ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

CHỬ THỊ MỸ CHINH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN
PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

CHỬ THỊ MỸ CHINH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở CÁC
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN
PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN
Ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lý luận Chính trị
Mã số: 8140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

các thầy cô giáo đã quan tâm tạo điều kiện thuận lợi, dành nhiều công sức giảng
dạy, hướng dẫn giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành
luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, phòng, ban, khoa, tổ, các đồng
chí giảng dạy bộ môn Giáo dục Công dân và học sinh trường THPT huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình cộng tác, cung cấp số liệu, cho ý kiến,
những người thân trong gia đình và bạn bè đã luôn quan tâm, động viên, giúp đỡ
để tôi có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập và nghiên cứu trong suốt thời gian
qua. Mặc dù đã cố gắng thật nhiều trong quá trình thực hiện đề tài, song không
thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Tôi rất mong nhận được sự thông cảm
và đóng góp ý kiến của quý các thầy, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và những
người cùng quan tâm tới những vấn đề được trình bày trong luận văn.
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả luận văn

Chử Thị Mỹ Chinh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ...................................................................................................... ii
MỤC LỤC ..........................................................................................................iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG .................................................................................. v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ ............................................ vi
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 1

1.3.3. Mục tiêu sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học chương trình
Giáo dục công dân lớp 10 .................................................................................. 29
1.3.4. Nội dung sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học chương trình
Giáo dục công dân lớp 10 .................................................................................. 31
1.3.5. Hình thức sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học chương trình
Giáo dục công dân lớp 10 .................................................................................. 33
Kết luận chương 1.............................................................................................. 36
Chương 2. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở CÁC
TRƯỜNG THPT HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN...................... 37
2.1. Đặc điểm của các trường THPT ở huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên..... 37
2.2. Những kết quả đạt được và hạn chế của việc sử dụng phương pháp
đóng vai trong dạy học chương trình GDCD lớp 10 ở các trường THPT
huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ................................................................... 41
2.2.1. Những kết quả đạt được của việc sử dụng phương pháp đóng vai
trong dạy học chương trình GDCD lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên ..................................................................................... 42
2.2.2. Những hạn chế của việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy
học chương trình GDCD lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh
Thái Nguyên ...................................................................................................... 46
2.3. Một số vấn đề đặt ra từ thực trạng sử dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học chương trình GDCD lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình,
tỉnh Thái Nguyên ............................................................................................... 54
Kết luận chương 2.............................................................................................. 60
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chương 3. QUY TRÌNH VÀ THỰC NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP

3.4. Thực nghiệm phương pháp đóng vai trong dạy học chương trình GDCD
lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ....................... 78
3.4.1. Mục đích thực nghiệm ............................................................................. 78
3.4.2. Giả thuyết thực nghiệm ........................................................................... 78
3.4.3. Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm và đối chứng ..................... 79
3.4.4. Nội dung thực nghiệm ............................................................................. 80
3.5. Kết quả thực nghiệm phương pháp đóng vai trong dạy học chương trình
GDCD lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên................ 82
3.5.1. Khảo sát trình độ ban đầu của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng .......... 82
3.3.2. Phân tích, đánh giá kết quả sau thực nghiệm .......................................... 84
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 93
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 95
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ĐC

Đối chứng

ĐTBC

Điểm trung bình cộng

GD& ĐT



DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Cơ cấu đội ngũ GV ở các trường THPT trên địa bàn huyện
Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên năm 2018 - 2019 .............................. 37

Bảng 2.2.

Quy mô HS ở các trường THPT trên địa bàn huyện Phú Bình,
tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014 - 2019 ....................................... 39

Bảng 2.3.

Kết quả học tập học kỳ I năm học 2018 - 2019 của HS khối
10 các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ............. 40

Bảng 2.4.

Đánh giá của GV về sự cần thiết sử dụng các phương pháp
trong dạy học GDCD lớp 10 theo hướng phát triển năng lực HS ........ 42

Bảng 2.5.

Đánh giá của GV về mục đích, ý nghĩa sử dụng phương pháp
đóng vai trong dạy học GDCD lớp 10 ở các trường THPT
huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ............................................... 43

Bảng 2.6.


Bảng 2.12. Mức độ hài lòng của HS về việc tạo hứng thú học tập và phát
huy năng lực HS khi vận dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học chương trình GDCD lớp 10 ở các trường THPT
huyện Phú Bình .............................................................................. 53
Bảng 2.13. Tương quan đánh giá của HS và GV về thái độ học tập môn
GDCD của học sinh ở các trường THPT huyện Phú Bình ........... 54
Bảng 3.1.

Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng ở trường THPT Điềm Thụy trước thực nghiệm ................. 82

Bảng 3.2.

Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và
lớp ĐC ở trường THPT Phú Bình trước thực nghiệm ................... 83

Bảng 3.3.

Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và
ĐC ở trường THPT Lương Phú trước thực nghiệm ...................... 83

Bảng 3.4.

Mức độ hứng thú học tập của HS .................................................. 84

Bảng 3.5.

Kết quả vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học
GDCD lớp 10 ở các lớp thực nghiệm ............................................ 86


học, công nghệ” [15, tr.106]. Tuy nhiên, giáo dục ở Việt Nam đang đứng trước
những thách thức về chất lượng đào tạo, về các điều kiện đảm bảo chất lượng dạy
và học. Cùng với đó còn là thách thức với việc tìm kiếm đổi mới mục tiêu, mô
hình và phương pháp dạy học hướng đến phát triển năng lực người học.
Trên thực tế, các trường THPT là nhân tố trực tiếp tham góp và quyết định đến
chất lượng nguồn nhân lực ở Việt Nam với khả năng đáp ứng được những đòi hỏi
mới của xã hội và thị trường lao động, đặc biệt là năng lực hành động, tính tích cực,
chủ động, sáng tạo, năng lực giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn xã hội.
Điều này đòi hỏi các trường THPT cần đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình và
phương pháp dạy học đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu
từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, học
đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn. Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và
học” [16, tr.115] đồng thời phù hợp với tư tưởng chủ đạo của Chương trình giáo dục
phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ- BGDĐT ngày 5/6/2006
của Bộ trưởng Bộ GD& ĐT: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
của HS; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng HS, điều kiện của từng
lớp học; bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú
và trách nhiệm học tập cho HS”.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Có thể nói, môn GDCD chương trình GDCD lớp 10 đóng vai trò quan trọng
trong việc giáo dục ý thức và hành vi của người công dân cho HS, không chỉ trang
bị cho người học những tri thức đạo đức mà điều quan trọng là rèn luyện cho HS
thói quen, kỹ năng thực hiện hành vi giao tiếp, ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo
đức của xã hội. Việc đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD trong những năm

2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận và nhận diện một số vấn đề đặt ra từ thực trạng dạy học
môn GDCD chương trình lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái
Nguyên, luận văn đề xuất quy trình và điều kiện sử dụng phương pháp đóng vai nhằm
nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD chương trình lớp 10 theo hướng phát huy
năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn của HS trên địa bàn nghiên cứu.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy
học GDCD lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng và đề xuất quy trình sử dụng phương
pháp đóng vai trong dạy học GDCD chương trình lớp 10 ở các trường THPT
huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
- Tiến hành thực nghiệm và kiến nghị một số biện pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng phương pháp đóng vai trong dạy học GDCD lớp 10 ở các trường THPT
huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD ở các
trường THPT.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy
học GDCD chương trình lớp 10.
- Đề tài tiến hành khảo sát, thực nghiệm sư phạm đối với 6 lớp khối 10 ở
3 trường THPT trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên bao gồm: THPT
Phú Bình, THPT Lương Phú và THPT Điềm Thụy.
4. Giả thuyết khoa học
Việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học GDCD ở các trường
THPT trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên nếu được làm sáng tỏ cơ
sở lý luận, cơ sở thực tiễn và đề ra được quy trình, điều kiện cần thiết thì sẽ phát
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

- Sau khi hoàn thiện, đề tài còn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc
giảng dạy và học tập môn GDCD chương trình lớp 10 ở các trường THPT.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương,
11 tiết:
Chương 1: Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT.
Chương 2: Thực trạng sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học
chương trình giáo dục công dân lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú Bình, tỉnh
Thái Nguyên
Chương 3: Quy trình và thực nghiệm phương pháp đóng vai trong dạy
học chương trình giáo dục công dân lớp 10 ở các trường THPT huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Trong những năm gần đây, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học được nhiều

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




- Tác giả Vũ Hồng Tiến (2007), Dạy và học môn GDCD ở trường THPT,
những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Đại học Sư phạm Hà Nội , đã chỉ rõ:
“Phương pháp đóng vai có ưu điểm gây được hứng thú của HS, tạo điều kiện
làm nảy sinh óc sáng tạo, giúp cho HS rèn luyện thực hành những kỹ năng
ứng xử và bày tỏ thái độ hành vi theo chuẩn mực đạo đức và chính trị - xã
hội” [42, tr. 61- 63].
- Hai tác giả Đinh Văn Đức, Dương Thị Thúy Nga với cuốn giáo trình
“Phương pháp dạy học môn GDCD ở trường THPT”, Nxb Đại học Sư phạm Hà
Nội, 2011. Hai tác giả đã đề cập đến quan niệm về phương pháp đóng vai với tư
cách là hoạt động “tổ chức cho người học thực hành, làm thử một số cách ứng
xử nào đó trong một tình huống giả định” [17, tr.170]. Hai tác giả chỉ ra phương
pháp dạy học đóng vai rất thích hợp với môn khoa học xã hội nhằm hình thành
cho học sinh các kỹ năng lắng nghe, tâm sự người khác cũng như kỹ năng giao
tiếp, ứng xử của học sinh. Hai tác giả còn chỉ rõ ưu điểm và hạn chế của phương
pháp đóng vai, cách tiến hành phương pháp đóng vai và đưa ra yêu cầu sư phạm
đối với phương pháp này.
- Nguyễn Văn Cường (2012), Lý luận dạy học hiện đại, cơ sở đổi mới mục
tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội. Tác giả
đã chỉ rõ “Đóng vai là một phương pháp dạy học thông qua mô phỏng và thường
có tính chất trò chơi hay còn gọi là trò chơi đóng vai”, trên cơ sở đó, tác giả còn
chỉ tiến trình, ưu nhược điểm của trò chơi đóng vai.
Hai là, những bài viết về phương pháp đóng vai được đăng trong tạp
chí và hội thảo
- Tác giả Trịnh Quang Từ trong bài viết: “Phương pháp đóng vai mô hình
hóa hoạt động nghề nghiệp trong dạy học các môn khoa học kỹ thuật”, Tạp chí

- Lê Thị May (2019), Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn
ngữ văn ở trường THPT Nghĩa Dân, Hội thảo chuyên môn "Vận dụng phương
pháp, kỹ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn Ngữ văn" tại trường THPT
Trần Hưng Đạo. Báo cáo khẳng định, đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS
thực hành để trình bày những suy nghĩ, cảm nhận và ứng xử theo một vai giả
định. Từ đó, giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách đứng từ chỗ
đứng, góc nhìn của người trong cuộc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Ba là, những công trình nghiên cứu về sử dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học được viết dưới dạng luận văn, luận án, sáng kiến kinh nghiệm
- Lưu Thị Biên (2010), Vận dụng phương pháp đóng vai vào dạy học phần
"Công dân với đạo đức" môn GDCD ở trường THPT Đoàn Thị Điểm - Hà Nội, Luận
văn thạc sĩ Khoa học giáo dục.
- Mai Thị Kim Chi (2014), Vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học
lịch sử Việt Nam (Thế kỉ X - giữa thế kỉ XIX), lớp 10, Trung học phổ thông Chương trình chuẩn, Luận văn thạc sĩ Khoa lịch sử, Trường Đại học Quốc gia,
Hà Nội. ở công trình nghiên cứu này, tác giả đã hệ thống hóa quan niệm về
phương pháp đóng vai, từ đó đánh giá thực trạng vận dụng phương pháp này
trong việc nâng cao chất lượng dạy - học lịch sử Việt Nam hiện nay.
- Lê Thị Ngọc Hà (2015), Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học
Tiếng Việt để rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh lớp 2, Luận văn thạc sĩ khoa
học giáo dục, chuyên ngành Giáo dục học (tiểu học), ĐHSP Hà Nội. Khái niệm
phương pháp đóng vai, yêu cầu cần đảm bảo khi vận dựng phương pháp này
trong dạy học đã được tác giả phân tích và luận giải khá kỹ lưỡng.
- Đào Thị Hường (2011), Sử dụng phương pháp tình huống kết hợp với
phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD lớp 12 (qua khảo sát thực tế
tại trường THPT Lê Viết Thuận, Thành phố Vinh), Luận văn thạc sỹ khoa học

nghiên cứu nêu trên ở các mức độ khác nhau đã đánh giá thực trạng vận dụng
phương pháp dạy học này trên các địa bàn nghiên cứu. Trên cơ sở đó đề xuất quy
trình, điều kiện, giải pháp để nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp đóng vai
trong dạy học nói chung và đặc biệt là dạy học môn GDCD ở các trường THPT.
1.1.3. Những giá trị của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và
những vấn đề luận văn tiếp tục làm sáng tỏ
Có thể nói, một khối lượng tri thức phong phú với nhiều công trình nghiên
cứu về phương pháp đóng vai cho thấy sức hấp dẫn hay tính đặc biệt quan trọng
của vấn đề này đối với đổi mới phương pháp dạy và học môn GDCD. Giá trị
khoa học của các công trình nghiên cứu nêu trên có thể được khái quát ở các bình
diện sau:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Một là, các công trình nghiên cứu nêu trên đã vạch ra nhiều phương pháp
tiếp cận về phương pháp đóng vai trong dạy học. Đáng chú ý là những quan điểm
xem đóng vai trong dạy học GDCD là phương pháp góp phần phát triển kỹ năng
giao tiếp, ứng xử, giải quyết tình huống, năng lực tư duy độc lập và tư duy phản
biện của người học.
Hai là, các công trình nghiên cứu nêu trên đã hệ thống hóa, phân tích,
đánh giá và làm rõ những quan niệm của nhiều tác giả khác nhau về phương
pháp đóng vai trong dạy học nói chung và dạy học môn GDCD ở trường THPT
nói riêng.
Ba là, dưới các góc độ, bình diện, phạm vi nghiên cứu khác nhau, những
công trình nghiên cứu liên quan đến phương pháp đóng vai trong dạy học GDCD
đã làm rõ vai trò, ưu, nhược điểm của phương pháp dạy học này đồng thời luận
bàn tính cần thiết của việc đổi mới phương pháp này theo hướng tích cực hóa