Khủng bố sinh học
Khái niệm chung
Khủng bố bằng vũ khí sinh học hay khủng bố sinh học (bioterrorism) dùng để chỉ những
hành động làm phát tán có chủ định các yếu tố sinh học gây hại (như vi khuẩn, virus, chất
độc có nguồn gốc sinh vật như các độc tố từ vi khuẩn, nấm độc v.v.).
Những yếu tố này có thể gây bệnh (hay làm chết) người, động vật, thực vật. Các yếu tố
sinh học được sử dụng trong hình thức khủng bố này có thể được sản xuất hoặc đã có sẵn
trong tự nhiên nhưng có khả năng biến đổi để tăng sức chống chịu với thuốc, tăng khả
năng gây bệnh cũng như khả năng lan truyền trong môi trường. Chúng có thể phát tán
trong không khí, trong nước, trong thức ăn.
Việc phát hiện và hạn chế tác nhân dùng trong khủng bố sinh học không phải lúc nào cũng
dễ dàng vì chúng có thể không gây hại ngay lập tức sau khi được phát tán.
Một số tác nhân dùng trong khủng bố sinh học và có khả năng lây nhiễm giữa động vật hay
người bị nhiễm và động vật hay người mạnh khỏe trong khi một số khác không có khả
năng đó.
Căn cứ vào mức độ ảnh hưởng, các nhân tố dùng trong khủng bố sinh học được phân làm
ba nhóm I, II, III hay A, B, C.
Các nhân tố thuộc nhóm A
Bao gồm những loại có khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và
mức độ lây lan lớn. Thuộc nhóm này gồm có vi khuẩn bệnh than, dịch hạch, virus đậu
mùa, vi khuẩn ung khí thán...
Dưới đây là một số ví dụ:
Vi khuẩn bệnh than bacillus anthracis (anthrax) : Từ anthrax có nguồn gốc từ tiếng Hy lạp
anthrakis có nghĩa là than để chỉ những nốt bệnh tích có màu đen trên da của động vật và
người mắc bệnh.
Vi khuẩn than được nhiều người nhớ đến sau những vụ phát hiện các phong bì thư trong có
chứa chất bột trắng tại Mỹ năm 2001. Vi khuẩn thuộc nhóm gram dương, hình gậy, kích
thước từ 1-6 micromet sinh nha bào có sức đề kháng cao với các nhân tố vật lý và hóa học.
Bacillus anthracis được Robert-Koch chứng minh có tính gây bệnh vào năm 1877.
Vi khuẩn gây bệnh cho động vật hoang dã và động vật nhai lại. Người cũng có thể bị
nhiễm và mắc bệnh khi tiếp xúc với các cơ quan của gia múc mắc bệnh hay với một lượng

người, một giọt chât độc này có thể làm chết cả trăm ngàn người). Nếu quy trình chế biến
bảo quản không tốt trong chế biến thực phẩm (nhất là đồ hộp), thực phẩm có thể bị nhiễm
vi khuẩn này. Phương pháp làm sôi kết hợp với điều áp có thể diệt được vi khuẩn. Nha bào
của vi khuẩn không phát triển trong những đồ hộp có hàm lượng đường cao như mật ong,
sirô nhưng có khả năng phát triển khi vào đường tiêu hóa của trẻ sơ sinh. Đây là điều cần
chú ý!
Virus Ebola thuộc giống Ebolavirus họ Filoviridea gây bệnh với tỷ lệ chết cao do khả năng
gây suy nhược đa cơ quan và làm mất máu trầm trọng. Bệnh do Ebolavirus được xếp vào
nhóm bệnh chung của động vật và người. Trong lịch sử đã có nước nghiên cứu phát triển
vũ khí sinh học với loại virus này. Hiện nay trên thế giới vẫn có dịch sốt Ebola (đặc biệt là
ở châu Phi).
Bệnh dịch hạchdo vi khuẩn Yersinia pestis được các bác sỹ Thụy sĩ, Pháp và Alexandre
Yersin phân lập vào năm 1894. Vi khuẩn thuộc giống Yersinia, họ enterobacteriaceae, bắt
màu gram âm, sản xuất chất chống thực bào và có vật chủ trung gian là các loài gặm nhấm.
Bệnh có thể được truyền sang người qua bọ chét. Vi khuẩn này từng gây ra "cái chết đen"
ở châu âu vào những năm 1347-1353 cướp đi sinh mạng của xấp xỉ 1/3 dân số của châu lục
này. Nhiều thế kỷ trước, vi khuẩn cũng đã được sử dụng làm vũ khí sinh học.
Bệnh vẫn có nguy cơ nổ ra do đặc tính "cư trú" của vi khuẩn trong cơ thể động vật gặm
nhấm.
Marburg là virus gây sốt xuất huyết được phát hiện tại thành phố Marburg, Đức. Hiện
chương trình nghiên cứu sản xuất vaccin vẫn đang được tiến hành. Tỷ lệ chết của bệnh rất
cao.
Tularemia hay "sốt thỏ" do vi khuẩn Francisella tularensis gây ra. Đây là bênh không gây
chết nhưng có khả năng gây suy nhược trầm trọng. Vi khuẩn này được sử dụng làm vũ khí
sinh học do đặc điểm dễ lây truyền và dễ sử dụng (có thể dùng dưới dạng phun).
Các nhân tố thuộc nhóm B
Nhóm này có khả năng lây nhiễm và gây bệnh ở mức nhẹ hơn. Ví dụ:
Vi khuẩn brucella: Gây bệnh cho các loài động vật: Dê (do B. melintensis), lợn (B. suis),
trâu bò (B.botus), chó (B. canis). Bệnh do brucella gây ra được gọi là brucellosis. Trong
thú y, bệnh do vi khẩn này thường được gọi là bênh sẩy thai truyền nhiễm.

- Quản lý chặt chẽ các cơ sở có nguy cơ là nơi làm "rò rỉ" các tác nhân sinh học có hại như
bảo tàng giống vi sinh vật, ngân hàng giống vi sinh vật, ngân hàng gene...
- Thực hiện chặt chẽ việc kiểm soát xuất-nhập các yếu tố sinh học v.v.
* Một số phương pháp đang được nghiên cứu áp dụng:
- Dùng các cây trồng như những vật có chức năng "cảm biến" (plant sensors): Các cây
trồng được biến đổi gene có khả năng thay đổi màu sắc khi có sự hiện diện của các yếu tố
sinh học và hóa học nhất định...
- Phát triển các ống sợi quang học (fiber-optic tubes)được lát bằng các kháng thể nhận diện
kháng nguyên là vi khuẩn, vi rút, nấm...
- Các con chíp điện tử mang tế bào thần kinh có tác dụng phát hiện chất độc.
- Phát triển các phương pháp chẩn đoán mới dựa trên những phương pháp chẩn đoán bệnh
thường quy (ví dụ: chẩn đoán bệnh với các nucleic acid trong nước tiểu) v.v.