ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ BÍCH HẠNH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN QUẾ VÕ, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2017

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ BÍCH HẠNH

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN QUẾ VÕ, TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã số: 60.14.01.11

TS. Nguyễn Thị Khương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

i

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


LỜI CẢM ƠN
Để luâ ̣n văn hoàn thành và được phép bảo vệ em đã nhận đươ ̣c sự quan
tâm giúp đỡ của nhiều cá nhân và đơn vi.̣
Em xin được bày tỏ lòng biế t ơn chân thành, sâu sắ c đế n:
- Cô giáo TS Nguyễn Thi ̣ Khương - người đã dành nhiề u thời gian quý
báu để hướng dẫn, góp ý, chia sẻ… giúp tôi có định hướng đúng trong suố t thời
gian thực hiêṇ luâ ̣n văn.
- Các nhà khoa học trong Hội đồng đánh giá luận văn đã có nhiều góp ý
về mặt khoa học để em hoàn thiện luâ ̣n văn được tố t hơn.
- Các thầy, cô giáo giảng da ̣y lớp cao ho ̣c Lý luâ ̣n và phương pháp da ̣y
học bộ môn Lý luâ ̣n chin
́ h trị - đã giúp em có nề n tảng kiến thức để thực hiêṇ
luâ ̣n văn.
- Trường THPT Quế Võ số 1, trường THPT Quế Võ số 2, trường THPT
Quế Võ số 3 đã giúp đỡ và tạo điề u kiê ̣n thuâ ̣n lơ ̣i cho tôi trong suố t quá trình
khảo sát và thực nghiệm làm luận văn.
Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến những người thân, gia đình, đồng
nghiệp, bạn bè đã luôn động viên, khuyế n khích và ta ̣o điề u kiêṇ thuâ ̣n lơ ̣i, giúp
tôi hoàn thành luâ ̣n văn.
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2017
Tác giả

Giáo dục công dân lớp 12 ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh .....10
1.2.1. Khái niệm và phân loại phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD
ở trường THPT .............................................................................................................10
1.2.2. Vị trí, vai trò và những yêu cầu cơ bản khi sử dụng phương pháp đóng vai
trong dạy học môn GDCD ở trường THPT...............................................................21
1.2.3. Cấu trúc và đặc điểm chương trình môn GDCD lớp 12 ................................26
Kết luận chương 1 ........................................................................................................28

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN iii

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


Chương 2. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI
TRONG DẠY HỌC MÔN GDCD Ở CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN QUẾ
VÕ, TỈNH BẮC NINH .............................................................................................29
2.1. Khái quát chung về các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh ............29
2.1.1. Đặc điểm tình hình chung về các trườngTHPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc
Ninh ...............................................................................................................................29
2.1.2. Đặc điểm học sinh các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh ..........33
2.1.3. Đặc điểm giáo viên dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế
Võ, tỉnh Bắc Ninh ........................................................................................................34
2.2. Thực trạng việc dạy học và sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn
GDCD lớp 12 ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh .........................36
2.2.1. Thực trạng của việc day học môn GDCD lớp 12 ở các trườngTHPT huyện
Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh ................................................................................................37
2.2.2. Thực trạng của việc sử dụng PPĐV vào dạy học môn GDCD lớp 12 ở các
trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. ...........................................................39
2.3. Nội dung thực nghiệm sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học môn
GDCD lớp 12 ở các trường THPT trên địa bàn huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. ...45

3.3.1. Đối với cấp quản lí ..........................................................................................110
3.3.2. Đối với giáo viên .............................................................................................111
3.3.3. Đối với học sinh ...............................................................................................114
Kết luận chương 3 ......................................................................................................115
KẾT LUẬN CHUNG ..............................................................................................116
TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................................................118
PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

v

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT

Từ viết tắt

Từ, ngữ đầy đủ

1

GDCD

Giáo dục công dân

2


PPĐV

Phương pháp đóng vai

8

TN

Thực nghiệm

9

ĐC

Đối chứng

10

THPT

Trung học phổ thông

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

viiv

http://www. lrc.tnu.edu.vn/





Bảng 2.15. Điểm kiể m tra 1 tiế t của lớp TN và ĐC ở trường THPT Quế Võ số
1......................................................................................................................................88
v và ĐC trường THPT Quế Võ số 1....88
Biểu đồ 4. Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN

Bảng 2.16. Điểm thi ho ̣c kỳ 1 của lớp TN và ĐC trường THPT Quế Võ số 1 .....89
Biểu đồ 5. Điểm thi học kỳ I của lớp TN và lớp ĐC trường THPT Quế Võ số 1 .89
Bảng 2.17. Điểm kiể m tra 1 tiế t của lớp TN và ĐC trường THPT Quế Võ số 2 .90
Biểu đồ 6. Điểm kiểm tra 1 tiết của lớp TN và ĐC trường THPT Quế Võ 2 ........90
Bảng 2.18. Điểm thi ho ̣c kỳ 1 của lớp TN và ĐC trường THPT Quế Võ số 2 ....91
Biểu đồ 7: Điểm thi ho ̣c kỳ 1 của lớp TN và ĐC trường THPT Quế Võ số 2 .....91
Bảng 2.19. Điểm kiể m tra 1 tiế t của lớp TN và ĐC ở trường THPT Quế Võ số
3......................................................................................................................................92
Biểu đồ 8. Điểm kiểm tra 1 tiết của lơpf TN và ĐC ở trường THPT Quế Võ số
3......................................................................................................................................92
Bảng 2.20. Điểm thi học kỳ I của lớp TN và ĐC ở trường THPT Quế Võ số 3 ..93
Biểu đồ 9 : Điểm thi học kỳ I của lớp TN và ĐC ở trường THPT Quế Võ số 3 ..93

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN viii

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật cùng với xu thế toàn cầu hóa, hội
nhập quốc tế, đã và đang đặt ra cho nền giáo dục Việt Nam những thời cơ, thách thức
mới. Nắm vững xu thế đó, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều


http://www. lrc.tnu.edu.vn/


Đây là những quan điểm không đúng, chưa mang tính khách quan. Trên thực tế, khi
nhìn vào nội dung, chương trình môn Giáo dục công dân, chúng ta sẽ thấy đó là môn
học rất quan trọng. Nó quyết định việc hình thành thế giới quan cách mạng, nhân sinh
quan cộng sản, lý tưởng đạo đức nhân văn, nhân đạo cho học sinh, trở thành hành
trang vững chắc cho các em bước vào cuộc sống. Bên cạnh đó, có thể khẳng định
môn Giáo dục công dân lại là môn học rất dễ ứng dụng các phương pháp dạy học
hiện đại vào để đổi mới, nâng cao chất lượng. Hiểu được ý nghĩa và tầm quan trọng
của môn học năm 2016, Bộ giáo dục và Đào tạo đã quy định đưa môn GDCD vào
thành một bài thi tốt nghiệp cho học sinh. Trung học phổ thông và trong Dự thảo
chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra
lấy ý kiến, một trong những môn học được cho là quan trọng trong các cấp bậc học
buộc HS phải học là môn GDCD. Như vậy tầm quan trọng của môn GDCD đã được
thừa nhận. Tuy nhiên để phát huy được vai trò và vị trí của môn học này thì cần thiết
phải đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá môn GDCD.
Đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong những năm qua, huyện
Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh đã áp dụng nhiều phương pháp tích cực trong dạy học, trong
đó có môn Giáo dục công dân. Tuy nhiên, việc đổi mới đó còn chậm chạp và chưa
đạt hiệu quả cao. Đó cũng là vấn đề mà rất nhiều thầy cô giáo ở đây băn khoăn và
trăn trở. Là giáo viên trực tiếp đứng lớp nhiều năm liền ở một trường THPT thuộc
huyện Quế Võ, tôi nhận thấy rằng, để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học môn
GDCD, cần thiết phải vận dụng nhiều phương pháp và hình thức tổ chức dạy học
khác nhau, tương ứng với từng phần trong chương trình môn học.
Trong quá trình dạy học môn GDCD, tôi nhận ra đóng vai là một trong những
phương pháp dạy học mang lại nhiều hiệu quả. Khi sử dụng phương pháp này, giờ
học trở nên sinh động hơn, thiết thực hơn, tính trừu tượng vốn có của môn học, vì thế
cũng giảm đi rõ rệt. Đặc biệt, nếu sử dụng vào những tiết cuối của buổi học, sẽ giúp

3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học
phần “Công dân với pháp luật” chương trình GDCD lớp 12 ở các trường THPT huyện
Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
4.1. Cơ sở lý luận của đề tài
Đề tài dựa trên:
- Cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử.
- Lý luận về phương pháp da ̣y ho ̣c hiê ̣n đa ̣i trên thế giới và trong nước.
- Kế thừa các công trình nghiên cứu về phương pháp đóng vai trong dạy học nói
chung và dạy học môn Giáo dục công dân nói riêng.
4.2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
- Đề tài sử dụng các phương pháp luận của duy vật biện chứng, duy vật lịch sử
kết hợp các phương pháp: phân tích, tổng hợp; so sánh; đối chiếu; lịch sử, lôgic… để

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

3

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


nghiên cứu phần cơ sở lý luận và biện pháp cần thiết để sử dụng PPĐV trong dạy học
môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.
- Đề tài còn sử dụng các phương pháp thực nghiệm sư phạm, điều tra, khảo sát,
quan sát, thống kê… để nghiên cứu phần thực trạng của việc sử dụng PPĐV trong
dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.
5. Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài
- Đề tài hoàn thành góp phần làm sáng tỏ hơn về thực trạng sử dụng phương

con người cũng phải rất vất vả, mệt mỏi mới có được thành tích ấy. Để quá trình lao
động đỡ nhàm chán, tăng hưng phấn, niềm say mê trong lao động, con người đã sử
dụng những hình thức nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật đóng vai. Có thể nói, đóng
vai là một trong những hoạt động có từ xa xưa của con người. Nó được sử dụng chủ
yếu trong lĩnh vực nghệ thuật như Kịch, Tuồng, Chèo, Phim truyện… Ngày nay, cuộc
sống đa dạng, phong phú, nhiều chiều, nên đóng vai không chỉ được biểu hiện trong
lĩnh vực nghệ thuật mà tồn tại phổ biến ở nhiều lĩnh vực khác nhau như chính trị, văn
hóa…
Trong giáo dục, đóng vai được coi như một hình thức hay một kỹ thuật dạy
học xuất hiện từ khá lâu. Song chỉ vài năm trở lại đây phương pháp đóng vai mới
được các giáo viên coi là một phương pháp cơ bản trong dạy học và phổ biến trong
các trường học trên thế giới.
Trong một báo cáo có nhan đề “Role play as a Teaching Method: A Practical
Guide”, Tiến sĩ Kanokwan Manorom and Zoë Pollock khi đề cập đến đóng vai như là
một phương pháp giảng dạy đã khẳng định: Học tập để tham gia là một kỹ năng quan
trọng đối với sinh viên khoa học xã hội và nhân văn để học trong thế giới đa phương
hiện nay. Phương pháp đóng vai góp phần nâng cao sự hiểu biết nhiều hơn về sự phức
tạp thực hành chuyên môn và cho phép sinh viên phát triển kỹ năng để tham gia vào các
cuộc đàm phán đa liên đới trong môi trường có kiểm soát của lớp học. Đóng vai trong
lớp học có thể được thực hiện bằng nhiều cách, có thể gồm yếu tố trực tuyến hay tương

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

5

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


tác mặt đối mặt. Thời lượng của quá trình này cũng có thể thay đổi tùy theo các mục tiêu
của hoạt động. Đóng vai trong lớp học đòi hỏi học sinh, sinh viên chủ động trong quá


6

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


- Các công trình viết dưới dạng các loại sách và sách tham khảo, gồm có các
công trình tiêu biểu sau:
“Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” của tác giả Phan Trọng
Ngọ, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2005. Trong cuốn sách này, tác giả Phan
Trọng Ngọ đã phân tích về những vấn đề lí luận chung về dạy học và phương pháp
dạy học trong nhà trường; các phương pháp dạy học tích cực; các hình thức, các
nguyên tắc dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường… Mặc dù không đề
cập sâu tới phương pháp đóng vai, song trong cuốn tài liệu này tác giả cũng khẳng
định cùng với các phương pháp dạy học khác, phương pháp đóng vai đã trở thành
một trong những phương pháp dạy học không thể thiếu trong dạy học ngày nay.
“Dạy và học môn GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn”
của các tác giả Nguyễn Văn Cư và Nguyễn Duy Nhiên, NXB Đại học Sư phạm năm
2007. Trong tác phẩm này, các tác giả đã trình bày khá sâu những vấn đề lí luận chung
về dạy và học môn GDCD, về đổi mới phương pháp và vận dụng phương pháp dạy
học tích cực, về thiết kế một bài giảng cụ thể trong chương trình GDCD ở trường
THPT… Khi đề cập đến việc sử dụng phương pháp đóng vai trong giảng dạy pháp
luật ở chương trình GDCD lớp 12, các tác giả cho rằng:
“ Phương pháp đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành một số
cách ứng xử nào đó trong tình huống giả định để nắm vững nội dung bài học” [11,
tr.22]
“Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường THPT” của các tác
giả Đinh Văn Đức và Dương Thị Thúy Nga (đồng chủ biên), NXB Đại học Sư phạm
năm 2011. Công trình này đã đề cập tới các nội dung như lý luận về phương pháp dạy
học môn GDCD; về các phương pháp dạy học môn GDCD ở trường THPT. Trong

THPT Lê Quý Đôn - Hà Đông, Thành phố Hà Nội.
Luận văn thạc sỹ khoa học “Sử dụng phương pháp tình huống kết hợp với
phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD lớp 12” (qua khảo sát thực tế tại
trường THPT Lê Viết Thuận, Thành phố Vinh) của tác giả Đào Thị Hường bảo vệ
năm 2011. Trong luận văn tác giả đã trình bày cơ sở lý luận của việc kết hợp giữa
phương pháp tình huống với phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD lớp
12; tiến hành nghiên cứu thực nghiệm, đưa ra quy trình và điều kiện sử dụng phương
pháp tình huống kết hợp với phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD lớp
12.
Luận văn tốt nghiệp đại học ngành Giáo dục Chính trị: Vận dụng phương pháp
đóng vai trong giảng dạy môn Giáo dục công dân phần “Công dân với pháp luật” ở
trường THPT của tác giả Bùi Thị Thương, năm 2011. Từ cơ sở lý luận chung về
phương pháp đóng vai, tác giả đã nghiên cứu thực trạng việc sử dụng phương pháp
đóng vai trong giảng dạy môn giáo dục công dân phần “Công dân với pháp luật” ở
trường THPT và đi tới kết luận, nếu chúng ta vận dụng phương pháp đóng vai vào

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN

8

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


dạy học môn GDCD nói chung và phần “Công dân với pháp luật” nói riêng ở trường
THPT thì chất lượng dạy học môn GDCD sẽ được cải thiện và nâng cao đáng kể.
“Sử dụng phương pháp đóng vai trong giảng dạy môn Giáo dục công dân bậc
trung học phổ thông”, của tác giả Nguyễn Thị Sông Hương viết năm 2015. Trong
sáng kiến này, tác giả khẳng định nếu chúng ta sử dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học môn GDCD sẽ gây hứng thú cho học sinh trong giờ giảng. Từ đó góp phần
nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn. Cũng trong đề tài này, tác giả Sông Hương


hành động có tính kịch được xuất phát từ chính sự hiểu biết, óc tưởng tượng và trí sáng
tạo của học viên, thậm chí không phải mất thời gian tập dượt hay dàn dựng.
Ngoài các công trình trên, còn có nhiều công trình nghiên cứu khác liên quan
đến đề tài như vận dụng phương pháp đóng vai vào từng bài cụ thể trong chương trình
GDCD ở THPT, hay các công trình đề cập đến lý luận về phương pháp đóng vai, các
công trình đề cập đến vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học đạo đức ở tiểu
học, ở THPT với các môn khoa học khác như Lịch sử, Địa lý… Các công trình này
nếu có cũng chỉ đề cập ở một khía cạnh hẹp hoặc chỉ nêu một cách khái quát về cơ
sở lý luận của phương pháp đóng vai. Còn nếu có đề cập chuyên sâu về phương pháp
đóng vai thì lại của môn học khác chứ không phải môn GDCD.
1.1.3. Những nội dung luận văn tiếp tục nghiên cứu
Từ những công trình nghiên cứu trên đây, có thể thấy rằng phương pháp đóng vai
đã được quan tâm nghiên cứu để áp dụng vào giảng dạy môn GDCD. Song, với tư cách là
một công trình nghiên cứu đầy đủ, chuyên sâu về sử dụng phương pháp đóng vai trong
dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh thì
chưa có công trình nào đề cập đến.
Dựa trên cơ sở kết quả nghiên cứu đã có liên quan đến đề tài, đề tài tiếp tục
nghiên cứu để làm rơ những nội dung sau:
- Đưa ra khái niệm mới về phương pháp đóng vai trong dạy học môn GDCD.
- Đề xuất quy trình dạy học, quy trình kiểm tra đánh giá môn GDCD áp dụng trước
hết cho các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bằng PPĐV
trong dạy học môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh.
1.2. Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn
Giáo dục công dân ở các trường Trung học phổ thông huyện Quế Võ, tỉnh Bắc
Ninh
1.2.1. Khái niệm và phân loại phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục
công dân ở trường Trung học phổ thông
1.2.1.1. Khái niệm về phương pháp, phương pháp dạy học, phương pháp đóng vai

của giáo viên.
Xung quanh khái niệm phương pháp dạy học, hiện nay còn tồn tại nhiều ý kiến
khác nhau. Đại đa số các ý kiến đều hiểu phương pháp dạy học là cách thức tương
tác hay giao tiếp giữa thầy và trò để giải quyết các nhiệm vụ dạy học, giúp học sinh
lĩnh hội tri thức. Có thể điểm qua một số quan niệm dưới đây: “Phương pháp dạy học
là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng,
giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học” [16, tr 46].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 11

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


“Phương pháp dạy học là cách thức làm việc giữa giáo viên và học sinh để
cho học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và kỹ xảo” [21, tr 22].
“Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp
thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò tự giác, tích cực tự lực đạt tới
mục đích dạy học” [17, tr 45].
Cũng như các quan điểm trên, tác giả Phan Thị Hồng Vinh quan niệm về
phương pháp dạy học “là cách thức hoạt động phối hợp thống nhất của giáo viên và
học sinh trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của giáo viên
nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và các nhiệm vụ dạy học” [39, tr 204].
Tác giả Phạm Viết Vượng với cách hiểu “phương pháp dạy học là tổng hợp các
cách thức hoạt động phối hợp của giáo viên và học sinh, trong đó phương pháp dạy chỉ
đạo phương pháp học, nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học và
hình thành hệ thống kỹ năng, kỹ xảo thực hành sáng tạo” [40; tr 102-103].
Bên cạnh các cách hiểu trên, còn có một số cách hiểu khác về PPDH với quan niệm
đó là tổ hợp những thao tác được sắp xếp theo một trình tự hợp lý, hợp với quy luật khách
quan mà chủ thể tác động lên đối tượng nhằm tìm hiểu và cải tiến nó.
Như vậy, có thể thấy, khi định nghĩa về phương pháp dạy học, các nhà nghiên

giáo viên và học sinh... Thực chất đó là một loại trò chơi con trẻ. Trong cuốn “Giáo dục
học mầm non”, tác giả Phạm Thị Châu đã chỉ rõ vai trò của các trò chơi này “là loại trò
chơi trong đó trẻ đóng một vai chơi cụ thể để tái tạo lại những ấn tượng, những xúc cảm
mà trẻ thu nhận được từ một môi trường xã hội của người lớn nhờ sự tham gia tích cực
của trí tưởng tượng” [9, tr 158]. Đóng vai qua trò chơi hay đóng vai theo các nhân vật
trong các câu chuyện được thực hiện trên lớp hoặc ở nhà của trẻ chính là những hoạt
động đơn giản đầu tiên - bước đầu làm quen và thể hiện phương pháp đóng vai. Tuy
nhiên, đây chỉ là cách trẻ đóng vai, nói cách khác là hóa thân thành người khác, chứ
không phải là một phương pháp dạy học. Nói theo các của tác giả Hoàng Phê, thì đó “là
thể hiện nhân vật trong kịch bản lên sân khấu hay màn ảnh bằng cách hành động, nói
năng như thật” [30, tr 337].
Căn cứ vào mục đích, tính chất của các mối tương tác trong dạy học, dựa trên
cơ sở lí thuyết vai trò và lí thuyết kịch trong xã hội học ta có phương pháp dạy học
đóng vai. Đây là một trong những phương pháp mang tính chất tương tác giữa GV và
HS, giữa HS với HS, giữa HS với môi trường học tập. Nó khuyến khích HS thâm
nhập vào đời sống thực tế và thử đặt mình vào các vị trí khác nhau để giải quyết các
tình huống cụ thể của cuộc sống. Do đó, đóng vai là phương pháp tổ chức cho người
học thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 13

http://www. lrc.tnu.edu.vn/


Đây là phương pháp dạy học nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách
tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các em quan sát được.
Theo tác giả Phan Trọng Ngọ thì “PP đóng kịch trong dạy học là GV cung cấp
kịch bản và đạo diễn, học viên hành động theo các vai diễn. Qua đó họ học được cách
suy nghĩ, thể hiện thái độ và hành động cũng như các kỹ năng ứng xử khác của nhân
vật trong kịch bản” [27, tr 283].

đóng kịch.
Tuy nhiên, cũng cần phải nhấn mạnh rằng, đóng vai có các hình thức phản ánh
mức độ, yêu cầu và mang lại hiệu quả khác nhau. Do đó, dạy học bằng phương pháp
đóng vai không chỉ dừng lại ở việc đóng kịch mà nó còn bao gồm việc xác định, lựa
chọn nội dung, xây dựng kịch bản, phân vai, tập luyện và thể hiện vai diễn mà điều
quan trọng hơn là từ việc đóng kịch ấy rút ra bài học nhận thức, thái độ và kỹ năng gì
cho người học. Trong phương pháp dạy học bằng đóng vai, việc diễn không phải là
phần chính, mà quan trọng hơn cả là sự thảo luận sau phần diễn ấy.
Phương pháp dạy học đóng vai rất thích hợp với các môn khoa học xã hội nhằm
hình thành cho HS các kĩ năng thâm nhập vào đời sống nội tâm của người khác, thấu
cảm và lắng nghe tâm sự của người khác cũng như kĩ năng giao tiếp, ứng xử của HS.
Trên cơ sở kế thừa và phát triển các định nghĩa đã có, đồng thời căn cứ vào
hình thức thể hiện, phạm vi và hiệu quả ứng dụng của đóng vai trong dạy học, có thể
đưa ra định nghĩa đầy đủ về phương pháp đóng vai như sau:
Phương pháp đóng vai là phương pháp dạy học thông qua hình thức đóng kịch,
diễn xuất - sự nhập tâm, hoá thân của HS vào những nhân vật cụ thể và thể hiện thái
độ, tư tưởng, hành vi ứng xử của những nhân vật đó, trên cơ sở đó giúp HS thực
hành, trải nghiệm và rút ra những bài học nhận thức và kỹ năng sống phù hợp, tích
cực.
Bản chất của phương pháp đóng vai trong dạy học chính là việc ứng dụng các
giá trị của nghệ thuật đóng kịch vào dạy học, nhưng không bó hẹp ở khuôn khổ của
hình thức đóng kịch - một loại hình nghệ thuật. Việc đóng vai của HS, không nhất
thiết phải là sự thể hiện các vai diễn của nhiều người có sự đối thoại hay ngôn ngữ
biểu diễn, mà có khi chỉ là những lời độc thoại kết hợp hành vi - ngôn ngữ không
dùng lời nói để thể hiện (chẳng hạn HS đóng vai chính khách, nhà hoạt động chính
trị - xã hội, nhà quản lý, lãnh đạo… thuyết trình, diễn thuyết, hùng biện, biện hộ về
một nội dung hay vấn đề nào đó); cũng có thể HS đóng vai GV để điều hành, “làm
thử” tổ chức một hoạt động, một nội dung học tập nào đó.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 15