Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

“TÍCH HỢP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THCS
THÔNG QUA DẠY HỌC BỘ MÔN SINH HỌC 8”
I.ĐẶT VẤN ĐỀ:
Năm học 2018 - 2019 được xác định là năm học “ Tiếp tục đổi mới
quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục” Tiếp tục thực hiện có hiệu quả
các cuộc vận động của ngành. Yêu cầucủa phương pháp giáo dục mới là: Khai
thác động lực học tập trong bản thân người học để phát triển chính họ. Coi
trọng lợi ích nhu cầu của cá nhân người học, đảm bảo cho họ thích ứng với
đời sống xã hội mới.
Theo hướng phát triển các phương pháp dạy học tích cực nhằm đào tạo
những con người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội. Nên việc
lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua môn sinh học là một
yêu cầu thiêt thực. Cần tổ chức cho học sinh được tham gia các hoạt động để
chủ động nghiên cứu và khai thác kiến thức là việc làm rất cần thiết. Hình
thành kĩ năng thông qua kiến thức đã học là khích thích trí thông minh, óc
sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế để các em được trải
nghiệm .
Trường THCS Hồng Châu vùng quê thuần nông, điều kiện kinh tế địa
phương còn nhiều khó khăn. Chính vì vậy, nhiều học sinh có bố mẹ đi làm ăn
xa nhà hàng năm trời. Các em học sinh thường ở nhà với ông, bà nênhạn chế
trong điều kiện chăm sóc, bảo ban hướng dẫn học tập. Ở lứa tuổi vị thành
niên, các em còn ít được tư vấn kĩ năng ứng phó với những tình huống bất
ngờ xảy ra trong cuộc sống và kĩ năng ứng xử trong các mối quan hệ gia
Nhóm Sinh – Hóa

1


diện, có tri thức, có đạo đức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành
với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng
nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mục tiêu này đã được nêu trong các
nghị quyết của Đảng và luật giáo dục đó là giáo dục con người thành nhân
trước khi thành tài.
2.Mục tiêu dạy học bộ môn:
Môn sinh học lớp 8 là môn học nghiên cứu về cấu tạo, sinh lí, chức
năng của các cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể con người và sự thống nhất
của cơ thể.Trong quá trình học, các em nắm được cấu tạo, sinh lí và chức
năng của các cơ quan chính trong cơ thể của mình.Từ đó, học sinh cũng có
thể giải thích được những thắc mắc của bản thân.
Từ lẽ đó môn học này có nhiệm vụ giáo dục trí dục, kỹ năng và thái độ
sống, trong đó việc giáo dục kỹ năng sống là một yêu cầu quan trọng.Chính
vì vậy tôi đã chọn và nghiên cứu vấn đề này trong chuyên đề của mình.
3.Nguyên lí giáo dục:
Nguyên lí cốt lõi của giáo dục trong nhà trường THCS là học đi đôi với
hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn,
giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội để tạo
ra con người Việt Nam có tri thức, phẩm chất đạo đức và thành thục về kĩ
năng làm việc, kĩ năng sống. Chính vì vậy giáo dục kĩ năng sống trong các

Nhóm Sinh – Hóa

3

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

4

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

Qua khảo sát học sinh lớp 8, cụ thể là học sinh lớp 8 trường THCS
Hồng Châu tôi thấy:
Thái độ của các em khi nói đến những vấn đề liên quan đến kĩ năng
sống còn rất mơ hồ, các em chưa hề mạnh dạn trong quá trình tìm hiểu hay
tiếp thu những kiến thức đó.
Hơn nữa hiện nay có rất nhiều học sinh còn thiếu kĩ năng sống, đặc biệt
là học sinh nữ THCS đang bước vào tuổi thay đổi mạnh mẽ về thể trạng cơ
thể và tâm sinh lí lứa tuổi nhưng các em chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng
về chăm sóc sức khỏe bản thân và sức khỏe tâm sinh lí lứa tuổi và kĩ năng
trong mối quan hệ bạn bè khác giới.
Hầu hết các em học sinh khi được hỏi đều cho rằng cần được trang bị
đầy đủ các kiến thức về kĩ năng sống ngay trong giai đoạn THCS.
Từ thực trạng trên, chúng tôi, giáo viên nhóm Sinh – Hóa Trường THCS
Hồng Châu mạnh dạn lồng ghép “Tích hợp kĩ năng sống cho học
sinhTHCS thông qua giảng dạy bộ môn sinh học 8”.
IV. NÔI DUNG NGHIÊN CỨU:
Trước hết chúng ta cần hiểu thế nào là kĩ năng sống? Kỹ năng sống là
năng lực của mỗi con người giúp giải quyết những nhu cầu và thách thức
trong cuộc sống một cách có hiệu quả.
Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với
những yêu cầu thách thức của cuộc sống. Đó cũng là yêu cầu của một cá

nhóm
- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, khi quan sát sơ đồ cấu tạo hệ
tuần hoàn máu và sơ đồ cấu tạo hệ bạch huyết.
- Kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế về việc việc rèn luyện
TDTT, và chế độ ăn uống hợp lý tránh các bệnh về tim mạch.

Nhóm Sinh – Hóa

6

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

2. Phân loại các loại bài dạy trong chương trình sinh học 8 có thể lồng
ghép giáo dục kỹ năng sống.
2.1 Kỹ năng sống liên quan đến thể chất, sức khỏe gồm các bài như:
- Cấu tạo cơ thể người
- Phản xạ
- Đông máu và nguyên tắc truyền máu
-Tuần hoàn máu và lưu thông bạch huyết
- Vệ sinh hệ tuần hoàn
- Vệ sinh hô hấp
- Vệ sinh tiêu hóa
- Bài vitamin, muối khoáng
- Tiêu chuẩn ăn uống
- Vệ sinh bài tiết

Để việc lồng ghép kĩ năng sống thông qua bộ môn sinh học 8 đạt hiệu
quả cao, tránh gò bó, ôm đồm đi quá đà ảnh hưởng đến nội dung bài dạy thì
đòi hỏi GV cần phải chuẩn bị đầy đủ và đúng các quy trình của một tiết dạy.
Khâu dặn dò rất cần thiết nên giáo viên giành 3- 5 phút để dặn dò các em. Có
dặn dò kĩ các em mới chuẩn bị bài tốt và như thế tiết học mới đạt hiệu quả
cao.Và khâu chuẩn bị giáo án của GV cũng được đổi mới. GV phải đưa ra các
câu hỏi có phát huy tính tích cực phù hợp với mọi đối tượng, thực tế, gần gũi
với các em thì mới giáo dục kĩ năng sống có kết quả cao.
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được thực hiện xuyên suốt cả
năm học nhưng để cô đọng tôi xin minh họa vấn đề này ở một số bài về một
vài kỹ năng sống. Cụ thể như :
3.1. Tích hợp kỹ năng sống liên quan đến thể chất, sức khỏe:
a.Tích hợp kỹ năng sống tư thế đứng thẳng :
* Ví dụ 1: Bài bộ xương: Ngoài việc khai thác như sách giáo khoa
tôi còn đặt các câu hỏi: Vì sao khi sai khớp phải chữa ngay không được để
lâu ? (để lâu bao khớp không tiết dịch nữa, sau này có chữa khỏi xương vẫn
cử động khó khăn). Qua đây ta giáo dục được cho học sinh khi bị sai khớp

Nhóm Sinh – Hóa

8

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

phải điều trị ngay, không được chần chừ vì như vậy sẽ ảnh hưởng đến việc đi


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

- Nêu rõ những ảnh hưởng của có thai sớm ngoài ý muốn của
tuổi vị thành niên? Phải làm gì để điều đó không xảy ra? Những hậu
quả có thể xảy ra khi phải xử lý đối với việc mang thai ngoài ý muốn ở
tuổi vị thành niên là gì ? Làm thế nào để tránh được ?
Thông qua các câu hỏi trên giáo dục các em học sinh biết mình
cần phải làm gì khi còn là học sinh. Sống vô tư, hồn nhiên, tập trung
vào học tập, không đua đòi, bồng bột, nhất thời hồ đồ để lại hậu quả
đáng tiếc xảy ra.
d. Kỹ năng phòng tránh tác hại của rượu, thuốc lá, ma túy:
- Nêu tác hại của khói thuốc lá ? Thông qua bài cấu tạo và chức
năng các cơ quan của đường hô hấp – Vệ sinh hô hấp: Giáo viên cho
học sinh thấy trong khói thuốc lá có chất Nicotin, nó làm liệt lớp lông
rung động lót mặt trong khí quản của đường hô hấp, từ đó bụi, vi
khuẩn từ môi trường ngoài có thể xâm nhập vào cơ thể và có thể gây
bệnh về đường hô hấp như: Viêm phổi, lao phổi, ung thư phổi. Thấy rõ
tác hại của thuốc lá bản thân các em sẻ không dùng dến đồng thời vận
động, tuyên tryuền người thân, bạn bè không hút thuốc lá để tránh
được bệnh tật.
Trong rượu, ma túy đều có chất kích thích và chất gây nghiện,
nếu sử dụng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và hệ thần kinh.

Nhóm Sinh – Hóa

10


Tác hại

- Nêu tác hại của rượu, thuốc lá, ma túy ?
- Nêu những biểu hiện về cử chỉ và hành động của những người
nghiện rượu, thuốc lá, ma túy ?
- Thông qua đó, giáo viên giáo dục học sinh sống có nhân cách:
không bê tha, chửi thề, nói tục, trộm cắp, gây gỗ đánh nhau, ....

Nhóm Sinh – Hóa

11

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

b. Kỹ năng xây dựng thói quen đúng giờ:
* Ví dụ: Bài phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện:
- Em hãy cho ví dụ về một số phản xạ có điều kiện ? Nêu sự thành
lập và ức chế phản xạ có điều kiện? Điều đó có ý nghĩa gì ?
- Sau khi học sinh cho ví dụ, giáo viên điều chỉnh bổ sung từ đó
giáo dục cho các em thói quen:
+ Đi ngủ đúng giờ, dậy đúng giờ
+ Đi học đúng giờ
+ Có thời gian biểu học tập
+ Ăn đúng giờ, điều độ
c. Kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào việc giải thích các hiện

giúp đỡ mọi người chẳng may rơi vào các hoàn cảnh ốm đau, bệnh tật hay
lầm lỡ. Giáo dục các em không phân biệt đối xử, xa lánh những nạn nhân
HIV, AIDS. Hãy gần gũi, thông cảm chia sẽ để nạn nhân này sống có ích
trong những ngày còn lại của đời mình.
* Ví dụ: Bài HIV, AIDS, Đại dịch Aids thảm họa của loài người
Ta có nên kỳ thị phân biệt đối xử với những người bị nhiễm HIV,
AIDS hay không? Vì sao? Sau khi học sinh trả lời, giáo viên điều chỉnh bổ
sung và để tăng giáo dục giáo viên cho học sinh đọc một lời tâm sự của nạn
nhân AIDS
Qua đó giáo dục các em:

- Thông cảm với người bị HIV, AIDS
- Không phân biệt đối xử với họ
- Biết chia sẽ với nạn nhân AIDS

3.4. Kỹ năng thực hành thông qua bộ môn:
Môn sinh học là môn học thực nghiệm, trực quan. Trong các tiết
thực hành giáo viên phải dạy chính xác, khoa học, không cắt xén chương
trình để thông qua bộ môn này rèn cho học sinh kỹ năng thực hành, quan sát,
sử dụng kính hiển vi, làm tiêu bản

Nhóm Sinh – Hóa

13

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất


trình bày suy nghĩ,)
Câu 1: Hoàn thành sơ đồ truyền máu dưới đây: ( Bảng phụ)
Nhóm Sinh – Hóa

14

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

Câu 2: Các nguyên tắc tuân thủ khi truyền máu là gì?
Trả Lời:

3. Bài mới.
Hoạt động 1: Tuần hoàn máu
Hoạt động của GV và HS

Nội dung

Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin,
khi quan sát sơ đồ cấu tạo hệ tuần
hoàn máu,Hoạt động nhóm.
* GV chiếu hình ảnh sơ đồ cấu tạo hệ

* Hệ tuần hoàn máu gồm :Tim và
hệ mạch tạo thành vòng tuần hòa
nhỏ và vòng tuần hoàn lớn.


đổi khí vaø trao đổi chất thành máu
- Quan sát hình và mô tả đường đi của đỏ thẫm  tĩnh mạch chủ  tâm nhĩ
máu trong vòng tuần hoàn nhỏ (qua 2 lá trái.
phổi)
* Vai trò của hệ tuần hoàn máu:
- Vòng tuần hoàn nhỏ: giúp máu
- Quan sát hình và mô tả đường đi của trao đổi O2 và CO2.
máu trong vòng tuần hoàn lớn (qua các
- Vòng tuần hoàn lớn: Vận
hệ cơ quan)
chuyển oxi và chất dinh dưỡng đến
- Nêu vai trò của hệ tuần hoàn máu?
tế bào. Vận chuyển CO2 và chất
* HS thảo luận nhóm
thải từ các tế bào đến cơ quan bài
- Đại diện nhóm trình bày, Các nhóm tiết.
khác nhận xét, bổ sung – rút ra kết luận. * Vai trò của tim và hệ mạch:
* Nhận xét gì về vai trò của tim và hệ - Tim: Co bóp,bơm máu đi khắp cơ
mạch?
thể.
Kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực - Hệ mạch:Vận chuyển máu, đảm
tế về việc việc rèn luyện TDTT, và chế bảo quá trình trao đổi chất và trao
độ ăn uống hợp lý tránh các bệnh về đổi khí ở các tế bào và cơ quan.
tim mạch.
*Liên hệ:
Hoạt động 2: Lưu thông bạch huyết
Hoạt động của GV và HS
Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, khi
quan sát sơ đồ cấu tạo hệ bạch huyết.

phân hệ nhỏ.
*Giống nhau:
Sơ đồ luân chuyển bạch huyết:
Mao mạch bạch huyết  mạch bạch
huyết  Hạch bạch huyết  Mạch bạch
huyết lớn  ống bạch huyết  Tĩnh

mạch thuộc hệ tuần hoàn máu.
*Khác nhau:
+ Phân hệ lớn: thu nhận bạch huyết từ
nửa trên bên trái và phần dưới cơ thể.
- Nhận xét về vai trò của hê bạch huyết?
+ Phân hệ nhỏ: thu nhận bạch huyết từ
* HS thảo luận nhóm
nửa trên bên phải cơ thể.
- Đại diện nhóm trình bày, Các nhóm khác 2.Vai trò của hệ bạch huyết:
nhận xét, bổ sung – rút ra kết luận.
Cùng với hệ tuần hoàn máu giúp luân
chuyển môi trường trong cơ thể và bảo
vệ cơ thể.
4. Củng cố:
Câu 1: Phát biểu nào sau đây về đường đi của máu trong các vòng tuần hoàn
là không đúng?
A. Tâm thất phải → ĐM phổi → Phổi → TM phổi → Tâm nhĩ trái.
B. Tâm thất phải → TM phổi → Phổi → ĐM phổi → Tâm nhĩ trái.
C. Tâm thất trái → ĐM chủ → Cơ quan → TM chủ → Tâm nhĩ phải
Câu 2:Chiều luân chuyển bạch huyết trong từng phân hệ diễn ra như
thế nào ?
A.Tĩnh mạch  Mạch bạch huyết Mao mạch bạch huyết Hạch bạch huyết
Mạch bạch huyết Ống bạch huyết.

khi trời lạnh, mùa mưa, lạnh hay đi tiểu nhiều, khi bước vào phòng thi tim
đập mạnh. Các em đã biết giữ vệ sinh thân thể, vệ sinh trường lớp, nhà
cửa. Các em biết được tác hại của rượu, thuốc lá, ma túy để khỏi lâm vào
các tệ nạn xã hội. Các em đã biết đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ nhau khi
gặp ốm đau như chép bài hộ bạn . Biết giúp đỡ, chia sẻ với những người bị
nạn, tật nguyền như ủng hộ các bạn bị ảnh hưởng chất độc màu da cam.
Không kì thị, xa lánh những người chẳng may bị bệnh HIV-AIDS. Các em
đã biết được những dấu hiệu thay đổi trên cơ thể ở độ tuổi dậy thì giúp các
em không phải hốt hoảng lo sợ khi thấy mình có dấu hiệu thay đổi bất
Nhóm Sinh – Hóa

18

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

thường. Từ đó các em biết cách rèn luyện thân thể, các em nữ biết cách
giữ vệ sinh kinh nguyệt, phòng tránh các bệnh phụ khoa. Giúp các em
nhận thức rõ về giới từ đó tránh được các điều đáng tiếc xảy ra ở tuổi vị
thành niên. Đặc biệt chất lượng bộ môn tăng lên rõ rệt qua các lần kiểm
tra cụ thể như:
Bảng thống kê kết quả chất lượng Học lực K8 qua 1 năm thực hiện
chuyên đề năm học 2017- 2018
Trường THCS Hồng Châu
Lớp T.Số


30,5%

0

0%

22,2%

25

69,4%

3

8,4%

20%

24

68,6%

4

11,4%

8A

36


38,9%

17

47,2% 5

13,9%

0

0

năm

8B

36

4

11,1%

10

27,8%

21

53.3%


19

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Nhóm Sinh – Hóa

Năm học 2018 -2019

20

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

VII. KẾT LUẬN:
Trên đây là một vài kinh nghiệm của bản thân đã rút ra được trong
quá trình dạy môn sinh học 8. Đối với việc tích hợp kỹ năng sống cho học
sinh chúng ta phải tiến hành thường xuyên, kết hợp với theo dõi, kiểm tra,
động viên, nhắc nhở. Do trình độ của học sinh không đồng đều, ý thức của
mỗi em cũng khác nhau nên không thể một sớm một chiều các em thay đổi
được. Trong từng tiết dạy tùy nội dung bài học mà giáo viên lồng ghép giáo
dục kỹ năng sống sao cho phù hợp. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện
chúng ta không có tham vọng thực hiện giáo dục tất cả các kỹ năng sống
trong tiết học. Giáo viên giảng dạy thông qua bộ môn tìm biện pháp lồng

Hồng Châu, ngày 16 tháng 10 năm 2018
NHóm Sinh- Hóa Trường THCS Hồng Châu

Nhóm Sinh – Hóa

22

Trường THCS Hồng Châu


Chuyên đề cụm 3 lần thứ nhất

Năm học 2018 -2019

X.CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
01
02
03
04
05
06
07

Chữ viết tắt
GV
HS
THCS
H16.1,H16.2
TNCSHCM

VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII

Nội dung

1
1
2
3
4- 10
11 - 15
15 - 16
17
17
18
19
20

Tên chuyên đề
Đặt vấn đề
Cơ sở lí luận
Cơ sở thực tiễn
Nội dung nghiên cứu
Bài dạy minh họa
Kết quả nghiên cứu


Ôn kiến thức, luyện
kĩ năng sinh 8
Lí luận dạy học sinh
học (phần đại cương)

Đỗ Thu Hoài

Giáo dục
Đại học Huế

4

SGV sinh học lớp 8

GS-TS:
Đinh Quang Báo
Bùi Văn Sâm
Nguyễn Hữu Bỗng
GS-TS:
Đinh Quang Báo
Bùi Văn Sâm
Nguyễn Hữu Bỗng
Ng. Quang Vinh

5

SGK sinh học lớp 8

Ng. Quang Vinh

đào tạo

2004
2004
2011

Trường THCS Hồng Châu