1
Sốt Rét Ác Tính
(Severe and complicated Malaria)
--------------------
TS. Trần Quang Bính
1. Mục tiêu tổng quát :
Mô tả được các triệu chứng và dấu hiệu lâm sàng của các thể sốt rét ác tính, biết được
nguyên nhân gây sốt rét ác tính và cách xử trí đặc hiệu và hồi sức ban đầu trước khi
chuyển đến chuyên khoa.
2. Mục tiêu chuyên biệt :
2.1 Thái độ: cần nhận đònh sốt rét ác tính là một cấp cứu nội khoa cần phải được chẩn
đoán nhanh và xử trí kòp thời, đúng cách.
2.2 Hiểu biết: sốt rét ác tính có thể chỉ có biến chứng trên một phủ tạng hoặc biến
chứng trên nhiều phủ tạng (tổn thương đa phủ tạng). Biến chứng này có liên quan tác
động đến các biến chứng khác tạo thành một vòng xoắn bệnh lý gây khó khăn phức
tạp cho việc điều trò.
2.3 Kỹ năng :
- biết điều trò đặc hiệu với thuốc kháng sốt rét artesunate với đặc điểm hiệu quả, an
tòan, nhanh chóng diệt ký sinh trùng trong máu để hạn chế sự tiến triển của các biến
chứng.
- thành thạo các biện pháp điều trò hồi sức nội khoa để giảm tỉ lệ tử vong do các biến
chứng gây ra.

NỘI DUNG

Sốt rét ác tính (SRAT) gây ra do Plasmodium falciparum với đặc điểm lâm sàng là tổn
thương nhiều hệ thống cơ quan phủ tạng, nếu chẩn đoán và điều trò chậm trễ sẽ diễn
tiến nhanh chóng đến tử vong.
Lâm sàng
:

6. Rối loạn đông máu: xuất huyết tiêu hóa, chẩy máu mũi, chẩy máu dưới da, niêm
mạc. Biến chứng này thường gặp trên bệnh nhân có tổn thương gan nặng, vàng da, có
kèm theo hoặc không biến chứng suy thận cấp do giảm các yếu tố đông máu, giảm
tiểu cầu...
7. Đái huyết cầu tố (Hb): tiểu Hb do tán huyết ồ ạt thường có liên quan đến vấn đề
thiếu men G6PD, hoặc vấn đề miễn dòch, thường gặp sau điều trò với quinine,
primaquine.

8. Hạ đường huyết: đường huyết <2,2μm hoặc <40mg% do tổn thương chức năng gan
nghiêm trọng hoặc xẩy ra trên bệnh nhân điều trò với quinine (hay quinidine) đặc biệt
hạ đường huyết thường gặp xẩy ra trên phụ nữ có thai điều trò với quinine.
9. Rối loạn nước điện giải, thăng bằng toan kiềm: thường gặp toan huyết lactic với pH
máu <7.3 hoặc tăng lactate máu và lactate trong dòch não tủy (lactate máu >15μm có
tiên lượng xấu). Hiếm gặp hơn là kiềm chuyển hoá. Các rối loạn nước điện giải khác
như: thiếu nước, hạ natri, chlor, phosphate, calci máu thường gặp nhưng thường không
nghiêm trọng.
10. Choáng, trụy tim mạch: mạch nhanh nhỏ, huyết áp tụt, chân tay lạnh, thân nhiệt
giảm, da tím tái, thường liên quan đến mật độ KSTSR cao trong máu và / hoặc nhiễm
trùng huyết Gram (-) kèm theo.
11. Rối lọan tiêu hóa: thường gặp ở trẻ em, ói mửa dữ dội, tiêu chảy kiểu dòch tả, hội
chứng bụng ngọai khoa cấp.
12. Nhiễm trùng: thường gặp là nhiễm trùng đường hô hấp do tắc nghẽn đàm nhớt,
viêm phổi hít, nhiễm trùng đường tiểu, nhiễm trùng huyết...

Cận lâm sàng
:
Các xét nghiệm cần làm để chẩn đoán xác đònh, chẩn đoán phân biệt và đánh giá mức
độ nặng nhẹ của các biến chứng:
- Xét nghiệm KSTSR máu với phết nhuộm Giemsa cho kết quả trong vòng 30 phút
đến dưới 1 giờ, xác đònh có sự hiện diện của Plasmodium falciparum trong máu


4
2/ Điều trò hỗ trợ (supportive treatment): tùy các biến chứng của các cơ quan phủ tạng
kèm theo mà có biện pháp điều trò thích hợp.

Biểu hiện lâm sàng/ biến chứng Xử trí tức thời
Hôn mê - Bảo đảm đường hô hấp, săn sóc bệnh nhân hôn mê, loại
trừ các nguyên nhân hôn mêkhác (hạ đường huyết,
viêm màng não vi trùng ...)
Sốt cao hơn 40
o
- Lau mát, hạ nhiệt bằng paracetamol 0,5g-1g bơm qua
sonde dạ dầy hoặc đặt hậu môn.
Co giật - Bảo đảm đường hô hấp, tiêm tónh mạch vói diazepam
10mg hoặc tiêm bắp phenobarbital 200mg.
Hạ đường huyết - Đo đường huyết, truyền TM đưòng ưu trương 20-30%
hoặc tiêm TM đường ưu trương 50%
Thiếu máu nặng
Hct<20%, HC< 2.000.000/mm
3

- Truyền hồng cầu lắng hoặc máu tươi toàn phần nếu có
biến chứng chẩy máu đi kèm.
Suy hô hấp cấp - Đặt bệnh nhân ở tư thế dẫn lưu đàm nhớt, thở O2qua
ống thông mũi, đặt nội khí quản, thở máy nếu có chỉ
đònh.
- Nếu suy hô hấp, phù phổi do truyền dòch quá tải: Ngưng
truyền, cho lợi tiểu lasix TM, Oxygen ( có thể trích
huyết khi có chỉ đònh).
Suy thận cấp - Loại trừ nguyên nhân mất nước.