toán giải bằng phép tính trừ được giới thiệu khi học sinh đã thành
thạo giải bài toán có lời văn bằng phép tính cộng. giáo viên chỉ hướng dẫn cách
làm tương tự,thay thế phép tính cho phù hợp với bài toán.


Có nhiều đề bài toán học sinh có thể nêu được từ một phép tính. Biết nêu
đề bài toán từ một phép tính đã cho, học sinh sẽ hiểu vấn đề sâu sắc hơn, chắc
chắn hơn, tư duy và ngôn ngữ của học sinh sẽ phát triển hơn. Song trong thực tế
giảng dạy học sinh vẫn còn mắc phải những điểm sau:
- Học sinh biết giải toán có lời văn nhưng kết quả chưa cao.
- Số học sinh viết đúng câu lời giải đạt tỷ lệ thấp.
- Lời giải của bài toán chưa sát với câu hỏi của bài toán.
* Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm:
Trong phạm vi 27 tiết dạy từ tiết 81 đến tiết 108 tôi đặc biệt chú ý vào 1
số tiết chính sau đây:
 Tiết 81 Bài toán có lời văn
Có ...bạn, có thêm ... bạn đang đi tới. Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn?
Học sinh quan sát tranh và trả lời câu hỏi
Điền vào chỗ chấm số 1 và số 3.
- Bài 2 tương tự.
Qua tìm hiểu bài toán giúp cho học sinh xác định được bài có lời văn gồm
2 phần:
9


- Thông tin đã biết gồm 2 yếu tố.
- Câu hỏi ( thông tin cần tìm )
Từ đó học sinh xác định được phần còn thiếu trong bài tập ở trang116:
Có 1 con gà mẹ và 7con gà con. Hỏi có tất cả bao nhiêu con gà?
Kết hợp giữa việc quan sát tranh và trả lời câu hỏi gợi ý của giáo viên,
học sinh hoàn thành bài toán 4 trang 116:
Có 4 con chim đậu trên cành, có thêm 2 con chim bay đến. Hỏi có tất cả
bao nhiêu con chim?
 Tiết 82 Giải toán có lời văn.
Giáo viên nêu bài toán .

Có tất cả :... bạn?
Bài giải
Có tất cả là :
6 + 3 = 9( bạn )
Đáp số: 9 bạn
Qua 2 bài toán trên tôi rút ra cách viết câu lời giải như sau: Lấy dòng thứ
3 của phần tóm tắt + thêm chữ là:
VD - Cả hai bạn có là:
- Có tất cả là:
Tương tự bài 3 trang118 câu lời giải sẽ là:
- Có tất cả là:
 Tiết 84 Luyện tập
10


Bài 1 và bài 2 trang 121 tương tự bài 1,2,3 trang117. Những câu lời giải được
mở rộng hơn, hay hơn bằng cách thêm cụm từ chỉ vị trí vào trước cụm từ có tất
cả là.
Cụ thể là
- Bài 1 tr 121
Trong vườn có tất cả là:
- Bài 2 tr 121
Trên tường có tất cả là:
 Tiết 85 Luyện tập
Bài 1 trang 122 HS đọc đề toán – phân tích bài toán ( như trên )
Điền số vào tóm tắt
Vài ba học sinh nêu câu lời giải khác nhau
Giaó viên chốt lại một cách trả lời mẫu:
- Số quả bóng của An có tất cả là:
Tương tự

 Tiết 105: Giải toán có lời văn (tiếp theo)
11


Bài toán: Nhà An có 9 con gà, mẹ đem bán 3 con gà. Hỏi nhà An còn lại mấy
con gà?
HS đọc – phân tích bài toán :
+Thông tin cho biết là gì?
Có 9 con gà. Bán 3 con gà.
+Câu hỏi là gì ?
Còn lại mấy con gà?
Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc tóm tắt- bài giải mẫu. Giáo viên giúp học sinh
nhận thấy câu lời giải ở loại toán bớt này cũng như cách viết của loại toán thêm
đã nêu ở trên chỉ khác ở chỗ cụm từ có tất cả được thay thế bằng cụm từ còn lại
mà thôi. Cụ thể là:

Bài giải
Số gà còn lại là:
9 – 3 = 6( con gà)
Đáp số: 6 con gà.
Bài 1 trang148
Tóm tắt
Có
: 8 con chim
Bay đi : 2 con chim
Còn lại:... con chim?
Bài giải
Số chim còn lại là:
8 - 2 = 6( con chim)
Đáp số : 6 con chim.

Đáp số: 4 hình tam giác

Số hình tròn không tô màu là:
15 - 4 = 11( hình )
Đáp số: 11 hình tròn.

Bài 3 trang 151: Tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng
? cm

2cm

13cm
Bài giải
Sợi dây còn lại dài là:
13 – 2 = 11( cm)
Đáp số: 11cm
 Tiết 108
Luyện tập chung
Đây là phần tổng hợp chốt kiến thức của cả 2 dạng toán đơn thêm và bớt
ở lớp1.
Bài 1 trang 152
a, Bài toán:
Trong bến có .... ô tô, có thêm .... ô tô vào bến. Hỏi ..................................?
Học sinh quan sát tranhvà hoàn thiện bài toán thêm rồi giải bài toán với
câu lời giải có cụm từ có tất cả
b, Bài toán:
Lúc đầu trên cành có 6 con chim, có .... con bay đi. Hỏi ............................?
Học sinh quan sát tranh rồi hoàn thiện bài toán bớt và giải bài toán với
câu lời giải có cụm từ còn lại
Lúc này học sinh đã quá quen với giải bài toán có lời văn nên hướng dẫn cho

không gặp khó khăn ở bước viết câu lời giải. Tối thiểu học sinh có lực học trung
bình yếu cũng có thể chọn cho mình 1 cách viết đơn giản nhất bằng cụm từ: Có
tất cả là:
Hoặc: Còn lại là:
Còn học sinh khá giỏi các em có thể chọn cho mình được nhiều câu lời giải
khác nhau nâng dần độ khó thì lời giải càng hay và sát với câu hỏi hơn.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.
Nhờ áp dụng, kết hợp các biện pháp trên trong giảng dạy mà tôi đã thu
được những kết quả ban đầu trong việc dạy học “Giải toán có lời văn” nói
riêng và trong chất lượng môn Toán nói chung bởi vì “Giải toán có lời văn” là
dạng toán khó và mới của chương trình thay sách. Học sinh phải đặt lời giải
trước phép tính và kết quả của bài toán. Nếu các em nắm chắc được cách giải
toán ở lớp một chắc chắn sau này các em học lên các lớp trên sẽ có điều kiện tốt
hơn ở dạng toán khó hơn.
Kết quả cho thấy rằng lớp tôi sau những đợt kiểm tra định kỳ tăng lên rõ
rệt. Kết quả như sau:
Các
lần
khảo
sát

Sĩ
Lớp
số

HS viết
đúng câu lời
giải

HS viết

20

58,8%

18

52,8%

17

49,9%

Lần 2

1C

34

Lần 3

1C

34

20

58,8%

25


92%

Có được kết quả như vậy một phần nhờ tinh thần học tập tích cực, tự giác
của học sinh, sự quan tâm nhắc nhở của phụ huynh học sinh, bên cạnh đó là các
biện pháp giáo dục đúng lúc, kịp thời của giáo viên.
Qua kết quả đã đạt được trên, tôi thấy số học sinh yếu tuy vẫn còn nhưng
chỉ còn với tỉ lệ khá nhỏ, số học sinh khá giỏi tăng. Điều đó cho thấy những cố
gắng trong đổi mới phương pháp dạy học của tôi đã có kết quả khả quan. Những
thầy cô giáo trong nhà trường trong nhiều lần dự giờ lớp tôi cũng đã công nhận
14


lớp học sôi nổi, nắm kiến thức vững chắc. Đó chính là động lực để tôi tiếp tục
theo đuổi ý tưởng của mình.
Với kết quả này, chắc chắn khi các em học lên các lớp trên, các em sẽ vẫn
tiếp tục phát huy hơn nữa với những bài toán có lời văn yêu cầu ở mức độ cao
hơn
3.KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3. 1.Kết luận.
Qua những vướng mắc thực tế, cùng với lòng say mê, nhiệt tình nghiên cứu
và áp dụng cụ thể vào lớp 1 do tôi chủ nhiệm, đã giúp tôi hoàn thành ý tưởng
của mình. Song quá trình dạy dạng toán có lời văn, tôi rút ra được một số kinh
nghiệm sau.
- Người giáo viên phải thực sự có lòng nhiệt tình, say mê với nghề nghiệp,
với lương tâm, trách nhiệm của người thầy.
- Trong quá trình giảng dạy phải luôn nắm bắt, đúc rút những vướng mắc,
khó khăn thực tế ở lớp mình dạy, để từ đó nghiên cứu tìm ra hướng giải quyết tốt
nhất.
- Mỗi biện pháp giáo dục của thầy phải được thực hiện đúng thời điểm, đúng
nội dung ở từng bài học.

học sinh lớp 1 nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán. Để
làm được điều đó, tôi mong muốn các cấp lãnh đạo, các ban ngành giáo dục:
- Cần có thêm tài liệu tham khảo, nâng cao cho giáo viên và học sinh để bổ
sung phương pháp dạy, đáp ứng nhu cầu dạy – học.
-Tổ chức nhiều hơn nữa các buổi sinh hoạt chuyên môn để học hỏi kinh
nghiệm của các đồng nghiệp.
- Duy trì tốt việc thao giảng, thăm lớp, dự giờ giáo viên trong trường.
- Các cấp lãnh đạo thường xuyên, quan tâm hơn nữa tới giáo viên và học
sinh, tạo mọi điều kiện để các em có thể thực hiện tốt quyền được học hành.
Chắc chắn rằng giải pháp tôi đưa ra còn nhiều hạn chế, thiếu sót do đúc kết
từ kinh nghiệm giảng dạy của cá nhân. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp
chân thành của các bạn đồng nghiệp, Ban giám hiệu trường giúp cho việc học
tập đạt hiệu quả tốt nhất góp phần đổi mới phương pháp dạy học thành công.
XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Phạm Thị Điệp

Thanh Hóa, ngày 30 tháng 5 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác

Lê Thị Oanh

16


DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG

2008 - 2009

C

17


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ GD & ĐT – Sách giáo khoa Toán 1 – NXB Giáo dục – Hà Nội, 2005.
2. Đào Nãi (chủ biên), Đỗ Trung Hiệu, Phan Thị Nghĩa – VBT Toán nâng
cao 1 (tập 1, 2) – NXB Đà Nẵng, 2007.

18


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THỌ XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 1
GIẢI TOÁN CÓ LỜI VĂN

Người thực hiện: Lê Thị Oanh
Chức vụ:
Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường TH TT Sao Vàng
SKKN thuộc môn: Toán

19