BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN ĐÔNG ANH
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN ĐÔNG ANH
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8140114

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Tình


thành luận văn này.
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài, mặc dù đã có
nhiều cố gắng nhưng luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong
nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo, các nhà quản lý
và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn chỉnh hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 10 năm 2018
Tác giả

Nguyễn Thị Phương


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ
SỞ ............................................................... 7
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề .................................................................. 7
1.1.1 Một số công trình nghiên cứu trên thế giới............................................. 7
1.1.2 Một số nghiên cứu ở trong nước ...............................................................
8
1.2 Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
ở trường trung học cơ sở .................................................................... 10
1.2.1 Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân ................... 10
1.2.2 Đặc điểm tâm lý của học sinh trung học cơ sở ...................................... 11
1.2.3 Phát triển năng lực ở học sinh trung học cơ sở .........................................
12
1.2.4 Hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
trung học cơ sở ...................................................................................... 17


2.3. Thực trạng hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng
lực học sinh ở các trường THCS trên địa bàn huyện Đông Anh...... 55
2.3.1 Thực trạng việc thực hiện nội dung chương trình theo định hướng
phát triển năng lực HS. ......................................................................... 55
2.3.2 Thực trạng sử dụng phương pháp và hình thức tổ chức dạy học theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ..................................................
57
2.3.3 Thực trạng việc sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học theo định
hướng phát triển năng lực HS ............................................................... 59
2.3.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực
học sinh. ................................................................................................ 60
2.4. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện
Đông Anh
......................................................................................................63
2.4.1 Thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung dạy học
theo định hướng phát triển năng lực học sinh
................................................63

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên theo định hướng


phát triển năng lực học sinh .................................................................. 64
2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh theo định hướng phát
triển năng lực..................................................................................................66


2.4.4 Thực trạng quản lý đổi mới hình thức tổ chức, phương pháp, kỹ
thuật dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ................


năng lực học sinh cho cán bộ và GV trong các trường THCS. ........... 84


3.2.3. Tổ chức bồi dưỡng phương pháp học tập, tăng cường các hoạt
động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh................................................ 88
3.2.4. Xây dựng các tiêu chí đánh giá, xếp loại giáo viên gắn với hoạt
động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ................
90
3.2.5. Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quá học tập của học sinh
theo định hướng phát triển năng lực. ....................................................
94
3.2.6. Đảm bảo các điều kiện hỗ trợ hoạt động giảng dạy, học tập theo
định hướng phát triển năng lực học sinh............................................... 96
3.3. Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
đề xuất. .................................................................................................. 98
3.3.1. Các bước tiến hành khảo nghiệm .......................................................... 98
3.3.2 . Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết của các biện pháp ..................
99
3.3.3. Kết quả khảo nghiệm tnh khả thi của các biện pháp ......................... 101
Kết luận chương 3 ......................................................................................... 103
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 105
1. Kết luận ..................................................................................................... 105
2. Khuyến nghị .............................................................................................. 107
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................. 109
PHỤ LỤC


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt


KTDH

Kỹ thuật dạy học

PP

Phương pháp

PPDH

Phương pháp dạy học

PTNL

Phát triển năng lực

QLGD

Quản lý giáo dục

SGK

Sách giáo khoa

TBDH

Thiết bị dạy học

TB

học theo định hướng phát triển năng lực HS ...........................................
59
Bảng 2.8. Đánh giá thực trạng mức độ thực hiện các hình thức kiểm tra,
đánh giá theo định hướng phát triển năng lực HS ..................................
60
Bảng 2.11: Mức độ đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động dạy của
GV theo định hướng phát triển năng lực HS .......................................... 65
Bảng 2.12. Mức độ đánh giá thực trạng quản lý hoạt động học của HS theo
định hướng phát triển năng lực học sinh .................................................
66

Bảng 2.13 Mức độ đánh giá thực trạng quản lý đổi mới HTTC, PPDH
và KTDH theo định hướng PTNL HS ................................................ 67
Bảng 2.14. Mức độ đánh giá thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả
học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực. .............................
70


Bảng 2.15. Mức độ đánh giá thực trạng quản lý CSVC, sử dụng TBDH và ứng
dụng công nghệ thông tin phục vụ cho HĐDH theo định hướng PTNL HS.
................................................................................................ 72


Bảng 2.16. Đánh giá thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản
lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS ...............
74
Bảng 3.1. Kết quả khảo sát tnh cần thiết của các biện pháp ...............................
99
Bảng 3.2. Kết quả khảo sát tnh khả thi của các biện pháp................................ 101
Bảng 3.3. Tương quan giữa tnh cần thiết và tnh khả thi của các biện pháp ........

biểu toàn quốc lần thứ XI, Đảng đã xác định “đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo
dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội
nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ GV và
CBQL là khâu then chốt, giáo dục và đào tạo có sứ mạng nâng cao dân trí, phát
triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước,
xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam” [13]. Tiếp đó tại Hội nghị Trung
ương 8 khóa XI Đảng


đã ban hành Nghị quyết số 29, khẳng định “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng
cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo
dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực phẩm chất
người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết
hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [14].
Đây là sự khác biệt lớn giữa cuộc đổi mới giáo dục lần này với những lần cải
cách, đổi mới trước đó. Mục tiêu giáo dục sẽ chuyển từ "định hướng nội dung"
sang "định hướng năng lực".
Huyện Đông Anh nằm ở phía Bắc của thủ đô Hà Nội. Toàn huyện có 26
trường THCS (trong đó có 1 trường dân lập). Là một huyện đang trên đà phát triển
mạnh mẽ về kinh tế, được quy hoạch là thủ đô vệ tinh trong tầm nhìn 2030.
Hiện nay trên địa bàn huyện có nhiều khu công nghiệp, nhiều dự án trọng điểm
của thủ đô và đất nước, vì vậy đã và đang thu hút nhiều lao động địa phương cũng
như các quận, huyện lân cận về làm việc với những yêu cầu về trình độ ngày
càng cao. Đứng trước yêu cầu đổi mới của toàn ngành cũng như yêu cầu phát triển
kinh tế của địa phương, các trường THCS trong huyện đã từng bước thực hiện
đổi mới nhiều mặt hoạt động theo sự chỉ đạo của cấp trên và vận dụng phù hợp
với điều kiện của đơn vị. Tuy nhiên, chất lượng dạy và học ở nhiều nhà trường
chưa cao, nguyên nhân chính vẫn là do việc quản lý hoạt động dạy học chưa hiệu
quả và chưa đi đúng hướng đổi mới.
Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường là một công tác chủ đạo và quan

3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS
ở các trường THCS huyện Đông Anh.
4. Giả thuyết khoa học
Chất lượng dạy học ở các trường THCS trên địa bàn huyện Đông Anh hiện
nay phụ thuộc vào sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó, quản lý HĐDH
theo định hướng PTNL HS giữ vai trò hết sức quan trọng. Nếu áp dụng một cách
khoa học và sáng tạo các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng
phát triển năng lực HS mà tác giả luận văn nghiên cứu, đề xuất, thì sẽ nâng cao
được chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu mục tiêu đào tạo của Ngành giáo dục
huyện


Đông Anh, theo tinh thần đổi mới giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước ta
trong giai đoạn hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1.Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng
phát triển năng lực HS ở trường THCS;
5.2.Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo
định hướng phát triển năng lực HS ở các trường THCS huyện Đông Anh, thành phố
Hà Nội;
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát
triển
năng lực HS ở các trường THCS huyện Đông Anh, Thành phố Hà Nội.
6. Phạm vi nghiên cứu đề tài
6.1. Phạm vi về nội dung
Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định
hướng phát triển năng lực HS đáp ứng chuẩn đầu ra HS THCS mà Bộ Giáo dục và
Đào tạo đang triển khai;
Nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường

Thu thập thông tin qua việc quan sát hoạt động giảng dạy của giáo viên; các
biểu hiện về thái độ và hành động của CBQL, GV trong quá trình dạy học và thực
hiện các hoạt động dạy học, qua đó đánh giá hiệu quả của hoạt động dạy học theo
định hướng PTNL và quản lý HĐDH theo định hướng PTNL học sinh ở trường THCS.
7.2.3. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Phân tch các văn bản hướng dẫn hoạt động dạy học theo định hướng phát
triển năng lực HS; tổng hợp các tài liệu, minh chứng, những thuận lợi, khó khăn về
quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS của hiệu trưởng.
Từ đó rút ra những kết luận làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp nhằm cải tiến
công tác quản lý này.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Tham khảo ý kiến của lãnh đạo, chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo, các
đồng chí hiệu trưởng, GV giảng dạy lâu năm, các nhà quản lý … để có thêm thông
tin tin cậy đảm bảo tnh khách quan cho các kết quả nghiên cứu.
7.2.5. Phương pháp khảo nghiệm


Tiến hành khảo nghiệm các biện pháp đã đề xuất để khẳng định tính khoa
học, cần thiết, khả thi của các biện pháp đó.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê
Thực hiện bằng một số thuật toán của toán học thống kê áp dụng trong
nghiên cứu giáo dục. PP này được sử dụng với mục đích xử lý các kết quả đều tra,
nghiên cứu, đồng thời đánh giá mức độ tin cậy của PP điều tra.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, luận văn có cấu trúc gồm 3
chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng
phát triển năng lực học sinh ở trường THCS.
- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát
triển

nhiên và hiện thực để đưa ra các biện pháp dạy học buộc người học phải tìm tòi, suy
nghĩ để nắm được bản chất của sự vật hiện tượng.
J.J.Rousseau (1717-1778) chủ trương giáo dục trẻ em một cách tự nhiên và
người học sẽ tự khám phá tích lũy kiến thức thông qua chính hoạt động của mình.
John Dewey (1859-1925), nhà sư phạm người Mỹ nổi tiếng đầu thế kỷ XX đã
đưa ra một phương hướng canh tân giáo dục, ông yêu cầu bổ sung vào vốn tri thức
của học sinh những tri thức ngoài sách giáo khoa và lời giảng của GV, đề cao hoạt


động đa dạng của học sinh, đặc biệt là hoạt động thực tiễn. Ông viết: “Học sinh là
mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục, nói không phải là
dạy, nói ít hơn, chú ý nhiều đến việc tổ chức hoạt động của học sinh”.
Vào thập niên 30 của thế kỷ XX, nhà giáo dục nổi tiếng người Nhật Bản
Tsunesaburo Makiguchi (1871 -1944) đã nhấn mạnh: “Giáo viên không bao giờ học
thay cho học viên mà học viên phải tự mình học lấy. Nói khác đi, dù giáo viên có
làm gì đi nữa thì mọi tri thức truyền thụ vẫn không có giá trị nếu họ không làm cho
học sinh tự mình kiểm nghiệm và thực nghiệm những tri thức đó”
Các tác giả Argüelles, Antonio & Gonczi, Andrew (2000) với cuốn “Competency
Based Education and Training: A World Perspective” giới thiệu về phát triển
chương trình đào tạo theo hướng PTNL.
Các tác giả Marion Anema & Jan McCoy (2009) với cuốn “Competency Based
Nursing Education: Guide To Achieving Outstanding Learner Outcomes” đã giới
thiệu về đào tạo điều dưỡng viên theo hướng PTNL.
1.1.2 Một số nghiên cứu ở trong nước
Ở Việt nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về khoa học quản lý giáo dục,
quản lý nhà trường đã góp phần cải tiến, hoàn thiện hơn công tác quản lý giáo dục.
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang khi nói về đối tượng, phương pháp nghiên cứu
khoa học quản lý giáo dục, khái niệm, các chức năng của quản lý giáo dục … Ông
cho rằng: “ Quản lý trường học chủ yếu là quản lý quá trình dạy học”. Tác giả Hà Sỹ
Hồ và Lê Tuấn cho rằng: “Trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo, việc quản lý

Chí Minh” của tác giả Lê Thành Hiếu, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chi Minh
năm
2006; “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường THPT
huyện Lâm Thao tỉnh Phú Thọ” của tác giả Trần Mạnh Hưởng, Đại học Sư phạm
Hà Nội năm 2012; “Quản lý hoạt động dạy học theo hướng điều chỉnh nội dung các
môn học ở trường Trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Sơn Tây thành phố
Hà Nội” của tác giả Nguyễn Quang Bình, Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2013;
“Quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trường THPT Phong Thổ huyện Phong Thổ
tỉnh Lai Châu” của tác giả Phạm Trung Dũng, Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2013;
“Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường trung học phổ
thông huyện đặc biệt khó khăn Tân Sơn - Phú Thọ” của tác giả Nguyễn Tiến


Hưng, Đại học sư phạm Hà Nội năm 2013; “Những biện pháp đổi mới quản lý
hoạt động dạy