ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN ĐĂNG KHOA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO
HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN ĐĂNG KHOA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO
HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phùng Thị Hằng

THÁI NGUYÊN - 2018


Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018
Tác giả
Trần Đăng Khoa

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... ii
MỤC LỤC............................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................ iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ..................................................................................... v
DANH MỤC CÁC HÌNH ..................................................................................... vi
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1

1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... 3
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu ................................................................. 3
4. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 4
8. Cấu trúc luận văn ............................................................................................. 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN
TỘC BÁN TRÚ TIỂU HỌC ................................................................................ 6

1.1. Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề ...................................................... 6
1.1.1. Trên thế giới .............................................................................................. 6

Tiểu kết chương 1 .............................................................................................. 37
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ
NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN
TỘC BÁN TRÚ TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ................ 39

2.1. Khái quát về các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên........................................................................... 39
2.1.1. Khái quát về địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ............................. 39
2.1.2. Khái quát về các trường PTDTBT tiểu học............................................. 41
2.2. Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát............................................ 43

iv


2.2.1. Mục đích khảo sát .................................................................................... 43
2.2.2. Nội dung khảo sát .................................................................................... 43
2.2.3. Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu .............................. 43
2.3. Kết quả khảo sát ......................................................................................... 44
2.3.1. Thực trạng về hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường
phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên................ 44
2.3.2. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở
các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh
Điện Biên ................................................................................................. 50
2.3.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động
giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường phổ thông dân tộc
bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên...................................... 56
2.3.4. Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học
huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ................................................................ 58
Tiểu kết chương 2 .............................................................................................. 61

3.4.1. Quy trình khảo nghiệm ............................................................................ 78
3.4.2. Kết quả khảo nghiệm ............................................................................... 79
Tiểu kết chương 3 .............................................................................................. 85
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ..................................................................... 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................. 90
PHỤ LỤC ...............................................................................................................

vi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CBQL

: Cán Bộ quản lý

CNH-HĐH

: Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

CNTT

: Công nghệ thông tin

ĐG

: Đánh giá

GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo


: Phổ thông dân tộc bán trú

QL

: Quản lý

QLGD

: Quản lý giáo dục

TH

: Tiểu học

THCS

: Trung học cơ sở

UBND

: Ủy ban nhân dân

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa

iv




Bảng 2.6.

Thực trạng về tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh ở các trường PTDT bán trú Tiểu học................... 52

Bảng 2.7.

Thực trạng chỉ đạo triển khai hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho
học sinh ở các trường PTDT bán trú Tiểu học .................................... 54

Bảng 2.8.

Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh ở các trường PTDT bán trú Tiểu học ........................... 55

Bảng 2.9.

Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh ở các trường phổ thông dân tộc bán
trú tiểu học............................................................................................ 57

Bảng 3.1.

Kết quả khảo sát ý kiến đánh giá của CBQL, GV các trường phổ
thông dân tộc bán trú tiểu học về tính cần thiết của các biện pháp
quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh .................... 79

Bảng 3.2.


Tính cần thiết của các biện pháp quản lý ...................................... 80

Hình 3.3.

Tính khả thi của các biện pháp quản lý ......................................... 83

vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Con người ngoài là một thực thể sinh lý còn là một thực thể mang bản
chất tâm lý - xã hội bao gồm những phẩm chất, những thuộc tính tâm lý có ý
nghĩa xã hội được hình thành do kết quả tác động qua lại giữa họ với nhau,
giữa họ với các sự vật, hiện tượng xung quanh trong từng hoạt động. Con
người càng hoạt động thì càng có cơ hội khám phá, hiểu biết và phát triển. Vì
thế, họ cần phải có kiến thức, kỹ năng và thái độ để có thể giúp họ tự kiểm soát
được hành vi của bản thân và kiểm soát được môi trường xung quanh một cách
thành công. Nói cách khác, để sống tốt và hoạt động hiệu quả, con người cần
phải có những kỹ năng sống. Kỹ năng sống có thể được hình thành một cách tự
nhiên qua trải nghiệm hoặc có thể thông qua giáo dục, học tập, rèn luyện.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội, Việt Nam đã thực hiện đổi mới
giáo dục phổ thông theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI mà thực chất là
cách tiếp cận kỹ năng sống đó là: Học để biết, học để làm, học để cùng chung
sống và học để tự khẳng định mình. Với chỉ thị 40/2008/CT - BGDĐT ngày
22/7/2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về “Xây dựng trường học
thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 2013 thì việc rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh cấp tiểu học là một trong
năm nội dung thiết thực để xây dựng trường học thân thiện. Với công văn số
5438/BGDĐT-GDTH ngày 17 tháng 8 năm 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo
về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2011-2012 đối với giáo dục tiểu học

kế hoạch, nguồn lực, kinh phí cho các hoạt động; nội dung, hình thức tổ chức
hoạt động còn đơn điệu. Mặt khác, nhiều giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về
vai trò, trách nhiệm của mình trong việc giáo dục kỹ năng sống cho HS. Các biện
pháp quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động giáo dục kỹ năng sống và đối
với giáo viên chưa thật sự hợp lý trong xu thế hiện nay. Những điều này có ảnh
hưởng trực tiếp đến kết quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã lựa chọn và nghiên cứu đề
tài: “Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường
phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”.

2


2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh ở trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học, đề tài
đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện
Biên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường phổ
thông dân tộc bán trú tiểu học.
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các
trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
4. Giả thuyết khoa học
Hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường phổ thông
dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên còn có những bất cập
như: nội dung và hình thức tổ chức hoạt động chưa phù hợp, tính tích cực của

Đây là phương pháp nghiên cứu chính của đề tài. Phương pháp được sử
dụng nhằm mục đích khảo sát thực trạng giáo dục kỹ năng sống và công tác
quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường phổ thông
dân tộc bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
Bảng hỏi được xây dựng dưới dạng phiếu thăm dò ý kiến gồm:
- Bảng hỏi dành cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng về công tác quản lý
hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh và những biện pháp quản lý có
hiệu quả đối với hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà
trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học.
- Bảng hỏi dành cho tổng phụ trách Đội, giáo viên làm công tác tổ chức
hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
- Bảng hỏi dành cho học sinh.
4


7.2.2. Phương pháp quan sát
Quan sát cách tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh của
giáo viên và công tác quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học nhằm thu thập
thông tin thực tiễn cho đề tài.
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn
Trao đổi, trò chuyện với các Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, cán bộ đoàn
thể, giáo viên, đại diện Hội Cha mẹ học sinh, một số học sinh đại diện các khối
lớp để thu thập những thông tin cần thiết xoay quanh vấn đề nghiên cứu.
7.2.4. Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
Xin ý kiến của các chuyên gia, các nhà quản lý về việc đề xuất các biện
pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường phổ
thông dân tộc bán trú tiểu học, huyện Nậm Pồ - tỉnh Điện Biên.
7.2.3. Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học
Sử dụng các phương pháp toán thống kê như tính phần trăm, sử dụng biểu

cho trẻ học kĩ năng sống và kĩ năng tự lập sẽ hình thành cho trẻ nhân cách tốt.
Hay "Giáo dục các giá trị sống để có các kĩ năng sống ngày càng được nhìn
nhận là có sức mạnh vượt lên khỏi lời răn dạy đạo đức chi tiết đến mức hạn
chế trong cách nhìn hoặc những vấn đề thuộc về tư cách công dân. Nó đang
xem là trung tâm của tất cả thành quả mà giáo viên và nhà trường tâm huyết
có thể hi vọng đạt được thông qua việc dạy về giá trị, kĩ năng sống" [11, tr.33].
Nghiên cứu của Tri Suminar, Titi Prihatin, and Muhammad Ibnan Syarif
với tiêu đề Model of Learning Development on Program Life Skills Education
for Rural Communities (Phương thức học tập chương trình phát triển giáo dục kĩ
năng sống cho cộng đồng nông thôn) [33]. Theo đó, phân tích của các tác giả chỉ
ra rằng việc học các KNS cần thực hiện dựa trên nhu cầu của người học và các
khả năng của địa phương. Sự hiểu biết của các nhà quản lý giáo dục về mục đích
của việc học KNS thông qua cộng đồng nông thôn vẫn còn hạn chế trong các kỹ
6


năng đào tạo, giáo dục. Việc nắm vững các nội dung của các chương trình đào
tạo kỹ năng và hoạt động giáo dục KNS trên tinh thần chủ động của các trường
nói chung và các nhà tổ chức giáo dục nói riêng chưa được đầy đủ. Những người
làm công tác đào tạo KNS cho trẻ không được phép dựa trên các nguyên tắc học
của người trưởng thành để áp dụng đối với học sinh tiểu học. Nghiên cứu này
nhằm mục đích phát triển một mô hình học tập trong chương trình giáo dục KNS
có giá trị đối với cộng đồng nông thôn để nâng cao sức cạnh tranh từ nguồn nhân
lực chính tại các địa phương. Quá trình hình thành KNS của học sinh tập trung
vào năm thành phần: a) học tập mô hình cú pháp, b) hệ thống định mức không
khí học tập hiện hành xã hội, c) Phản ứng của các mô hình quản lý hệ thống học
tập tương tác, d) hỗ trợ, trang thiết bị, vật liệu và môi trường học tập, e) các tác
động từ các kết quả của giảng dạy và học tập. Các địa điểm nghiên cứu được xác
định dựa trên các đặc điểm địa lý, vùng miền núi của Wonosobo, khu vực ven
biển Kendal và trung tâm công nghiệp nằm vùng Pekalongan. Dữ liệu được thu

Như vậy, nghiên cứu giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường là xu thế
chung của nhiều nước trên thế giới. Các công trình nghiên cứu nêu trên đã
khẳng định giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là xu hướng tất yếu của giáo
dục, đồng thời chỉ ra các thành phần cơ bản của quá trình hình thành kỹ năng
sống cho học sinh và những công cụ tương ứng để thực hiện quá trình này.
1.1.2. Ở Việt Nam
Thuật ngữ kỹ năng sống được người Việt Nam biết đến từ chương trình
UNICFF (1996) “Giáo dục kỹ năng sống để bảo vệ sức khỏe và phòng chống
HIV/AIDS cho thanh niên trong và ngoài nhà trường” thông qua quá trình hoạt
động của chương trình này thì kỹ năng sống ngày càng được mở rộng.
Tác giả Nguyễn Thanh Bình với hàng loạt các bài báo cáo, các đề tài
nghiên cứu khoa học, giáo trình, tài liệu tham khảo... đã có những đóng góp mang
tính hệ thống và cụ thể trong việc tạo ra những hướng nghiên cứu về kỹ năng
sống, giáo dục kỹ năng sống và quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống...
Tác giả Nguyễn Dục Quang trong cuốn sách Hướng dẫn giáo dục kỹ
năng sống cho học sinh phổ thông cho rằng: “Cách thức giáo dục kỹ năng sống

8


được hiểu bao gồm những phương pháp tiếp cận, các phương pháp dạy học
tích cực và các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống cần phải
quan tâm đến vai trò của người học” [11].
Trong tài liệu Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống cho học sinh tiểu
học (tài liệu dùng cho giáo viên tiểu học) của các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc,
Đinh Thị Kim Thoa, Bùi Thị Thúy Hằng cho rằng: “Thiếu nền tảng giá trị sống
vững chắc con người rất dễ bị ảnh hưởng những giá trị vật chất, và rồi mau
chóng định hình chúng thành mục đích sống, đôi khi đưa đến kiểu hành vi thiếu
trung thực, bất hợp tác, kỷ vị cá nhân. Không có nền tảng giá trị sống chúng ta
sẽ không biết cách tôn trọng bản thân và người khác, không biết cách hợp tác,

dụco dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường PTDT bán trú tiểu học phù hợp
với tình hình thực tiễn” và biện pháp 4: “Tăng cường các điều kiện đáp ứng
yêu cầu của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho HS ở trường PTDT bán trú
tiểu học” được đánh giá khá cao về tính cần thiết với 82% đánh giá rất cần
81


thiết. Như vậy, công tác xây dựng kế hoạch giáo dục kỹ năng sống hay việc nhà
trường cung ứng và đáp ứng kịp thời các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho
hoạt động cũng hết sức quan trọng. Đây sẽ là những sự bổ trợ cần thiết cho
hoạt động diễn ra thuận lợi.
3.4.2.2. Tính khả thi của biện pháp đề xuất
Bảng 3.2. Ý kiến đánh giá của CBQL, GV về tính khả thi của các biện
pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở các trường
phổ thông dân tộc bán trú tiểu học
Tính khả thi
STT

1

Tên biện pháp

Rất khả
thi

Khả thi

Ít khả thi

SL


5

10

82

4

8

5

10

Tổ chức các hoạt động
nhằm nâng cao nhận thức
của cán bộ quản lý và giáo
viên về tầm quan trọng
hoạt động giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh

2

Xây dựng kế hoạch quản lý
hoạt động giáo dục kỹ năng
PTDT bán trú tiểu học phù
hợp với tình hình thực tiễn

3


Khả thi

Ít khả thi

SL

%

SL

%

SL

%

động giáo dục kỹ năng 36

72

10

20

4

8

76

tiểu học

90
80
70
60

Rất khả thi
Khả thi
Ít khả thi
Không khả thi

50
40
30
20
10
0
BP1

BP2

BP3

BP4

BP5

Hình 3.3. Tính khả thi của các biện pháp quản lý
Qua bảng số liệu và hình vẽ trên, tác giả nhận thấy sự đánh giá cao về

giúp cho hoạt động hiệu quả hướng tới sự phát triển toàn diện học sinh. Điều
đó thể hiện rằng, mặc dù công tác quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử
cho học sinh hằng năm đều có kết quả nhất định, song việc thường xuyên có
những đổi mới, điều chỉnh và bổ sung trong công tác này là thực sự cần thiết.
Đó là căn cứ cho sự hòa thiện, duy trì và nâng cao chất lượng hoạt động trong
thời gian tới.
84


Tiểu kết chương 3
Qua nghiên cứu lý luận và khảo sát phân tích kết quả thực trạng quản lý
hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh các trường phổ thông dân tộc
bán trú tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, tác giả đã đề xuất 05 biện pháp
nhằm nâng cao chất lượng hoạt động các trường trong giai đoạn hiện nay:
- Tổ chức các hoạt động nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo
viên và học sinh về tầm quan trọng của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh ở trường PTDT bán trú tiểu học
- Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho HS ở
trường PTDT bán trú tiểu học phù hợp với tình hình thực tiễn
- Bồi dưỡng và sử dụng hợp lý đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên tham gia
hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường PTDT bán trú tiểu học
- Tăng cường các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật đáp
ứng yêu cầu của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường PTDT
bán trú tiểu học
- Chỉ đạo đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo
dục kỹ năng sống cho học sinh ở trường PTDT bán trú tiểu học.
Các biện pháp người nghiên cứu đã đề xuất có mối liên hệ chặt chẽ và
tác động lẫn nhau. Vì vậy, khi áp dụng không nên xem nhẹ một biện pháp nào.
Tuy nhiên các biện pháp này được sử dụng có hiệu quả nhất khi được khai thác
triệt để thế mạnh riêng phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường. Dựa vào