ĐỔI MỚI CƠ CHẾ QUẢN TRỊ ĐẠI
HỌC Ở VIỆT NAM TRONG BỐI
CẢNH CUỘC CÁCH MẠNG
CÔNG NGHIỆP 4.0 HIỆN NAY
INNOVATING UNIVERSITY
GOVERNACE MECHANISM IN
VIETNAM IN THE CONTEXT OF
THE 4.0 INDUSTRIAL
REVOLUTION TODAY
Tóm tắt
Đổi mới cơ chế quản trị đại học là
bước đột phá cần thiết, là biện pháp
chủ đạo để tháo gỡ khó khăn nhằm
phát triển mạnh mẽ giáo dục đại học
Việt Nam trong bối cảnh cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0 hiện nay. Việc
đổi mới cơ chế quản trị đại học ở Việt
Nam trước tác động của cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0 là yêu cầu bắt
buộc. Bài viết nghiên cứu nhu cầu đổi
mới cơ chế quản trị đại học ở Việt Nam
trước tác động của cuộc cách mạng
1


công nghiệp 4.0; qua đó, đề xuất một
số giải pháp đổi mới cơ chế quản trị đại
học ở Việt Nam trước tác động của
cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ở
nước ta hiện nay. Bài viết được thực
hiện trên cơ sở nghiên cứu, tổng hợp tài

thereby, propose some solutions to
renovate the university governance
mechanism in Vietnam before the
impact of the 4.0 industrial revolution
in our country today. Research results
can be a basis for universities to
consider and apply to the process of
reforming the governance mechanism
in their units before the impact of the
industrial revolution 4.0.
Keywords: Industrial revolution
4.0; Vietnamese university; renewing
the university governance mechanism.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
3


Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã
và đang tác động trên toàn cầu, đến
mọi quốc gia và mọi lĩnh vực của đời
sống xã hội, trong đó có giáo dục. Đối
với các trường đại học trên thế giới nói
chung và ở Việt Nam nói riêng, cuộc
cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang
đặt ra nhiều cơ hội và thách thức cho
quản trị đại học. Một cơ chế quản trị
đại học hiệu quả sẽ góp phần đào tạo ra
nguồn nhân lực có các kỹ năng mới và
trình độ giáo dục cao hơn đáp ứng
được những đòi hỏi của thị trường lao

dùng hơi nước và máy móc để thay cho
sức người, sau đó đến lượt điện - dây
chuyền sản xuất và các mô hình sản
xuất quy mô lớn ra đời tạo nên cuộc
cách mạng thứ 2. Khi máy tính ra đời
vào những năm 1970, bắt đầu cho một
5


loạt thay đổi về cách người ta xử lí
thông tin và tự động hóa bằng robot,
cuộc cánh mạng thứ 3 được xướng tên.
Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta có
cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, hay
còn gọi là Industry 4.0. Cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0 mang đến cơ hội
và cũng đầy thách thức với nhân loại.
Cuộc cách mạng này có thể đưa đến
tình trạng bất bình đẳng lớn, đặc biệt là
nguy cơ phá vỡ thị trường lao động.
Quá trình tự động hóa diễn ra sẽ dẫn
đến thay thế con người trong mọi lĩnh
vực của nền kinh tế. Nếu người lao
động không thích ứng nhanh, bắp kịp
với sự thay đổi của quá trình sản xuất
thì sẽ dẫn tới hiện tượng bị dư thừa lao
động hay thất nghiệp [7]. Cuộc cách
mạng công nghiệp 4.0 đã đặt giáo dục
đại học trước nhiều thách thức mới.
Trong bối cảnh của cuộc cách mạng


các doanh nghiệp công nghệ cao tại
Biopolis, các doanh nghiệp sáng tạo tại
Fusionpolis thành hệ sinh thái đổi mới
sáng tạo theo mô hình triple helix. Thái
Lan hiện nay cũng có chiến lược Thai
4.0. Theo đó, 27 trường đại học sẽ
được đầu tư để thực hiện kế hoạch First
S-Curve và New S-Curve (đầu tư phát
triển các công nghiệp truyền thống như
ô tô, điện tử, du lịch và công nghiệp
mới như robotics, hàng không, sinh
học, y học) [4].
Với một trường đại học trong kỷ
nguyên cách mạng công nghiệp 4.0,
yêu cầu hội nhập là thuộc tính thường
trực thì phương thức quản lý tập trung
chắc chắn không còn phù hợp. Với
trường đại học theo mô hình tư thục
hay đại học theo mô hình công lập, rào
cản của sự thay đổi lớn nhất có lẽ là
tính lợi ích. Bên cạnh đó, tâm lý ngại
thay đổi, e dè trong phương thức quản
lý mới cũng là những rào cản. Nghị
8


quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
XI đã khẳng định: “Đổi mới căn bản,
toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo

và nhân sự là vô cùng quan trọng.
Trong đó, vai trò của Hội đồng trường
mang tính quyết định.
Trong thời kỳ phát triển nào con
người luôn là yếu tố trung tâm. Không
ngoại lệ, muốn bắt kịp và hòa nhập vào
cuộc cách mạng công nghiệp 4.0,
nguồn nhân lực chất lượng cao phải là
yếu tố được đặt lên hàng đầu. Câu hỏi
lớn đặt ra cho tất cả chúng ta là làm sao
để có được một đội ngũ lao động chất
lượng cao kịp thời. Kinh nghiệm của
các nước phát triển là để có được một
nguồn nhân lực có năng lực sáng tạo,
có khả năng ứng dụng nhanh những
thành tựu mà cuộc cách mạng số tạo ra,
10


có tinh thần khởi nghiệp và đủ bản lĩnh
để đứng trước sự đổi thay và phát triển
- chỉ có một cách là thông qua giáo dục
và đào tạo. Tuy nhiên, các trường đại
học ở nước ta hiện nay vẫn còn bộc lộ
nhiều hạn chế, cải cách giáo dục chưa
mang lại hiệu quả, thiếu sự gắn kết
giữa đào tạo và thị trường lao động gây
ra tình trạng sinh viên thất nghiệp
nhiều khi ra trường, dẫn đến việc dư
thừa lao động gây lãng phí lớn.

Quản trị đại học tinh gọn giúp các
trường đại học tối ưu hóa được nguồn
lực để nâng cao chất lượng đào tạo,
nghiên cứu. Kinh nghiệm thành công
của các mô hình quản trị trường đại
học trên thế giới đã chỉ ra rằng các
trường đại học tại Việt Nam có thể áp
dụng thành công quản trị đại học tinh
12


gọn nếu biết vận dụng sáng tạo và linh
hoạt. Với yêu cầu đổi mới cơ chế đại
học ở nước ta, yêu cầu bức thiết là các
cơ sở giáo dục đại học cần sớm xác lập
và phát huy cơ chế quản trị thực chất,
không hình thức, để mỗi cơ sở hoạch
định được hướng phát triển đúng đắn,
đóng góp có chất lượng và hiệu quả
cho việc đào tạo theo nhu cầu xã hội.
2.2. Thực trạng quản trị đại học ở
Việt Nam hiện nay
Nhìn vào thực tế chúng ta phải thừa
nhận rằng chất lượng giáo dục đại học
của nước nhà chưa đáp ứng được yều
cầu của xã hội ngày càng phát triển.
Bên cạnh những thành tựu mà
GDĐH đã đạt được trong những năm
qua, vẫn còn tồn tại nhiều mặt hạn chế
và yếu kém trong công tác quản lý.


2.2. Một số đề xuất giải pháp đổi
mới quản trị đại học ở Việt Nam thời
kỳ cách mạng công nghiệp 4.0
2.2.1. Đổi mới tư duy về quản trị
đại học
Để đào tạo được nguồn nhân lực
thích ứng với kỷ nguyên mới, bắt buộc
các trường phải thay đổi tư duy về giáo
dục, đổi mới mô hình, chương trình và
phương thức đào tạo theo hướng cách
mạng công nghiệp 4.0. Mục tiêu không
còn là đào tạo sinh viên ra trường có
việc làm nữa, mà phải đào tạo cho ra
những công dân toàn cầu có năng lực
tư duy đổi mới và sáng tạo và đủ tố
chất để lĩnh hội các kỹ thuật tiên tiến
trong kỷ nguyên cách mạng số. Việc
cải cách phải bắt đầu từ những người
đứng đầu các trường đại học, họ phải là
những người thay đổi tư duy, sẵn sàng
tiếp nhận những thách thức từ sự phát
triển, sẵn sàng áp dụng những thành
tựu khoa học công nghệ vào giảng dạy.
15


Thực tế hiện nay tại các trường, việc
đào tạo chưa gắn liền với thực tiễn, dạy
lý thuyết là chủ yếu, vì thế khi ra

đại học tiên tiến là tự chủ của trường
đại học. Nhà nước cần mạnh dạn trao
cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho
các trường đại học trên cơ sở thực hiện
ba nguyên tắc cơ bản của tự chủ đại
học là tự chủ về học thuật, tự chủ về tổ
chức và cán bộ, và tự chủ về tài chính.
Tự chủ đại học chính là yếu tố cốt lõi
của nền giáo dục hiện đại bởi nó thúc
đẩy sự phát triển hệ thống theo sự vận
động mang tính quy luật tự nhiên trong
một môi trường giáo dục toàn cầu hóa
có cạnh tranh lành mạnh, có sự định
hướng rõ ràng của Nhà nước và được
đảm bảo kiểm soát chặt chẽ về chất
lượng. Cơ chế tự chủ, tự chịu trách
17


nhiệm chính là chìa khóa cho đổi mới
quản lý giáo dục đại học, giúp giải
quyết hàng loạt các vấn đề trong hệ
thống giáo dục đại học hiện nay cũng
như trong tương lai [3].
2.2.3. Tiếp tục đổi mới nội dung và
phương pháp đào tạo phù hợp với
thời đại Cách mạng công nghiệp lần
thứ tư và bùng nổ thông tin hiện nay
Các trường đại học phải nhanh
chóng thay đổi cách tiếp cận xây dựng

tâm”, giảm tải tối đa giờ giảng trên lớp
để người học có thời gian tự học và tự
nghiên cứu. Tất nhiên, các cơ sở đào
tạo cần thường xuyên thực hiện việc
kiểm tra, đánh giá khách quan, chặt chẽ
để bảo đảm tính hiệu quả của việc dạy
và học.
2.2.4. Coi trọng công tác giáo dục
19


đạo đức, nhân cách, lối sống cho sinh
viên
Sinh viên tốt nghiệp đại học ngày
nay không những phải có kiến thức và
trình độ chuyên môn giỏi mà còn phải
có những kỹ năng để không bị thay thế
bởi robot và trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là
kỹ năng sáng tạo, hợp tác, kỹ năng tư
duy phản biện... Sinh viên tốt nghiệp
đại học phải có năng lực tự chủ và
thích ứng tốt với môi trường làm việc
thay đổi nhanh chóng, có ý thức trách
nhiệm cao với bản thân, với gia đình,
cộng đồng và đất nước. Do vậy, ngoài
đào tạo chuyên môn, nhà trường cần
coi trọng giáo dục nhân cách, đạo đức,
lối sống cho sinh viên
2.2.5. Có kế hoạch nhân sự hợp lý,
tinh gọn, chú trọng phát triển đội ngũ

21


một giá trị cộng hưởng thiết thực và
hiệu quả hơn. Tăng nguồn thu thông
qua nghiên cứu khoa học và chuyển
giao công nghệ đang là con đường mà
các trường đại học thực hiện tự chủ
hướng tới, vừa là cách để nhà trường tự
chủ kinh tế nhưng đồng thời cũng là
đòn bẩy để nâng cao chất lượng đào
tạo.
Cơ chế hình thành chính sách và ra
quyết định ở các trường đại học Việt
Nam hiện nay ít nhấn mạnh thẩm
quyền của đội ngũ cán bộ học thuật mà
dành một quyền lực cao cho các bộ
phận quản lý điều hành và phục vụ. Để
tăng cường tiếng nói của cán bộ học
thuật và thúc đẩy sáng kiến đổi mới, có
thể thiết lập cơ chế đàm phán và thỏa
thuận theo hạng mục công việc giữa
lãnh đạo cấp trường với khoa, nhóm
chuyên môn.
2.2.7. Đảm bảo tính dân chủ, minh
bạch gắn liền với trách nhiệm giải
22


trình

nhân, tổ chức trong các bộ phận của
nhà trường hơn là chỉ tập trung ở một
bộ phận phục vụ sinh viên hoặc ban
giám hiệu.
2.2.8. Khuyến khích và nâng cao
hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa
học
Khi hệ thống giáo dục đại học thay
đổi theo hướng tinh hoa, tất yếu các
trường buộc phải đẩy mạnh công tác
nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu khoa
học và thu hút chất xám có một mối
quan hệ hữu cơ. Nếu trường làm
nghiên cứu khoa học tốt thì trường sẽ
thu hút chất xám dễ hơn. Tuy nhiên để
thiết lập được mối quan hệ này không
phải dễ, nhất là với những trường ngoài
công lập. Trước mắt là thu hút các học
24


giả, nhà nghiên cứu là các Việt kiều
bằng việc xây dựng một không gian
khoa học thực sự, sau là hình thành nên
những phòng thực hành nghiên cứu
dạng mời tài trợ dự án... Thực tế với
nhà khoa học giỏi, đam mê họ chỉ quan
trọng môi trường làm việc chứ không
hẳn chỉ vì kinh tế. Do đó, khi anh xây
dựng được mối liên kết tốt, có sự bổ trợ