CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC Ý THỨC PHÁP LUẬT
AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ CHO ĐOÀN
VIÊN CÁC TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ TUY HÒA,
TỈNH PHÚ YÊN DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG


Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Trên thế giới
Thập kỷ hành động vì ATGT từ năm 2011 đến năm 2020
đã được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào tháng 3
năm 2010, phản ứng lại mối lo ngại về lưu lượng tử vong toàn
cầu do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra. “Dữ liệu được
WHO thu thập cho thấy khoảng 1,3 triệu người chết do va
chạm giao thông hàng năm, 50 triệu người bị thương và bị
tàn tật trong cuộc sống mỗi năm, 90% nạn nhân tai nạn giao
thông xảy ra ở các nước đang phát triển. Tỷ lệ tử vong hàng
năm này dự kiến sẽ tăng lên 1,9 triệu vào năm 2020. Dựa trên
thống kê của WHO, tai nạn giao thông là nguyên nhân gây tử
vong hàng đầu trong giới trẻ; đến năm 2015, tai nạn giao
thông đường bộ sẽ là gánh nặng sức khỏe hàng đầu cho trẻ
em trên 5 tuổi ở các nước đang phát triển. Chi phí kinh tế cho
các nước đang phát triển ước tính vượt quá 100 tỷ đô la một
năm” [38].
Hành vi sử dụng điện thoại di động và nhắn tin, đang góp
phần gây ra tai nạn giao thông. “Cơ quan Quản lý Đường cao
tốc Liên bang (FHWA) của Bộ Giao thông Vận tải Hoa Kỳ đề


xuất quy trình thực hiện hệ thống để cải thiện an toàn đường
giao thông như hướng dẫn kỹ thuật, GD, thực thi, cấp cứu
cho người tham gia giao thông” [38].

người tham gia giao thông đường bộ và sửa đổi hành
vi, người ta nên nhìn xa hơn ranh giới của các tiêu chuẩn
chiến dịch an toàn đường bộ và học hỏi từ những kiến thức
đã đạt được trong các ngành khác như kinh tế học và tâm lý
xã hội. Những thông tin chi tiết mới này được thảo luận về ý
nghĩa của chúng đối với tương lai của các chiến dịch an toàn
đường bộ” [39].
Ainsworth, Highway Safety-Human Factors(2010) cho
rằng: “GD tương tác sớm cho thế hệ tiếp theo lái xe và người
sử dụng đường bộ đóng một vai trò hàng đầu trong việc nâng
cao nhận thức và giảm tử vong trên đường cao tốc công


cộng. Nhận thức của công dân về chính sách công, luật và
quy định, kết hợp với các chiến dịch đào tạo, an toàn và hợp
tác hiệu quả và kịp thời, là những yếu tố quan trọng khác có
thể giúp giảm tử vong đường bộ” [32].
BenjamínColucci, IraidaMeléndez (2014) cho rằng: “Các
yếu tố góp phần chính gây ra tai nạn trên đường cao tốc ở
Puerto Rico rất có thể là do nồng độ cồn trong máu ở người
lái xe và người đi bộ. Các yếu tố góp phần khác liên quan đến
việc sử dụng điện thoại di động và nhắn tin trong khi lái xe,
đi đường làm giảm nhận thức và khả năng phản ứng của
người lái xe” [34]. Trên cơ sở nhận thức về vấn đề, họ đã đề
xuất các giải pháp giúp giảm thiểu tai nạn giao thông như: 1)
Xây dựng công viên GD cho ATGT. Các công viên GD cho
ATGT là một sáng kiến sáng tạo của chính phủ được Ủy ban
ATGT Puerto Rico (PR-TSC) và Sở Giao thông và Công trình
(DTPW) tài trợ, phối hợp với Cục ATGT Quốc gia (NHTSA),
để tăng cường GD và cải thiện an toàn đường bộ. Chương

“Giao thông đường bộ ngày nay vốn đã nguy hiểm. Trên
thực tế, trái ngược với các phương thức vận tải khác như
đường sắt và đường hàng không, hệ thống giao thông đường
bộ chưa được thiết kế đảm bảo an toàn tốt nhất” [40]. Do đó,
trong giao thông đường bộ, con người tạo ra sự khác biệt giữa
nguy hiểm và an toàn. “Con người gần như vô tình dễ mắc lỗi
và vi phạm, hành vi của con người là mối quan tâm đặc biệt
đối với hầu hết các chuyên gia an toàn đường bộ. Đó là nơi
mà các chiến dịch an toàn đường bộ cần chú trọng. Cùng với
các biện pháp khác “hành vi” (ví dụ, thực thi pháp luật, GD,
đào tạo, và thậm chí cả cơ sở hạ tầng cho một số phạm vi)
các chiến dịch an toàn đường bộ được sử dụng như một
phương tiện ảnh hưởng đến công chúng để hành xử một cách
an toàn hơn trong giao thông” [37]. “Cần thông báo cho
công chúng về quy tắc giao thông, nâng cao nhận thức vấn đề
hoặc hướng dẫn mọi người tránh những hành vi nguy hiểm và
áp dụng những biện pháp an toàn thay thế” [37].
Như vậy, một số nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra số
lượng người gặp tai nạn giao thông và đưa ra lời cảnh báo.


Các biện pháp cho người tham gia giao thông tập trung vào
giáo dục, nâng cao nhận thức và hành vi của người tham gia
giao thông. Đồng thời họ cũng chú trọng xây dựng mô hình
giáo dục ATGT cho trẻ từ tiểu học.
- Tại Việt Nam
Theo Báo cáo số Số: 474/BC-CP ngày 19 tháng 10 năm
2017 của Chính Phủ về “Kết quả thực hiện nhiệm vụ bảo đảo
trật tự, ATGT năm 2017, phương hướng, nhiệm vụ bảo đảm
TTATGT năm 2018” thì: Tai nạn giao thông Đường bộ cả



phố Hồ Chí Minh và Đại học Việt Đức về tai nạn giao thông
trẻ em tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ tai
nạn giao thông do trẻ em gây ra và nạn nhân tai nạn giao
thông là trẻ em ở 2 thành phố cao hơn nhiều so với tỷ lệ bình
quân của thế giới và khu vực, đồng thời có xu hướng gia tăng
trong giai đoạn 2011-2016, đặc biệt là tỷ lệ nạn nhân tử vong
là học sinh trung học phổ thông chiếm trên 80% số nạn nhân
tai nạn giao thông là trẻ em”. [10]. Ví dụ: “Ngày 22/4/2018,
vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng xảy ra vào tối
21/4 khiến 4 em học sinh tử vong. Các nạn nhân được xác
định gồm Hồ Văn Vinh (sinh năm 2000, trú tại thôn Húc
Nghì); Hồ Văn Đao (sinh năm 2005, trú tại thôn La Tó); Hồ
Văn Xếp (sinh năm 2007) và Hồ Văn Hoài (sinh năm 2004).
Tại Phú Yên, Theo thống kê của Ban An toàn giao thông
Phú Yên, trong năm 2017, “toàn tỉnh xảy ra 454 vụ TNGT,
làm 151 người chết, 546 người bị thương. TNGT xảy ra chiếm
nhiều nhất ở lứa tuổi thanh thiếu niên, trong đó hầu hết là
HSSV của các trường THPT, Cao đẳng, Đại học trên địa bàn
tỉnh Phú Yên”. [1]. Ví dụ: “Vào ngày, xe buýt mang biển kiểm
soát 78B - 006.78 của Công ty TNHH Vận tải và du lịch Cúc
Tư chạy tuyến số 8, chở hơn 10 hành khách, đi từ thị xã Sông


Cầu về TP Tuy Hòa theo trục đường ven biển của tỉnh Phú
Yên. Khi đến địa phận xã An Phú (TP. Tuy Hòa) thì xảy ra va
chạm với xe máy biển kiểm soát 78AD - 020.37, hậu quả: một
e học sinh trường THPT tử vong và một em bị thương
năng...”

nói chung và đoàn viên HS THPT nói riêng, lãnh đạo chính
quyền các cấp đã rất chú trọng và có nhiểu biện pháp đến
công tác đảm bảo ATGT, nhằm giáo giục, ngăn chặn, giảm
thiểu tai nạn giam thông về ba mặt. Vì vậy đã ban hành các
chủ trương, Nghị quyết, Chính sách, Kế hoạch về công tác
tuyên truyền để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Theo
Luật GTĐB quy định “Các cơ quan quản lý Nhà nước về
giáo dục và đào tạo có trách nhiệm đưa pháp Luật GTĐB vào
chương trình giảng dạy trong nhà trường và các cơ sở giáo


dục khác phù hợp với từng ngành học, cấp học” [23]. Chỉ thị
Trung ương Đảng năm 2003 chỉ rõ: “Đưa chương trình giảng
dạy về an toàn giao thông thành chương trình chính thức của
các cấp học từ mầm non đến đại học" [2]. Chính phủ ban
hành Nghị quyết về một số giải pháp cấp bách nhằm kiềm
chế TNGT và UTGT”, giao cho Bộ GD&ĐT có trách nhiệm:
“Ban hành chương trình giáo dục trật tự an toàn giao thông
phù hợp trong nhà trường, tăng thời lượng giảng dạy
chính khóa, các hoạt động ngoại khóa về trật tự an toàn giao
thông. Thực hiện chương trình giảng dạy trật tự an toàn giao
thông mới từ niên học 2008-2009 ở tấc cả các cấp học” [9].
“Chỉ đạo Hiệu trưởng các trường phổ thông, các trường cao
đẳng, đại học, trung học chuyên nghiệp quản lý chặt chẽ học
sinh, sinh viên về chấp hành pháp luật trật tự an toàn giao
thông; thường xuyên nhắc nhở, đưa thông tin liên quan đến
trật tự an toàn giao thông vào nội dung sinh hoạt đầu tuần, lễ
chào cờ, sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đoàn, Đội; quy định việc
đánh giá đạo đức đối với học sinh, sinh viên vi phạm pháp
luật trật tự an toàn giao thông. Từ ngày 01 tháng 09 năm

đó, Chính phủ có yêu cầu Bộ GD&ĐT phối hợp Ban An toàn
giao thông quốc gia cùng xây dựng nội dung và ban hành bộ
tài liệu “Văn hóa giao thông” cho học sinh trung học cơ sở
trong quý III năm 2017, để triển khai từ năm học 2017-2018.
Đồng thời, Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ GD&ĐT có văn
bản chỉ đạo các Sở GD&ĐT “tăng cường thực hiện các biện
pháp nâng cao công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật
ATGT năm học 2017-2018”; nghiên cứu đưa Luật giao thông
đường bộ, “văn hóa giao thông” vào giảng dạy cấp học mầm
non và tiểu học... nhằm giúp trẻ có ý thức chấp hành tốt Luật
giao thông đường bộ...
Trong những năm gần đây, công tác tuyên truyền Luật
GTĐB và giáo dục ý thức pháp luật về ATGT được các cấp
chính quyền, đoàn thể các trường và địa phương quan tâm chỉ
đạo với nhiều hình thức khác nhau. Nhờ đó, ý thức chấp hành
pháp luật về ATGT của học sinh có chuyển biến tốt. Tuy
nhiên, vẫn còn một bộ phận học sinh chưa tự giác chấp hành
quy tắc giao thông hoặc tính tự giác chưa bền vững. Một vài


trường chưa quan tâm đến công tác này, chưa được thường
xuyên kiểm tra, cũng như việc phối hợp với phụ huynh học
sinh trong công tác này chưa được chặt chẽ. Do vậy, từ năm
2011 đến nay, cũng có nhiều công trình nghiên cứu xây dựng
các mô hình giải pháp để tăng cường tính hiệu quả của công
tác tuyên truyền, nâng cao ý thức pháp luật về ATGT cho đối
tượng đoàn viên HSSV thanh niên. Chẳng hạn như: Nguyễn
Như Chiến trong luận án tiến sĩ “Nghiên cứu hành vi chấp
hành Luật giao thông đường bộ của học sinh THCS khi tham
gia giao thông” [8]. Trong bài viết “Giáo dục ATGT đường

Các công trình nghiên cứu ở trong nuớc có liên quan đến
quản lý trật tự, an toàn giao thông đường bộ như: “Bộ sách
“Khoa học Công an Việt Nam”, tập 2 về “Quản lý nhà nước


về an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội”, Nhà xuất bản
Công an nhân dân, Hà Nội năm 2015 do Đại tướng, GS.TS.
Trần Đại Quang, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa
Việt Nam và Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Giám
đốc Học viện Cảnh sát nhân dân làm Tổng chủ biên. [22].
Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thanh Thủy về đề tài: “Đổi
mới quản lý nhà nước về giao thông đô thị tại thành phố Hà
Nội trong thời kỳ hội nhập và phát triển”, chuyên ngành:
Quản lý hành chính công, thực hiện năm 2014 tại 9 Học viện
Hành chính quốc gia”. [26].
Các công trình nghiên cứu trong nước đưa ra những thực
trạng và những giải pháp trật tự ATGT như: Cuốn sách về
“Trật tự, an toàn giao thông đường bộ - Thực trạng và giải
pháp”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2003
của các tác giả: TS. Trần Văn Luyện, Kỹ sư Trần Sơn, Cử
nhân Nguyễn Văn Chính [18]. Cuốn sách “Trật tự, an toàn
giao thông đường bộ trên địa bàn 5 thành phố trực thuộc
Trung ương - Thực trạng và giải pháp”, Nhà xuất bản Công
an nhân dân, Hà Nội năm 2014 của tập thể tác giả: Đại tá,
PGS,TS. Phạm Đình Xinh; Thượng tá, ThS. Phùng Xuân
Hào; Thiếu tá, TS. Lê Huy Trí; Đại úy, TS. Nguyễn Thành


Trung; Đại úy, ThS. Đặng Đức Minh; Trung úy, ThS. Nguyễn
Đức Khiêm; Trung úy, ThS. Nguyễn Thế Anh và cán bộ Trung

qua các hoạt động và quan hệ giữa người giáo dục và người
được giáo dục, nhằm truyền đạt và chiếm lĩnh những kinh
nghiệm xã hội của loài người.
Giáo dục (theo nghĩa hẹp) là một bộ phận của quá trình
giáo dục tổng thể, là quá trình hình thành niềm tin, lý tưởng,
động cơ, tình cảm, thái độ, những nét tính cách, những hành
vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội, thuộc các lĩnh vực
đạo đức, lao động, tư tưởng chính trị, thẩm mỹ, vệ sinh…


Chức năng trội của giáo dục (theo nghĩa hẹp) là hình thành
phẩm chất đạo đức của con người.” [20]
- Khái niệm ý thức
Theo tác giả Nguyễn Quang Uẩn cho rằng: “Ý thức là
hình thức phản ánh tâm lý cao nhất chỉ có ở người, là quá
trình phản ánh bằng ngôn ngữ những gì con người đã tiếp thu
được trong quá trình quan hệ qua lại với thế giới khách
quan”. [28]
- Khái niệm Luật Giao thông đường bộ (GTĐB)
Luật GTĐB là một loại chuẩn mực pháp luật thuộc phạm
trù cách mạng xã hội, là văn bản pháp luật có giá trị cao, tạo
hành lang pháp lý đầy đủ cho công tác đảm bào ATGT đường
bộ ở nước ta.
Những năm gần đây, lĩnh vực GTĐB mới có các nghị định
của Chính phủ, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, các văn bản
quy phạm pháp luật của các ngành, việc triển khai chưa đồng
bộ, nhiều khi mang tính của giải pháp tình thế… Ngày nay
với xu thế hội nhập, toàn cầu hóa thì hoạt động GTĐB ở nước



định pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua trong quá khứ,
pháp luật cần phải có về tính hợp pháp hay không hợp pháp
trong hành vi của các cá nhân, nhà nước, các tổ chức xã
hội”. Trong văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam “ý thức
pháp luật là một dạng nhận thức tổng hợp của con người bao
gồm hai nhóm: trí tuệ về pháp luật và ý chí pháp luật. Có ý
thức pháp luật của công dân, ý thức pháp luật đúng đắn,
trong sáng của các chủ thể nêu trên là một trong những yếu
tố góp phần tạo nên môi trường pháp lý an toàn, lành mạnh,
là biện pháp cơ bản để tăng cường kỷ cương pháp chế của
đất nước đề phòng chống có hiệu quả các biểu hiện tiêu cực
trong xã hội”. Từ những quan điểm trên, chúng tôi kết luận
rằng “ý thức pháp luật là tổng hợp những biểu hiện của con


người về tri thức pháp luật thông qua hệ thống các quan
điểm, tư tưởng; là thái độ của con người đối với pháp luật và
thực tiễn thực hiện, áp dụng pháp luật thông qua xử sự của
con người”.
Trong đời sống xã hội pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan
trọng, đó là phương tiện không thể thiếu để đảm bảo sự tồn tại
và phát triển của xã hội. Pháp luật vừa là phương tiện để Nhà
nước quản lí xã hội, vừa là phương tiện để công dân thực
hiện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân. Việc
hình thành ý thức chấp hành pháp luật nói chung và ý thức
chấp hành pháp Luật ATGT nói riêng đối với mỗi người đều
bắt đầu từ những nhận thức ban đầu do quan sát, tiếp xúc,
cùng với sự GD dần dần hình thành.
Ý thức chấp hành và thực hiện pháp luật của người tham
gia giao thông có tác động tích cực lên chủ thể có hoạt động