ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
------------

BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG
NĂM 2018

SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ TẠI ĐỊA PHƯƠNG
ĐỂ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN 1945
Demo
Version
SDK
Ở TRƯỜNG
TRUNG
HỌC- Select.Pdf
PHỔ THÔNG
TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Mã số: T.18 - GD - 03
Chủ nhiệm đề tài: Th.S TRẦN THỊ HẢI LÊ
Thời gian thực hiện:Tháng 1/2018 đến tháng 11/2018

Huế, 11/2018


MỤC LỤC
Phụ bìa
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt


CƠ SỞ THỰC TIỄN ....................................................................................... 25

1.2.1. Mục đích ......................................................................................................... 25
1.2.2. Đối tượng điều tra ........................................................................................... 25
1.2.3. Nội dung điều tra ............................................................................................ 26
1.2.4. Phương pháp điều tra ...................................................................................... 26
1.2.5. Kết quả điều tra ............................................................................................... 27


CHƯƠNG 2.
HỆ THỐNG DI TÍCH LỊCH SỬ TẠI ĐỊA PHƯƠNG ĐỂ TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN 1945 Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THỪA THIÊN HUẾ ......................... 30
2.1.

NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN 1945
CẦN KHAI THÁC ĐỂ TỔ CHỨC HĐTN CHO HS TRONG DHLS Ở
TRƯỜNG THPT TỈNH THỪA THIÊN HUẾ ................................................. 30

2.1.1. Nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT ....... 30
2.1.2. Nội dung cơ bản của lịch sử dân tộc từ 1858 đến 1945 liên quan đến các
DTLS tại địa phương cần khai thác để tổ chức HĐTN cho HS trong DHLS
ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế .............................................................. 32
2.2.

NGUYÊN TẮC LỰA CHỌN DTLS TẠI ĐỊA PHƯƠNG ĐỂ TỔ CHỨC
HĐTN CHO HS TRONG DHLS Ở TRƯỜNG THPT ..................................... 35


MỘT SỐ HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG DTLS TẠI ĐỊA
PHƯƠNG ĐỂ TỔ CHỨC HĐTN CHO HS TRONG DHLS VIỆT NAM
TỪ 1858 ĐẾN 1945 Ở TRƯỜNG THPT TỈNH THỪA THIÊN HUẾ ............. 42

3.2.1. Tổ chức cho HS tham quan, học tập tại DTLS................................................. 42
3.2.2. Tổ chức cho HS điều tra, khảo sát DTLS ........................................................ 47


3.2.3. Sử dụng tài liệu về DTLS để tổ chức trò chơi học tập...................................... 54
3.2.4. Tổ chức hội thi tìm hiểu về di tích lịch sử........................................................ 63
3.2.5. Tổ chức lao động công ích tại các di tích lịch sử ............................................. 65
3.3.

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .......................................................................... 66

3.3.1. Mục đích thực nghiệm..................................................................................... 66
3.3.2. Nội dung, phương pháp thực nghiệm............................................................... 66
3.3.3. Đối tượng thực nghiệm ................................................................................... 66
3.3.4. Kết quả thực nghiệm ....................................................................................... 66
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 77
PHỤ LỤC ................................................................................................................. P1

Demo Version - Select.Pdf SDK


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DHLS


:

Nhà xuất bản

SGK

:

Sách giáo khoa

THCS

:

Trung học cơ sở

THPT

:

Trung học phổ thông

Demo Version - Select.Pdf SDK


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1. Thông tin chung

- Đề xuất một số hình thức, biện pháp sử dụng DTLS tại địa phương để tổ chức
HĐTN trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
- Đề tài là tài liệu để tác giả đưa vào giảng dạy cho sinh viên ở Khoa Lịch sử Trường ĐHSP Huế.
- Đề tài sẽ là tài liệu tham khảo tốt cho sinh viên khoa Lịch sử, giáo viên các
trường Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế cũng như cả nước.
5. Sản phẩm
- Trần Thị Hải Lê (2018), Tổ chức hoạt động trải nghiệm tại di tích Nhà lưu
niệm Nguyễn Chí Diểu trong dạy học lịch sử cho học sinh trung học phổ thông Thừa

Version
- Select.Pdf
Thiên Huế, TạpDemo
chí Thiết
bị giáo dục,
số 180 kỳ 1,SDK
tháng 11/2018
6. Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả năng áp dụng
- Đề tài có thể ứng dụng tại trường THPT của Sở Giáo dục & Đào tạo tỉnh Thừa
Thiên Huế và cả nước.
- Đề tài là tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa Lịch sử của các trường ĐHSP.

Ngày 15 tháng 11 năm 2018
Cơ quan chủ trì

Chủ nhiệm đề tài

(ký, họ và tên)

(ký, họ và tên)


nhất”. Rõ ràng, muốn HS hứng thú với lịch sử đòi hỏi GV phải đổi mới, thay thế các
phương pháp thiên về truyền thụ kiến thức nặng nề bằng những hoạt động trải nghiệm
khám phá mới mẻ, “phá vỡ” không gian lớp học, gắn học tập với thực tiễn, gắn giáo
dục trong nhà trường với giáo dục ngoài xã hội. Từ đó, HS không những say mê, lĩnh
hội, tìm tòi, khám phá những tri thức lịch sử, mà còn hình thành ở các em thái độ và
động cơ học tập đúng đắn, nâng cao chất lượng bộ môn. Tuy nhiên, thực tế dạy học ở
trường phổ thông hiện nay, hoạt động trải nghiệm còn là một hình thức giáo dục khá
mới mẻ, gây nhiều khó khăn, lúng túng cho giáo viên trong quá trình xây dựng nội
dung và lựa chọn hình thức tổ chức.

1


1.3. Thừa Thiên Huế là cố đô của cả nước, có lịch sử lâu đời. Trải qua hàng
ngàn năm đấu tranh, xây dựng và bảo vệ quê hương, nhân dân Thừa Thiên Huế đã
vượt qua mọi gian nguy, tạo dựng cho mình những truyền thống tốt đẹp, đáng tự hào.
Trên mảnh đất này, lịch sử còn để lại nhiều di tích có nội dung phong phú, loại hình đa
dạng, được phân bố đều khắp. Mỗi di tích mang một đặc điểm, thời gian, không gian
khác nhau, nhưng đều có vai to lớn trong việc giảng dạy lịch sử dân tộc ở trường phổ
thông, giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn mối quan hệ giữa lịch sử dân tộc và lịch sử địa
phương. Chính vì vậy, đây là địa phương có ưu thế trong việc sử dụng di tích để tổ
chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.
Xuất phát từ thực tiễn dạy học lịch sử hiện nay và đáp ứng chương trình giáo
dục phổ thông mới, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Sử dụng di tích lịch sử tại địa phương
để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1858
đến 1945 ở trường Trung học phổ thông tỉnh Thừa Thiên Huế” làm đề tài nghiên cứu
khoa học cấp Trường.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Demo Version - Select.Pdf SDK

hỏi HS phải tham khảo rất nhiều nguồn khác nhau từ Internet, các tư liệu dạng băng
hình hoặc đĩa DVD, từ thư viện.
Nhìn chung, từ rất sớm, loài người đã nhận thức được vai trò to lớn của DTLS

Demo Version - Select.Pdf SDK

trong việc giáo dục truyền thống dân tộc và sự cần thiết phải gìn giữ, bảo vệ DTLS cho
thế hệ mai sau. Các bản hiến chương, công ước, hội nghị quốc tế đều thể hiện một
cách rõ ràng nhận thức của nhân loại về vai trò, ý nghĩa của các di sản văn hóa nói
chung và DTLS nói riêng: “Các DTLS của các thế hệ con người, thấm đượm một
thông điệp từ thời quá khứ, đến ngày nay hãy còn như là những chứng nhân sống của
những truyền thống lâu đời cổ xưa”, giúp con người hiểu biết về thời kỳ lịch sử đã
qua. Nhân loại phải có trách nhiệm “chuyển giao cho các thế hệ mai sau muôn ngàn di
tích đó với đầy đủ vẻ rực rỡ huy hoàng đích thực của chúng” [17].
* Hoạt động trải nghiệm:
Có thể nói, tư tưởng giáo dục về học qua trải nghiệm đã manh nha xuất hiện từ
thời cổ đại và dần dần phát triển bởi các nhà giáo dục trên thế giới, như “quan điểm về
phương pháp giáo dục coi trọng thực hành, vận dụng” của Khổng Tử, “quan điểm về
dạy học phải đảm bảo mối liên hệ với đời sống, giáo dục thông qua trò chơi, hoạt
động ngoài lớp, ngoài thiên nhiên” của J.A Cô-men-xki, Học thuyết giáo dục của Mác
3


- Ăngghen và Lê nin về “Giáo dục kỹ năng tổng hợp và giáo dục kết hợp với lao động
sản xuất”…
Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” (1978),
Vaghin đã khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch
sử. Tác giả cũng chỉ rõ nội dung của hoạt động ngoại khóa rất phong phú và phân loại
các ngoại khóa như: đọc sách, công tác lịch sử địa phương, tham quan di tích lịch sử...
Thông qua các hoạt động này, HS sẽ được tham gia trực tiếp vào các hoạt động nhằm

không tách rời với hệ thống các môn học trong nhà trường mà có quan hệ tương tác,
bổ trợ nhau để hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, kĩ năng sống
và năng lực cần có trong xã hội hiện đại. Đây là hoạt động mang tính thực tiễn rất cao,
gắn bó với đời sống và cộng đồng, có tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục.
Trong “Experiential learning theory: A dynamic, Holistic approach to
management learning, Education and development” (2008), “Experience as the
Source of Learning and Development” (2015), David A. Kolb đã trình bày mô hình
giáo dục trải nghiệm. Đây là mô hình được biết đến rộng rãi trên thế giới, là quá trình
học tập qua kinh nghiệm dựa trên các hoạt động có hướng dẫn, đề cao kinh nghiệm
chủ quan của người học. Trong quá trình học trải nghiệm, GV đóng vai trò là người
hướng dẫn, thúc đẩy việc cho HS trực tiếp trải nghiệm, giúp các em lĩnh hội kiến thức
một cách chủ động, sáng tạo.
Tóm lại, nghiên cứu của các nhà Tâm lí học, Giáo dục học, cũng như mô hình
học tập trải nghiệm mà các nước trên thế giới đang tiến hành đều khẳng định rõ vai
trò, tầm quan trọng của HĐTN trong việc hình thành và phát triển năng lực HS.

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.2. Trong nước
* Các công trình nghiên cứu về DTLS, sử dụng DTLS trong dạy học
Trong Chương VII. Ngoại khóa, thực hành trong môn Lịch sử của “Sơ thảo
phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông cấp II, III” (tập 2) (1961), Lê Khắc
Nhãn, Hoàng Triều, Hoàng Trọng Hanh trình bày hình thức tham quan di tích, viện
bảo tàng. Các tác giả cho rằng SGK, lời giảng của GV dù tốt đến đâu, cũng không đầy
đủ để làm cho những sự thực trong quá khứ như “sống” lại và hiện lên trước mắt HS
một cách cụ thể, rõ ràng, chính xác được. Vì vậy, việc hướng dẫn HS trực tiếp quan sát
những di tích và di vật của quá khứ giúp khắc phục những hạn chế trên một cách
tương đối hiệu quả. “Những di tích và di vật ấy lắm khi có vẻ rất sơ sài và đối với
những con mắt vô tư, tưởng như chẳng có giá trị gì. Nhưng đó chính là những hình
ảnh thực của đời sống quá khứ, nó có giá trị phản ánh thực tại quá khứ một cách sinh

liên quan đến DTLS như di sản văn hóa, di sản văn hóa vật thể, di tích, DTLS - VH,
các tiêu chí để xác định và phân loại DTLS - VH. Ngày 18/06/2009, Quốc hội ban
hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa số 28/2001/QH10.
Luật Di sản văn hóa sửa đổi 2009 đã bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa,
như bổ sung thêm các yếu tố gốc cấu thành di tích; sửa đổi, bổ sung các tiêu chí của
DTLS - văn hóa; làm rõ nội dung phân loại DTLS - văn hóa.
Hệ thống giáo trình, bài giảng như: “Di tích lịch sử - văn hóa và danh thắng
Việt Nam: Giáo trình dành cho sinh viên đại học và cao đẳng ngành Du lịch” của
6


Dương Văn Sáu, “Bài giảng Hệ thống Di tích lịch sử văn hóa và Danh thắng Việt
Nam” của Nguyễn Thị Minh Ngọc (chủ biên), “Giáo trình quản lý di sản văn hóa với
phát triển du lịch” của Lê Hồng Lý đã trình bày một cách có hệ thống về các khái
niệm và phân loại di tích, di tích lịch sử.
Ngoài ra, các luận văn thạc sĩ cũng nghiên cứu về việc sử dụng DTLS trong dạy
học như “Sử dụng di tích lịch sử - cách mạng Thừa Thiên Huế trong dạy học lịch sử
Việt Nam ở trường trung học phổ thông (1858 - 1945)” của Nguyễn Đức Cương, “Tổ
chức hoạt động ngoại khoá tại các di tích lịch sử - cách mạng tỉnh Bến Tre trong dạy
học phần lịch sử Việt Nam 1945 - 1975 lớp 12 THPT (Chương trình Chuẩn)” của
Nguyễn Minh Chí; “Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường
THPT tỉnh Tiền Giang (Chương trình Chuẩn)” của Lê Thị Kim Loan, “Sử dụng di tích
lịch sử địa phương trong dạy học LSVN giai đoạn 1945-175 ở trường THPT tỉnh Đồng
Tháp (Chương trình Chuẩn)” của Võ Hồng Hải, “Sử dụng di tích lịch sử địa phương
trong dạy học LSVN giai đoạn 1954-1975 ở trường THPT tỉnh Quảng Trị (Chương
trình Chuẩn)” của Lê Anh Đức…, “Sử dụng di tích lịch sử địa phương trong dạy học
Lịch sử Việt Nam ở trường THPT tỉnh Hưng Yên” của Lê Thị Hài, “Sử dụng di tích

Demo Version - Select.Pdf SDK


thống DTLS và tài liệu về DTLScần được khai thác trong dạy học lịch sử Việt Nam từ
1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.

Demo Version - Select.Pdf SDK

* Hoạt động trải nghiệm:
Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2017) quy định hoạt động trải
nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Hoạt động trải nghiệm ở tiểu học và
Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở trung học cơ sở và trung học phổ thông (gọi
chung là Hoạt động trải nghiệm) là các hoạt động giáo dục bắt buộc, trong đó học sinh
dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác
nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội, tham gia hoạt
động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức
của nhà giáo dục. Chương trình cũng đề xuất các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung
và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động trải nghiệm; nội dung, hình thức
hoạt động trải nghiệm…
Trên cơ sở Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2017), tháng 1/2018, Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã công bố Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông Hoạt động
trải nghiệm. Trong đó, Chương trình đã trình bày các vấn đề: Đặc điểm, quan điểm
8


xây dựng chương trình, mục tiêu chương trình, yêu cầu cần đạt, nội dung giáo dục ở
các lớp, phương thức tổ chức, đánh giá kết quả giáo dục… Nội dung của Chương trình
giáo dục phổ thông tổng thể và Dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông Hoạt động
trải nghiệm đã giúp chúng tôi xây dựng cơ sở lý luận và đề ra các hình thức, biện pháp
sử dụng DTLS để tổ chức các HĐTN cho HS trong DHLS ở trường THPT.
Để giúp giáo viên tổ chức tốt các hoạt động trải nghiệm, Bộ Giáo dục và Đào
tạo đã tổ chức Hội thảo hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh phổ thông
(2015), ban hành Tài liệu tập huấn kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải

+ Phương pháp điều tra xã hội học: Phỏng vấn, xây dựng phiếu điều tra GV và
HS nhằm tìm hiểu thực trạng việc sử dụng DTLS tại địa phương để tổ chức hoạt động
trải nghiệm trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm sư phạm, để
kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp sử dụng DTLS tại địa phương để tổ
chức HĐTN trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa
Thiên Huế.
11


- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để
xử lý kết quả điều tra xã hội học và thực nghiệm sư phạm để rút ra kết luận khái quát,
chứng minh tính khả thi của đề tài.
7. Giả thuyết nghiên cứu
Hiện nay, việc sử dụng DTLS tại địa phương để tổ chức hoạt động trải nghiệm
trong DHLS ở trường THPT đã được quan tâm nhưng hiệu quả mang lại chưa cao, vì
vậy nếu GV vận dụng các hình thức, biện pháp sử dụng DTLS tại địa phương để tổ
chức HĐTN trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên
Huế theo đề tài đề xuất sẽ góp phần tạo hứng thú và nâng cao chất lượng dạy học bộ
môn theo hướng phát triển năng lực HS.
8. Đóng góp của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần:
- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của sử dụng DTLS tại địa phương để tổ
chức HĐNT trong DHLS ở trường THPT.
- Đánh giá
đúngVersion
thực trạng- của
việc sử dụng
Demo
Select.Pdf