BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN MINH VƯƠNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI NHẬN
THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM
TỪ 1919 ĐẾN 1945 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ

Demo Version - Select.Pdf SDK
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS ĐẶNG VĂN HỒ

HUẾ, NĂM 2014
i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu
của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu
trong luận văn là trung thực, được các tác giả cho
phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất
kỳ một công trình nào khác.

phạm.
Đặc biệt, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo
PGS.TS. Đặng Văn Hồ đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ để tôi có
thể hoàn thành luận văn.
Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, học sinh và bạn
bè đã luôn ở bên cạnh, quan tâm giúp đỡ và ủng hộ tôi trong suốt
thời gian học tập, nghiên cứu.
Huế, tháng 4 năm 2014
Tác giả
Trần Minh Vương

iii


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa ........................................................................................................... i
Lời cam đoan........................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ............................................................................................................. iii
Mục lục ................................................................................................................... 1
Danh mục các từ viết tắt .......................................................................................... 4
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................................5
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 5
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ............................................................................... 6
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .................................................................... 7
4. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 8
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 8
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu................................................ 8
7. Giả thuyết khoa học......................................................................................... 9
8. Đóng góp của đề tài ......................................................................................... 9

hỏi nhận thức .............................................................................................. 22
1.1.4.3. Xác định mối quan hệ giữa câu hỏi nhận thức với hệ thống câu hỏi
gợi mở để giúp học sinh giải quyết câu hỏi nhận thức ................................. 23
1.1.4.4. Xác định cấu trúc câu hỏi để trên cơ sở đó mà xác định từ, ngữ để
nêu câu hỏi nhận thức ................................................................................. 23
1.2. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................... 24
1.2.1. Điều tra thực trạng giáo viên ............................................................... 25

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
1.2.2. Điều
tra thực
trạng học
sinh .................................................................
26
CHƯƠNG 2. XÂY DỰNG CÂU HỎI NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ VIỆT NAM TỪ NĂM 1919 ĐẾN NĂM 1945 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) ................................................................. 28
2.1. Nội dung kiến thức cơ bản của lịch sử Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1945 . 28
2.2. Xây dựng và hướng dẫn trả lời câu hỏi nhận thức ....................................... 29
CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÂU HỎI NHẬN THỨC TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1919 ĐẾN 1945 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) ................................................................. 67
3.1. Một số yêu cầu chung cần chú ý khi sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy
học Lịch sử ở trường trung học phổ thông ......................................................... 67
3.1.1. Số lượng câu hỏi nhận thức sử dụng phải phù hợp cho mỗi tiết dạy ..... 67
3.1.2. Câu hỏi nhận thức phải tạo hứng thú học tập và tư duy sáng tạo
cho học sinh.................................................................................................. 68


CHNT

:

Câu hỏi nhận thức

DHLS

:

Dạy học Lịch sử

GV

:

Giáo viên

HS

:

Học sinh

NXB

:

Nhà xuất bản

nguồn tư liệu khác nhau về tâm lý học, lý luận dạy học đại cương và lý luận dạy học
bộ môn Lịch sử của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.
2.1. Ở nước ngoài
Có nhiều tài liệu đề cập đến câu hỏi, bài tập nói chung và bài tập trong
DHLS nói riêng như "Dạy học nêu vấn đề" của I.Ia.Lecne (qua bản dịch của Phạm
Tất Đắc, NXB GD, Hà Nội 1977); "Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như
thế nào?” của I.F.Khalanốp, bản dịch của Nguyễn Ngọc Quang, Đỗ Thị Trang,
NXB GD, Hà Nội 1978; "Phương pháp dạy học lịch sử ở trường trung học phổ
thông” A.A.Vaghin, NXB GD Matxcova, (1972) và nhiều chuyên khảo khác. Các
tác giả cho rằng bản chất của dạy học nêu vấn đề là tạo tình huống có vấn đề và chỉ

Demo
Version
- Select.Pdf
có thể thực hiện
có hiệu
quả bằng
cách thiết lậpSDK
hệ thống câu hỏi nêu vấn đề.
2.2. Ở trong nước
Đáng chú ý là bộ giáo trình "Phương pháp dạy học lịch sử (2 tập) của
GS.TS. Phan Ngọc Liên (chủ biên), ngoài ra còn có một số tác phẩm khác và các
Luận văn thạc sĩ đề cập tới vấn đề này như: "Phương pháp nghiên cứu và học tập
lịch sử" của GS.TS Phan Ngọc Liên (chủ biên); "Câu hỏi và bài tập lịch sử" của
PGS.TS. Đỗ Thanh Bình; "Bài tập lịch sử ở trường phổ thông" của PGS.TS. Đặng
Văn Hồ và Trần Quốc Tuấn; "Thiết kế và sử dụng câu hỏi, bài tập nhận thức để
phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam (1945-1954) ở
trường trung học phổ thông", luận văn thạc sĩ giáo dục học của Trương Ngọc Thơi
(2005); “Thiết kế và sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học
sinh trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XV (bài nội khoá) ở

trình chuẩn)”, luận văn thạc sĩ giáo dục học của Nguyễn Tuấn Anh (2011).
Ngoài ra vấn đề này còn được đề cập qua nhiều tài liệu khác đăng tải trên các
tạp chí Nghiên cứu giáo dục, Nghiên cứu lịch sử, thông tin khoa học, mạng internet….
Các công trình này đã đóng góp thiết thực về lý luận dạy học nói chung và đề
xuất một số nguyên tắc, biện pháp sư phạm để phát huy tính tích cực của HS, trong
đó có vấn đề xây dựng và sử dụng CHNT. Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu
khoa học nào đề cập cụ thể vấn đề "Xây dựng và sử dụng câu hỏi nhận thức trong
dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 ở trường trung học phổ thông
(chương trình chuẩn)". Đây là nhiệm vụ mà luận văn cần giải quyết.
7


3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình xây dựng và sử dụng CHNT trong
dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 ở trường trung học phổ thông (THPT)
(chương trình chuẩn).
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn không đi sâu vào nghiên cứu lý luận về câu hỏi và câu hỏi nhận
thức mà chỉ sử dụng thành tựu về lý luận dạy học của vấn đề này để xây dựng và sử
dụng CHNT trong DHLS Việt Nam từ 1919 đến 1945 ở trường THPT (chương
trình chuẩn).
4. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Luận văn xác định những nội dung kiến thức cơ bản những nguyên tắc và
biện pháp sư phạm cần quán triệt để "Xây dựng và sử dụng câu hỏi nhận thức trong
dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1945 ở trường trung học phổ thông (chương
trình chuẩn)", nhằm nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT trên tất cả
các mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển.
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU