THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH
NHIỆM ĐỐI VỚI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP
THỰC TIỄN TỪ MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC
ThS. Nguyễn Ngọc Toán*
1. Đặt vấn đề
Có thể nói pháp luật về tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, tổ
chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, mà nòng cốt
là Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu
trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với
đơn vị sự nghiệp công lập (NĐ 43) là công cụ rất quan trọng trong quản lý nhà
nước đối với các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và các trường đại học ở Việt
Nam nói riêng. Theo quy định NĐ 43 những nội dung tự chủ, tự chịu trách nhiệm
bao gồm (i) thực hiện nhiệm vụ, (ii) tổ chức bộ máy, (iii) biên chế và (iv) tài chính
và vai trò, trách nhiệm của các trường đại học trong tổ chức triển khai thực hiện
NĐ43 góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục đại học, phục vụ
sinh viên ngày càng tốt hơn.
Từ khi ban hành đến nay, NĐ 43 được các chủ thể có liên quan và các trường đại
học trên cả nước nghiêm túc tổ chức triển khai và đã mang lại những kết quả rất
đáng trân trọng, góp phần đổi mới phong cách và chất lượng giáo dục đại học. Tuy
nhiên quá trình đó cũng còn nhiều hạn chế đáng tiếc từ góc độ của các trường đại
học - chủ thể trung tâm – trong việc phát huy nội dung, tinh thần của NĐ 43 một
cách tốt nhất. Những hạn chế đó được phát hiện qua công tác thanh tra 1 đã gửi cho
các nhà quản lý giáo dục nói chung và các trường đại học nói riêng một thông điệp
là không có con đường nào khác ngoài việc tôn trọng và thực hiện nghiêm túc các
quy định của pháp luật nói chung và NĐ 43 về quản lý giáo dục trong nhà trường
** Bộ môn Nhà nước và pháp luật, Học viện Hành chính Quốc gia, Phân viện thành phố Hồ Chí Minh
1 Trong phạm vi bài viết này một số trường được đề cập có giới hạn như Trường ĐH Huế, ĐH Nông nghiệp HN,
ĐH Kinh tế TP.HCM, ĐH Luật TP.HCM... và một số trường đại học khác.


đại học nói riêng là con đường chân chính để xây dựng môi trường giáo dục lành

quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế
và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập; chưa điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung
‘Quy chế thực hiện dân chủ’ theo quy định tại khoản 7 điều 31 NĐ 43; chưa điều
chỉnh, sửa đổi, bổ sung ‘Quy chế tổ chức và hoạt động’ theo quy định tại điểm b
khoản 2 điều 55 QĐ 58.
- Ban hành một số khoản thu, chi không đúng với quy định của Nhà nước; ban
hành văn bản quy định mức thu một số khoản học phí, lệ phí vượt mức quy định;
một số khoản thu có tính chất phí, lệ phí ngoài danh mục quy định tại Điều 19 NĐ
số 57/2002/NĐ-CP ngày 03/6/2002 của Chính phủ quy định chi tiết thi hànhPháp
lệnh Phí và Lệ phí.
Những sai phạm cụ thể trong thực hiện NĐ 43 ở các trường như sau:
- Việc ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định 43 tại Bộ GD&ĐT còn
chậm, nhất là việc ban hành hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật và tiêu chí, tiêu
chuẩn chất lượng. Tại 5 đơn vị (ĐH Huế, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Trường
ĐH Vinh, Trường ĐH Luật TPHCM, Trường ĐH Kinh tế TPHCM), việc ban hành
một số văn bản không phù hợp với quy định của Nhà nước hoặc căn cứ vào các
quy định đã hết hiệu lực; quy chế chi tiêu nội bộ quy định một số khoản thu, chi
không đúng quy định của Nhà nước; ban hành văn bản quy định mức thu một số
khoản phí, lệ phí vượt mức quy định; quy định một số khoản thu có tính chất phí,
lệ phí ngoài danh mục quy định tại Nghị định 57/2002 của Chính phủ.
- Trong việc tuyển sinh, đào tạo sau ĐH, một số học viên trúng tuyển chưa đảm
bảo điều kiện ngoại ngữ, kinh nghiệm công tác theo quy định (ĐH Huế, Trường
ĐH Luật TPHCM). Trường ĐH Kinh tế TPHCM đào tạo thạc sĩ kinh tế khóa K20
thời gian vượt quá quy định 1 năm theo Thông tư số 10/2011 của Bộ GD-ĐT.
Một số đơn vị tuyển sinh, đào tạo ĐH chính quy, liên thông từ CĐ lên ĐH vượt chỉ
tiêu được Bộ GD-ĐT giao. Trường ĐH Nông lâm thuộc ĐH Huế không được giao


chỉ tiêu vẫn tuyển sinh hệ liên thông CĐ lên ĐH chính quy năm 2011 (110 chỉ
tiêu); Trường ĐH Ngoại ngữ thuộc ĐH Huế mở ngành đào tạo hệ ĐH văn bằng 2

lập đơn vị mới, không ban hành quy định về quy trình thành lập, đổi tên, chia tách,
sáp nhập; mô hình tổ chức chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, lẫn lộn giữa quản
lý hành chính và sự nghiệp, quản lý sự nghiệp và sản xuất kinh doanh dịch vụ.
Đơn cử, ĐH Huế là đơn vị sự nghiệp nhưng thực hiện một số chức năng nhiệm vụ
như một đơn vị hành chính, mô hình tổ chức nhiều cấp, hình thành nhiều khâu
trung gian. Điều này dẫn tới việc chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ, có việc bỏ
sót, việc quản lý tài chính khó khăn, có lĩnh vực hoạt động chuyên môn kỹ thuật
chuyên sâu không được bộ chuyên ngành quan tâm chỉ đạo và đầu tư.
Trường ĐH Y Dược thuộc ĐH Huế, trong đó có Bệnh viện Y dược Huế là bệnh
viện thực hành, trong một thời gian dài duy trì hoạt động theo mô hình bán công
nhưng cơ chế quản lý tài chính theo cơ chế sự nghiệp tự đảm bảo chi phí chi
thường xuyên. Trường ĐH Y Dược là đơn vị đào tạo chuyên sâu về ngành y dược,
trong nhiều năm qua trong bối cảnh vừa thiếu sự quan tâm quản lý của Bộ
GD&ĐT và thiếu sự quan tâm chỉ đạo về chuyên môn, đầu tư của Bộ Y tế đã gây
khó khăn cho hoạt động của trường và Bệnh viện thuộc trường.
Ngoài ra, việc quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ tại các đơn vị sự nghiệp đều chưa thực
hiện đúng Điều lệ Trường đại học ban hành kèm theo Quyết định 58/2010 của Thủ
tướng Chính phủ, hướng dẫn của Ban cán sự đảng Bộ GD&ĐT. Nhiều trường hợp
thiếu điều kiện, tiêu chuẩn về trình độ chính trị, một số ít thiếu điều kiện về trình
độ chuyên môn. ĐH Huế quy định nhiệm kỳ bổ nhiệm cán bộ, viên chức theo
nhiệm kỳ người đứng đầu đơn vị không đúng quy định của Thủ tướng Chính phủ.
Thậm chí cá biệt ở một số đơn vị sự nghiệp có viên chức giảng viên vi phạm về
phẩm chất đạo đức, vi phạm nghiêm trọng về quy chế đào tạo phải xử lý kỷ luật.
Việc kiểm điểm nhận xét, đánh giá phân loại viên chức hàng năm của một số đơn
vị thuộc Trường ĐH Vinh chưa nghiêm túc, có đơn vị thuộc Trường ĐH Nông


nghiệp Hà Nội chưa thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao
động.
Nhìn chung những sai phạm trên ở các trường là xảy ra nhiều lĩnh vực quan trọng,

kiểm soát nội bộ để chủ động phòng ngừa, phát hiện và chủ động chấm dứt các
hoạt động vi phạm pháp luật.
Thanh tra nội bộ và Thanh tra nhân dân là hai đầu mối quan trọng của nhà trường
trong việc tham mưu giúp lãnh đạo nhà trường thường xuyên giám sát, kiểm tra
các mặt hoạt động của nhà trường, qua đó sẽ phát hiện những biểu hiện thiếu sót,
vi phạm pháp luật của các đơn vị khác (trong tham mưu cho lãnh đạo nhà trường
hoặc trực tiếp triển khai các hoạt động cụ thể) để kịp thời ngăn chạn và xử lý,
không để vi phạm kéo dài, có hệ thống. Các chủ thể đảm nhiệm công việc này cần
xây dựng kế hoạch cụ thể cho hoạt động tự kiểm soát của các trường hàng năm và
tổ chức thực hiện một cách thực chất các kế hoạch đã được phát hành.
- Bốn là, các cơ quan quản lý nhà nước phải thường xuyên kiểm tra, thanh tra các
trường đại học trong quá trình hoạt động và phải theo dõi các trường khắc phục
thiếu sót được phát hiện qua thanh tra, kiểm tra.
Cần tăng cường kiểm tra chuyên đề vì thanh tra theo đoàn không phải lúc nào cũng
tổ chức được và thường mất nhiều thời gian. Khi phát hiện sai phạm phải kiên
quyết kiến nghị xử lý nghiêm túc và theo dõi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị
đã được cấp có thẩm quyền chuẩn y.
- Năm là, cần có những nghiên cứu chuyên sâu, tổng kết việc thực hiện pháp luật
trong nhà trường đại học để có những luận giải về khoa học giúp cho cho các nhà
trường hạn chế tình trạng vi phạm pháp luật đến mức tối thiểu.
Thực tế cho thấy, trong các nhà trường đại học đều là nơi hầu như có những cá
nhân có trình độ giáo dục bậc cao, nhận thức sâu sắc nhiều vấn đề xã hội, có các
đơn vị chuyên về giảng dạy pháp luật hoặc thậm chí như một trường đại học
chuyên đào tạo pháp luật … nhưng lại xảy ra những thiếu sót, sai phạm trong quá
trình thực hiện pháp luật, vi phạm pháp luật là khó có thể chấp nhận được./.


Tóm lại, trường đại học là nơi hội tụ của tri thức, đạo đức là nơi huấn luyện con
người kỹ năng làm việc, giáo dục con người hoàn thiện về nhân cách của công dân
sống trong nhà nước pháp quyền, do đó cần gương mẫu trong việc tổ chức thực


43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ tại Trường Đại học Nông
nghiệp Hà Nội (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam).
9. Thông báo số 878/TB-TTCP ngày 16/4/2015 của Thanh tra Chính phủ về

Kết luận thanh tra Trách nhiệm trong việc tổ chức và thực hiện Nghị định số
43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ tại Trường Đại học Luật
TP.HCM.