ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-------------------------

LÝ KIM NGỌC

Phát triển hệ thống bán lẻ của Thành phố Hồ Chí
Minh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

Hà Nội, Năm 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-------------------------

LÝ KIM NGỌC

Phát triển hệ thống bán lẻ của Thành phố Hồ Chí
Minh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 01 06
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

Người hướng dẫn khoa học
PGS. TS. Nguyễn Xuân Thiên

Hà Nội, Năm 2015



2.2.4. Phương pháp case study........................................................................39
2.2.5. Phương pháp phân tích SWOT..............................................................39
CHƯƠNG 3. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN
HỆ THỐNG BÁN LẺ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH......................43
3.1. Khái quát thị trường bán lẻ tại Tp. Hồ Chí Minh.....................................43
3.1.1. Đặc điểm thị trường tiêu dùng của Tp Hồ chí Minh.............................43
3.1.2. Tình hình cạnh tranh trên thị trường bán lẻ TP. Hồ Chí Minh.............45
3.2. Khái quát hệ thống thương mại bán lẻ tại Tp Hồ Chí Minh.....................47
3.2.1. Về quy mô hệ thống thương mại bán lẻ Tp. Hồ chí Minh.....................47
3.2.2.. Về các hình thức bản lẻ........................................................................50
3.3. Phân tích tình hình phát triển của hệ thống thương mại bán lẻ TP.Hồ Chí
Minh................................................................................................................52
3.3.1. Sự gia tăng số lượng chợ và mạng lưới phân bố chợ...........................52
3.3.2. Sự gia tăng số lượng siêu thị, trung tâm thương mại và mạng lưới phân
bố siêu thị, trung tâm thương mại...................................................................58
3.3.3. Về chất lượng hoạt động thương mại bán lẻ TP. Hồ Chí Minh.............63
CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ............................................72
4.1. Xu hướng mới của thương mại bán lẻ của Việt Nam ảnh hưởng đến việc
phát triển hệ thống thương mại bán lẻ của Tp HCM.......................................72
4.1.1. Xu hướng mua bán, sáp nhập giữa các doanh nghiệp..........................72
4.1.2. Bùng nổ thương mại điện tử..................................................................73
4.1.3. Kết hợp chức năng vừa là bán lẻ vừa là bán buôn...............................74
4.1.4. Tăng thêm các dịch vụ nhằm thỏa mãn khách hàng.............................74
4.1.5. Hướng về thị trường nông thôn.............................................................75
4.1.6. Sự phát triển về nhượng quyền thương mại..........................................75
4.2. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển hệ thống thương mại bán
lẻ TP. Hồ Chí Minh..........................................................................................76


4.2.1. Quan điểm phát triển.............................................................................77

BTM
ENT
QĐ
TPHCM
TTTM
WTO

Nguyên nghĩa
Cộng đồng Kinh tế ASEAN
Bộ Thương Mại
Kiểm tra nhu cầu kinh tế
Quyết định
Thành phố Hồ Chí Minh
Trung tâm thương mại
Tổ chức thương mại thế giới

1


DANH MỤC BẢNG BIỂU

S
TT

Nội dung

g
1
2
3


24

Số lượng trung tâm thương mại của
Việt Nam
Dân số của TPHCM

25

Thu nhập bình quân đầu người của
dân cư TPHCM
Quy mô và tốc độ tăng trưởng tổng
mức bán lẻ hàng hóa thời kỳ 2000 – 2014
Mối tương quan giữa tổng mức bán
lẻ hàng hóa và GDP của TPHCM thời kỳ
2000 – 2014
Bảng
Số lượng chợ phân bố tại TPHCM
3.5
Bảng
Mật độ chợ theo quận, huyện của
3.6
TPHCM
Bảng
Danh sách các siêu thị hình thành và
3.7
hoạt động giai đoạn 1996 - 1998
Bảng
Số lượng siêu thị và TTTM tại
3.8

Hình
2.1
Hình
3.1

Nội dung

Trang

Mô tả phương pháp SWOT

42

Cơ cấu mức bán lẻ theo khu
vực (% )

49

TT

2

iii


iii


PHẦN MỞ ĐẦU


triển. Điều đó đã được chứng minh thông qua sự đổ bộ ào ạt vào TPHCM của
hàng loạt đại gia bán lẻ nước ngoài trong thời gian qua và chính sự phát triển
một cách nhanh chóng của các tập đoàn bán lẻ nước ngoài đã tạo nên sự cạnh
tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp bán lẻ của thành phố với các doanh
nghiệp nước ngoài. Vậy, đứng trước những khó khăn, thách thức và cơ hội
phát triển của quá trình hội nhập kinh tế ngành thương mại thành phố Hồ Chí
Minh làm thế nào để tạo điều kiện cho các nhà bán lẻ nội địa có thể phát triển
vươn lên, nâng cao năng lực phân phối, cạnh tranh với các nhà doanh nghiệp
thuộc hệ thống thương mại bán lẻ nước ngoài.
Do đó việc lựa chọn, nghiên cứu đề tài: “Phát triển Hệ thống bán lẻ của
Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” là hết sức
cần thiết. Vì vậy, tôi đã chọn đề tài: Phát triển hệ thống bán lẻ của Thành
phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế làm đề tài nghiên
cứu luận văn tốt nghiệp thạc sĩ.
- Thực hiện đề tài này, nhằm trả lời các câu hỏi sau đây:
1. Tại sao cần phát triển hệ thống thương mại bán lẻ nói chung và hệ
thống thương mại bán lẻ của TPHCM nói riêng trong bối cảnh Việt Nam hội
nhập kinh tế Quốc tế?
2. Thực trạng hệ thống thương mại bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh hiện
nay như thế nào? Nó có những điểm mạnh và điểm yếu gì? Những cơ hội và
thách thức đặt ra đối với hệ thống thương mại bán lẻ Thành phố Hồ Chí Minh
là gì?
3. Ngành thương mại TPHCM cần phải làm gì để có thể phát triển hệ
thống thương mại bán lẻ phù hợp với bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế
quốc tế ngày càng sâu rộng?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu

2


động thương mại bán lẻ hàng hóa trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

3


Thời gian: Từ năm 2007 đến năm 2014 (là thời điểm kể từ sau khi Việt
Nam gia nhập WTO) đến nay.
4. Những đóng góp mới của luận văn
- Làm rõ cơ sở các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của hệ thống
thương mại bán lẻ TP HCM trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc
tế.
-

Làm rõ thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp hoạt động trong

hệ thống thương mại bán lẻ của TPHCM, qua đó chỉ ra được những điểm
mạnh và điểm yếu của hệ thống thương mại bán lẻ, cũng như những cơ hội và
thách thức của quá trình phát triển hệ thống thương mại bán lẻ của Thành phố
-

Đề xuất một số giải pháp để phát triển hệ thống thương mại bán lẻ

của Thành phố Hồ Chí Minh trước bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu
rộng vào kinh tế thế giới
5. Kết cấu của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm có 4 chương như sau:
Chương 1: tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển
hệ thống thương mại bán lẻ trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
Chương 2. Khung phân tích và phương pháp nghiên cứu.

trong tương lai.
- Về vai trò của hệ thống thương mại bán lẻ:
+ Theo nhóm tác giả Lưu Thanh Đức Hải và Nguyễn Quốc Nghi (2012)
trong bài viết Giải pháp phát triển ngành thương mại và dịch vụ để thành phố
Cần Thơ trở thành trung tâm động lực phát triển đồng bằng sông cửu long, đã
cho rằng việc phát triển ngành TM&DV trong đó phải kể đến các ngành quan

5


trọng như ngành bán lẻ, tài chính, giáo dục…sẽ đóng góp đáng kể cho sự phát
triển kinh tế của thành phố.
+ Đồng quan điểm trên, tác giả John A. Dawson trong Bài viết " Lĩnh
vực phân phối tại Anh Quốc (The Distribution Sector in the United
Kingdom) ", tài liệu số 140 , OECD/GD (93) 174 của Ban Kinh Tế, OECD,
Paris đã đánh giá cao sự đóng góp của hệ thống phân phối đối với nền kinh tế
của Anh.
- Về qui mô và hình thức của hệ thống thương mại bán lẻ:
+ Theo Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (2012) trong báo cáo: kinh
nghiệm quốc tế về hệ thống phân phối bán lẻ đã thể hiện: các hình thức bán lẻ
và tỷ lệ của từng hình thức trong hệ thống thương mại bán lẻ của các quốc gia
Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan và liên minh Châu Âu
+ Theo Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam (2012) trong bài tổng hợp phân
tích: kinh nghiệm của Hàn Quốc: mở cửa thị trường phân phối – bán lẻ theo
cam kết WTO và phát triển ngành công nghiệp bán lẻ đã phân tích rõ: các
định dạng bán lẻ, thị phần của từng loại hình bán lẻ và các nhà bán lẻ hàng
đầu tại Hàn Quốc.
+ Tương tự có Bài viết "A Retail – led Distribution Model (Mô hình bán
lẻ hàng đầu)" của Francis Kwong. Bài viết nói về mô hình và tình hình hoạt
động của một nhà bán lẻ điển hình tại Trung Quốc, đồng thời cũng cho ta biết

triển của thị trường bán lẻ trong tương lai.
- Về hệ thống phân phối của một số nước thì có một loạt bài viết:
+ Bài viết "Lĩnh vực phân phối tại Anh Quốc (The Distribution Sector in
the United Kingdom)" của Ông John A. Dawson, tài liệu số 140, OECD/GD
(93) 174 của Ban Kinh Tế, OECD, Paris. Bài viết này cung cấp một cái nhìn
toàn diện về hệ thống phân phối ở Anh, nó đánh giá sự đóng góp của ngành
này đối với nền kinh tế và nêu lên các vấn đề chính sách công liên quan đến
hệ thống phân phối ở Anh.
+ Bài viết "Phân tích hệ thống phân phối của Hoa Kỳ (An Analysis of
the U.S.Distribution System)" của Roger R.Betancourt, tài liệu số 135,
OECD/GD (93) 169 của Ban Kinh Tế, OECD, Paris. Bài viết cho ta một cái
nhìn tổng quan về hệ thống phân phối của Mỹ trong những năm 1980.

8


+ Bài viết "Nghiên cứu hệ thống phân phối tại Nhật bản (A study of the
distribution system in Japan)" của Masayoshi Maruyama, tài liệu số 136,
OECD/GD (93) 170 của Ban Kinh Tế, OECD, Paris. Bài viết đưa ra một cái
nhìn tổng quan về cấu trúc của Hệ thống phân phối Nhật bản cũng như hiệu
quả của nó đối với nền kinh tế Nhật, từ đó đề ra một số chính sách phát triển.
+ Bài viết "The French Distribution Industry and the Openness of the
French Economy (Công nghiệp phân phối của Pháp và sự mở cửa của nền
kinh tế Pháp) "của Patrick A.Messerlin tài liệu số 138, OECD/GD (93) 172
của Ban Kinh Tế, OECD, Paris. Bài viết đã đưa ra một cái nhìn tổng quan về
cấu trúc, chính sách và hoạt động của hệ thống phân phối tại Pháp trong giai
đoạn 1970 – 1990.
- Cuối cùng là một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài nhưng
được thể hiện dưới dạng khóa luận thạc sỹ và luận án tiến sỹ như:
+ Đề tài "Làn sóng đầu tư nước ngoài vào thị trường bán lẻ Việt Nam và

có mặt tại các mặt phố, khu dân cư.
+ Cửa hàng đại lý: Trên cơ sở hợp đồng đại lý, cửa hàng đại lý sẽ được
người sản xuất hoặc người phân phối trung gian giao cho việc tiêu thụ hàng
hóa và được hưởng một khoảng hoa hồng nhất định. Hoạt động của các cửa
hàng này thường độc lập.
+ Cửa hàng bán và giới thiệu sản phẩm: Người sản xuất sẽ là chủ sở hữu
của Cửa hàng. Đây là kênh phân phối trực tiếp của người sản xuất tới người
tiêu dùng.
* Hệ thống dịch vụ phân phối bán lẻ hiện đại
- Dịch vụ phân phối bán lẻ hiện đại: là phương thức bán lẻ mà hoạt
động kinh doanh và quản lý được thông qua phương tiện khoa học kỹ thuật
hiện đại, trái ngược với phương thức bán lẻ truyền thống, người mua hàng
trong phương thức bán lẻ hiện đại sẽ tự lựa chọn và mua hàng mà không có sự
hướng dẫn giúp đỡ từ người bán hàng, các loại hình bán lẻ hiện đại bao gồm:

11


+ Siêu thị: theo Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24 tháng 09
năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ công thương) thì “siêu
thị” là loại hình cửa hàng hiện đại; kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên doanh;
có cơ cấu chủng loại hàng hóa phong phú, đa dạng, bảo đảm chất lượng; đáp
ứng các tiêu chuẩn về diện tích kinh doanh, trang bị kỹ thuật và trình độ quản
lý, tổ chức kinh doanh; có các phương thức phục vụ văn minh, thuận tiện
nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm hàng hóa của khách hàng. [4]
+ Trung tâm thương mại: theo Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày
24 tháng 09 năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Thương mại (nay là Bộ công
thương) thì “ Trung tâm thương mại ” là loại hình tổ chức kinh doanh thương
mại hiện đại, đa chức năng, bao gồm tổ hợp các loại hình cửa hàng, cơ sở hoạt
động dịch vụ; hội trường, phòng họp, văn phòng cho thuê... được bố trí tập

kinh tế chủ yếu như sau:
1.2.2.1 Đối với người tiêu dùng
- Mức thụ hưởng của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao do hoạt
động bán lẻ đã cung cấp cho người tiêu dùng đúng chủng loại hàng hoá mà
người tiêu dùng cần, đúng thời gian, tại một địa điểm và ở một mức giá mà họ
chấp nhận.
- Kích thích nhu cầu tiêu dùng của người tiêu dùng và đẩy mạnh bán
hàng do hệ thống thương mại bán lẻ có vai trò hướng dẫn tiêu dùng cho khách
hàng thông qua việc tiếp xúc với nhiều chủng loại hàng hóa, tiếp xúc với
nhiều phân đoạn thị trường khách hàng, hoạt động bán lẻ sẽ hướng dẫn khách
hàng nên sử dụng loại hình sản phẩm dịch vụ nào thích hợp với mức sống, sở
thích, nhu cầu của họ.
1.2.2.2 Đối với doanh nghiệp sản xuất
- Giúp cho nhà sản xuất hoàn vốn nhanh, thúc đẩy đầu tư sản xuất và
sản xuất ngày càng phát triển bởi bán lẻ là khâu cuối cùng của quá trình lưu

13


thông hàng hóa do đó nó sẽ đảm bảo cho quá trình sản xuất được diễn ra bình
thường và quá trình tái sản xuất sẽ diễn ra liên tục.
- Hệ thống bán lẻ là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng, nó
sẽ giúp nhà sản xuất nắm bắt được nhu cầu của thị trường một cách linh hoạt,
trên cơ sở đó nhà sản xuất sẽ sản xuất ra được sản phẩm phù hợp với nhu cầu
của người tiêu dùng.
- Giúp nhà sản xuất quảng bá sản phẩm một cách tiết kiệm chi phí nhất
thông qua cách trưng bày hàng hóa một cách đẹp mắt hoặc trực tiếp quảng bá
sản phẩm đến khách hàng.
1.2.2.3 Đối với nền kinh tế
- Điều tiết hàng hóa: nó điều tiết hàng hóa từ nơi sản xuất đến người tiêu

1.2.3. Sự cần thiết của việc phát triển hệ thống thương mại bán lẻ trong bối
cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế
Với những vai trò nêu trên, có thể nói hệ thống thương mại bán lẻ giữ
vị trí hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của đất nước. Do đó sự
phát triển hệ thống thương mại bán lẻ là hết sức cần thiết đặc biệt càng bức
thiết hơn trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế với những yêu cầu
tất yếu đặt ra:
1.2.3.1. Yêu cầu của việc gia tăng quy mô và năng lực cạnh tranh của
ngành phân phối bán lẻ.
Cùng với tốc độ phát triển kinh tế, nhu cầu về nguyên liệu đầu vào của
người sản xuất ngày càng gia tăng, cũng như cùng với sự gia tăng dân số nhu
cầu tiêu dùng trong nước ngày càng tăng, lúc này, luồng hàng hóa lưu chuyển
trong hệ thống phân phối ngày càng được tăng cường cả về khối lượng và tốc
độ. Điều này đòi hỏi hệ thống thương mại bán lẻ cần được phát triển hoàn
thiện một cách tương xứng để thực hiện tốt chức năng phân phối hàng hóa
đến tay người tiêu dùng.

15