TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

PHẠM THỊ THẢO

THẾ GIỚI NHÂN VẬT
TRONG TÁC PHẨM NỘI TÔI
VÀ CHÓ HOANG CỦA NHÀ VĂN
BÙI TỰ LỰC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học trẻ em

HÀ NỘI - 2019


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

PHẠM THỊ THẢO

THẾ GIỚI NHÂN VẬT
TRONG TÁC PHẨM NỘI TÔI
VÀ CHÓ HOANG CỦA NHÀ VĂN
BÙI TỰ LỰC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học trẻ em
Người hướng dẫn khoa học

TS. DƯƠNG THỊ THÚY HẰNG


Khóa luận này là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi trong quá trình
học tập và tìm hiểu. Bên cạnh đó, tôi được sự quan tâm của các thầy cô khoa
Giáo Dục Mầm Non, đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của cô giáo - T.S
Dương Thị Thúy Hằng.
Trong khi nghiên cứu, hoàn thành khóa luân tôi đã tham khảo một số
tài liệu được ghi trong phần tài liệu tham khảo.
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những kết
quả trong khóa luận là hoàn toàn trung thực. Đề tài chưa được công bố trong
bất cứ một công trình khoa học nào khác.

Hà Nội, ngày tháng

năm 2019

Sinh viên

Phạm Thị Thảo


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài............................................................................................ 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 2
3. Mục đích - Phạm vi nghiên cứu .................................................................... 3
4. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4
5. Bố cục............................................................................................................ 4
CHƯƠNG 1: NHỮNG PHƯƠNG DIỆN CƠ BẢN VỀ THẾ GIỚI
NHÂN VẬT TRONG NỘI TÔI VÀ CHÓ HOANG CỦA BÙI TỰ LỰC . 5
1.1. Vài nét về nhà văn Bùi Tự Lực và tác phẩm ............................................. 5

trẻ em những trang văn dung dị, hồn hậu như chính con người xứ Quảng quê
ông. Tác phẩm của Bùi Tự Lực cũng đưa trẻ em về với những kí ức trẻ thơ,
những hoài niệm trẻ thơ và những trò chơi con trẻ. Tất cả đều thể hiện sự gắn
bó và am hiểu về tâm lí độc giả nhỏ tuổi nơi ông. Năm 2017, sau gần 30 năm,
một lần nữa, Bùi Tự Lực trình làng truyện dài “Chó hoang” tác phẩm thứ 9
trong sự nghiệp văn chương của ông, và cũng là tác phẩm thứ hai sau “Nội
tôi” - những tác phẩm nằm trong mạch truyện viết cho trẻ em. Mặc dù mới ra
đời, “Chó hoang” đã gây ấn tượng tốt với độc giả nói chung và hứa hẹn là
một tác phẩm đem lại nhiều thú vị cho độc giả nhỏ tuổi.
Tìm hiểu về thế giới nhân vật trong hai tập truyện này là một trong
những con đường khám phá thế giới nghệ thuật trong sáng tác viết cho trẻ em
của nhà văn Bùi Tự Lực. Trên cơ sở đó, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Thế giới
nhân vật trong tác phẩm “Nội tôi” và “Chó hoang” của nhà văn Bùi Tự
Lực”.
1


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Nhà văn Ma Văn Kháng từng nhận xét về tác phẩm Nội tôi: “Với Nội
tôi, tác phẩm gồm nhiều truyện ngắn liên hoàn hữu cơ gộp lại thành một
truyện dài hoàn thiện của Bùi Tự Lực. Chiến tranh, cách mạng với bao hiểm
nguy, gian khổ là môi trường sống hàng ngày gần như tự nhiên của hai bà
cháu nọ. Cũng gần như tự nhiên, bà nội sống trọn vẹn một cuộc đời vừa bình
thường, giản dị vừa anh hùng cao cả đã trở thành người dẫn dắt từng bước đi
cho con cháu, một nguồn sống tinh thần vĩnh cửu, một kỉ niệm bất diệt của
tuổi thơ…”
Với bài viết Một con đường đến với văn học, tác giả Thanh Quế đã
dựng lên chân dung văn học của nhà văn Bùi Tự Lực. Qua đó, người viết đã có
sự nhìn nhận khá cụ thể về cuộc đời cũng như những sáng tác của nhà văn Bùi
Tự Lực, đặc biệt là các tác phẩm của nhà văn viết cho thiếu nhi. Thanh Quế

tuổi thơ đã trở thành bệ phóng cho trang văn, bởi nếu không trải qua thời thơ
ấu với bà nội trong hoàn cảnh khắc nghiệt thì cuộc đời người thầy giáo hiệu
trưởng và phó giám đốc kho bạc huyện ở xứ Quảng là Bùi Tự Lực có thể đã
chuyển sang một hướng khác [Phan Hoàng, Nguồn Văn nghệ số 34/2018]
Cho đến hiện nay, những đánh giá, bình luận của giới nghiên cứu, phê
bình và bạn đọc về tác phẩm “Chó hoang” của Bùi Tự Lực mới chỉ dừng lại ở
những nhận định, đánh giá nhỏ lẻ.
Trên thực tế, “Nội tôi” và “Chó hoang” của Bùi Tự Lực đều nhận được
sự chào đón khá nồng nhiệt của bạn đọc nhỏ tuổi, thiện cảm từ giới phê bình.
Tuy nhiên, số lượng bài viết tìm hiểu cụ thể về hai tác phẩm này còn rất hạn
chế. Khoảng trống đó là tiền đề giúp chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài:
“Thế giới nhân vật trong hai tập truyện “Nội Tôi” và “Chó Hoang” của Bùi
Tự Lực”. Qua đề tài này, chúng tôi hi vọng bước đầu có được những hiểu biết
về thế giới nghệ thuật trong sáng tác của một nhà văn khá chuyên tâm viết
cho trẻ em Việt Nam.
3. Mục đích - Phạm vi nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
- Khóa luận bước đầu khám phá thế giới nhân vật trong hai tập “Nội tôi”
và “Chó hoang” của nhà văn Bùi Tự Lực, trên các phương diện: nhân vật con
người, nhân vật loài vật….
3


- Trên cơ sở đó, khóa luận chỉ ra tác dụng của việc xây dựng các hình
tượng nhân vật trong “Nội tôi” và “Chó hoang đối với sự phát triển của trẻ em.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Hai tập truyện “Nội tôi” và “Chó hoang”.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp thống kê, phân loại.
- Phương pháp phân tích, đánh giá.

thời gian ra mắt độc giả tập thơ Mùa hoa bưởi, Bùi Tự Lực có rất nhiều cơ hội
gặp gỡ và giao lưu rộng rãi với giới văn nghệ sĩ Đà Nẵng; đặc biệt là Nhà thơ
Thanh Quế - một đàn anh đã gắn bó với tác giả trong suốt những chặng đường
đã qua. Nhà thơ Thanh Quế đã khuyên tác giả nên chuyển sang viết văn, viết
về chính cuộc đời mình, viết về chính những gì mình đã đi qua, có như vậy
mình sẽ có được những cảm xúc thật sự. Cũng chính từ những lời khuyên
chân thành này, Bùi Tự Lực đã có sự chuyển hướng trong lối viết. Tác giả
hướng sự nghiệp văn chương của mình vào mảng viết truyện ngắn. Người đầu
tiên mà xuất hiện trong kí ức của ông chính là bà nội, người mà đã gắn bó,
gần gũi yêu thương ông trong suốt những năm tháng tuổi thơ. Có thể thấy rõ
được nền tảng văn chương của tác giả đã được hình thành ngay từ những năm
tháng tuổi thơ. Tác giả ở với bà nội, bà thuộc rất nhiều bài thơ và thường diễn
5


ngâm cho tác giả nghe. Cũng chính bà đã nuôi dưỡng nguồn cảm hứng văn
thơ trong tâm hồn tác giả.
Bùi Tự Lực từng giữ nhiều chức vụ quan trọng: Chi Hội Phó Hội Nhà
văn Việt Nam tại Đà Nẵng, Hội viên Hội nhà văn Đà Nẵng (Ủy viên BCHChủ tịch Hội đồng văn xuôi), PGĐ kho bạc nhà nước cấp quận…
- Những tác phẩm đã xuất bản của Bùi Tự Lực:
+ Tập thơ Mùa hoa bưởi (1990);
+ Nội tôi (2001);
+ Trên nẻo đường giao liên (2003);
+ Ba tập truyện ngắn: Cái ống phóc và trái banh chuối (2005); Ngôi
nhà chỉ một lần mở cổng (2005); Chiêm bao (2008);
+ Tập thơ Nói chuyện một mình (2010)…
- Bùi Tự Lực cũng đạt được nhiều giải thưởng văn học danh giá:
+ Giải A của Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật TP Đà Nẵng cho truyện
vừa “Trên nẻo đường giao liên”- Tác phẩm được xuất bản năm 2003.
+ Giải B của Nhà Xuất Bản Kim Đồng trong cuộc thi vận động sáng

chính bà nội của mình và về cuộc đời của chính mình.
Mười lăm mẩu truyện ngắn viết về bà nội được tác giả hoàn thành chỉ
trong vòng một tháng. Đó là những câu chuyện có thật về cuộc đời của mình
được Bùi Tự Lực kể lại một cách rất tự nhiên với ngôn từ mộc mạc, văn
phong giản dị đời thường… khiến cho người đọc cảm thấy vô cùng dễ hiểu.
Mười lăm mẩu truyện ngắn đó mang gộp lại thì tự nhiên lại thành một câu
chuyện dài có sự lo-gic và mối liên hệ rõ ràng. Chính vì vậy nên nó sắp xếp
lại và tạo nên một tryện vừa hoàn chỉnh, mang ý nghĩa sâu sắc và chứa đựng
tình cảm của người cháu dành cho bà, tập truyện có tên “Nội tôi”.
Nhân vật bà nội trong truyện chính là Bà Mẹ Việt Nam anh hùng Lê
Thị Đỉnh. Ngay từ khi ông chưa sinh ra Cha đã đi làm Cách Mạng, rồi khi ông
vừa lớn mẹ đã phải sang ngang cũng vì hoàn gia đình éo le, một sự kiện quan
trọng như vậy nhưng đối với ông lúc bấy giờ việc mẹ đi lấy chồng khác cứ
giống như việc mẹ chỉ đi chợ nên vắng nhà. Tuổi thơ ông hồn nhiên, ngây thơ
trôi qua trong sự mơ hồ về hình ảnh mẹ. Nghe tới đây, trong lòng người đọc
như thấm hơn cái nỗi niềm chua xót, cậu bé lúc bấy giờ còn quá nhỏ, chẳng
7


hiểu được vì sao mẹ đi lấy chồng. Từ ngày mẹ lấy chồng, mẹ vẫn hay gửi quà
bánh về cho con, người mẹ tần tảo sớm hôm ấy trong lòng vẫn luôn thương
nhớ con nhỏ, vẫn một lòng một dạ hướng về gia đình.
Bùi Tự Lực được sống với bà từ khi còn nhỏ, tuổi thơ ông đầy ắp những
yêu thương, sự chăm ẵm, cưng chiều của bà nội. Bà bồng cháu, đưa cháu vào
giấc ngủ trong lời ru à ơi thân thương tự thuở nào. Đâu đó người đọc có thể
hình dung ra cảnh hai bà cháu sống côi cút ngày ngày, thoáng trong suy nghĩ
thôi cũng khiến con người ta xót xa tận đáy lòng. Bà luôn dành cho cháu
những điều tốt đẹp nhất, bà dạy cho Lực biết yêu thương người cha vì đất
nước mà đi làm Cách Mạng, bà cũng dạy cho Lực biết yêu thương và kính
trọng mẹ, cũng chỉ vì hoàn cảnh gia đình éo le mà mẹ phải bỏ con đi lấy

thành chiến sĩ Cách Mạng nhỏ tuổi.
Bằng những từ ngữ hết sức bình dị, những hình ảnh và ngôn từ chân
thực tác giả Bùi Tự Lực đã xây dựng được trước mắt người đọc đặc biệt là
những thính giả nhỏ tuổi những nhân vật rất gần gũi với đời sống, đó là hình
ảnh người bà mang đậm dấu ấn ở làng quê mộc mạc, ngày ngày bà lo cho
cháu từng bữa ăn, đưa cháu vào giấc ngủ bằng lời ru à ơi ngọt ngào, hai bà
cháu sống nhờ vào mảnh vườn… Bên cạnh đó tác giả còn đưa vào tiềm thức
những thính giả nhỏ tuổi hình ảnh một người bà với tấm lòng yêu nước, luôn
chăm lo cho các chiến sĩ Cách Mạng, căm thù giặc sâu sắc… Hình ảnh bà lúc
bấy giờ chính là hiện thân chân thực của một Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Và
đúng là chỉ có những người trong cuộc mới có thể tái hiện những mảnh ghép
chân thực và xúc động đến như thế. Cũng chính vì vậy người ta mới nói vốn
sống quan trọng với những nhà văn biết nhường nào. Sự từng trải đã mang lại
cho tác giả những cảm xúc chân thực mà đi vào lòng người, đã khiến cho các
thính giả nhỏ tuổi hiểu được một cách sâu sắc hơn về nội dung câu chuyện.
Viết cho thiếu nhi mà cụ thể là cho các bạn đọc nhỏ tuổi, Bùi Tự Lực đã
dành khá nhiều tâm huyết cho lĩnh vực này. Bên cạnh tác phẩm đặc sắc “Nội
Tôi” thì tác giả còn dành cho các bạn nhỏ một tập truyện có tên “Chó Hoang”.
Tập truyện “Chó Hoang” là tác phẩm văn học thứ 9 của Nhà văn Bùi Tự Lực.
Nhân vật chính trong tác phẩm “Chó Hoang” được người đọc biết đến chính là
con Vằn. Con Vằn lúc đầu xuất hiện là “Một con chó cái gầy nhom, thân hình
dài nhằng, chân cao, tai chĩa về phía trước trông giống như hai cái sừng” [3. Tr
5]. Con chó lạ xuất hiện ở ngã tư Nguyễn Thị Lập - Ngô Đức Kế đã để lại cho
những người dân sinh sống quanh đây rất nhiều những điều nghi vấn, hoài
nghi và có xen cả sự lo lắng: Người ta không biết con chó lạ này từ đâu đến,
không biết chủ nó là ai và nhà nó ở đâu. Nhìn dáng dấp gầy nhom đến tội
nghiệp của nó mà người ta
9



không “Con Vằn bật dậy xé vòng người lao vọt ra bãi cỏ. Ông giáo chạy
đuổi theo nhưng con vằn đã mất bóng” [3. Tr 153]…

10


Vì cớ đâu mà con Vằn lại có những cư xử không bình thường như vậy,
nó vốn rất quan tâm đến ông bà giáo mà, nó cũng rất yêu thương các con nó
đứt ruột đẻ ra mà,… xuyên suốt cả 10 chương đầu tập truyện, người đọc vẫn
không tài nào giải thích được vì đâu mà con Văn luôn luôn xa lánh và có thái
độ cảnh giác với con người đến vậy. Mãi đến chương 11 khi tác giả tái hiện
cuộc gặp vô tình của cô gái và con Vằn thì điều thắc mắc bấy lâu nay mới
được giải đáp. Hóa ra con Vằn chính là con My, từng là một con chó nhà rất
khôn và thông mình, nó từng được sống yên ấm trong một gia đình ông tiến
sĩ và là người bạn thân thiết của con trai vợ chồng ông ấy là cu Phước. Thế rồi
thật không may, một tai họa đã ập đến bất ngờ với con My: một lần cậu con
trai cu Phước muốn chạy qua đường, con My đã níu cậu con trai lại, chẳng
may làm cậu bé ngã, mặt cậu bé bị trầy xước, mũi chảy máu. Ông tiến sĩ vì
thương xót con mà cầm ngay chiếc bơm xe đạp đánh My túi bụi, ông đánh
con My tới nỗi nó bị ngất đi và tưởng là nó đã chết, ông mang vứt nó vào một
bãi rác ven đường. Cũng may nhờ hơi đất, hơi gió, con My vẫn còn được sống
xót, nó tỉnh dậy và từ đó xa lánh con người…
Những bước chân vô hình của Con Vằn chạy vù ở bãi hoang, lướt
nhanh trên các con phố nhỏ như len lỏi vào tâm trí độc giả sự vô cảm và tình
thương của con người trước loài vật. Chỉ bằng những câu từ hết sức đơn giản,
những hình ảnh vô cùng mộc mạc… tác giả đã tái hiện trước mắt trẻ thơ hình
ảnh một con chó lạ tiều tụy đến đáng thương nhưng cũng rất trung thành và
tình nghĩa; bằng ngôn ngữ chân thực tác giả đã khắc họa được rõ nét nội tâm
của con Vằn, vì đâu mà con Vằn lại cư xử lạ đến như vậy. Thông qua đó tác
giả muốn gửi tới người đọc đặc biệt là những tâm hồn trẻ thơ thông điệp về

bé cứ lớn lên từng ngày bên lời ru của bà nội, bên tình làng nghĩa xóm. Hai bà
cháu sống dựa vào nhau, cậu bé lớn lên, bà dạy cậu bé biết yêu thương chiến
sĩ, bà nội nói cho cậu hiểu những việc mà bà làm rồi dạy cậu bé làm Cách
Mạng và khi lớn lên bà cho cậu bé đi theo Cách Mạng. Những kí ức về ngày
xưa ấy vẫn tươi xanh khiến người ta thương nhớ đến quạnh lòng, ông lại cảm
thấy lòng mình đầy khao khát cháy bỏng… điều này đã thôi thúc ông viết về
những kí ức đẹp ấy. Và đấy chính là lí do ông cho ra đời tập truyện ngắn “Nội
tôi”. “Nội Tôi” đã cho người đọc biết thêm một huyền thoại về những người
mẹ Việt Nam anh hùng, những con người kiên cường, bất khuất, vì đất nước
mà hi sinh cả chính bản thân, gia đình mình. Đọc tác phẩm người đọc không
khỏi nghẹn lòng vì sự hi sinh vô cùng to lớn của người bà, người mẹ,… Tập
truyện “Nội Tôi” được nhà văn Ma Văn Kháng nhận xét là “Một nguồn sống
tinh thần vĩnh cửu, một kỉ niệm bất diệt với tuổi thơ”. Không khó để ta có thể

12


tìm thấy hình ảnh những chiến sĩ hy sinh bản thân mình về tổ quốc nhưng
hình ảnh những người bà, người mẹ hy sinh rất nhiều vì Cách Mạng lại là
không nhiều. Đó là một hình ảnh đáng trân trọng, một tấm gương đáng để
người đời nhìn vào. Trong bài hát Huyền thoại mẹ Trịnh Công Sơn viết:
“Đêm chong đèn ngồi nhớ lại
Từng câu chuyện ngày xưa.”
Từ những đêm thâu ấy, biết bao nhiêu hình ảnh của người mẹ đã được
đắp xây. Những người mẹ tần tảo sớm hôm lo cho con từng bữa ăn, những
người mẹ thức thâu đêm mang đến bên con lời ru à ơi ngọt ngào đưa con vào
giấc ngủ say nồng, rồi cả những người mẹ với đôi vai gầy gánh vác cả gia
đình… đó là những người mẹ trong cuộc sống đời thường mà ta vẫn thường
bắt gặp. Họ cũng rất đáng trân trọng, đáng để những người con phải biết ơn.
Nhưng người bà, người mẹ trong “Nội Tôi” của Bùi Tự Lực còn đặc biệt hơn

nghèo. Cuộc sống thiếu thốn hơi ấm mẹ cha nhưng bù lại cậu bé nhận được
sự yêu thương, lo lắng của người bà. Được bà nuôi dạy và cũng là một cậu bé
ngoan ngoãn, Bùi Tự Lực tự nhận thức được hoàn cảnh gia đình nên luôn tự
giác giúp bà những công việc nhà vừa sức mình để có cái ăn cái mặc và đi
học. Dù phải đến trường rất muộn so với bạn cùng lứa, nhưng cậu bé luôn tự
ý thức được việc học hành và không để bà phải lo lắng. Đến năm 12 tuổi thì
cậu bé được bà đồng ý cho đi làm giao bưu “Từ ngày đó cơ quan giao bưu
huyện Thăng Bình có một chiên sĩ nhí vừa bước vào tuổi mười hai” [4. Tr 58]
Cả cuộc đời tần tảo sớm hôm, chăm chỉ làm ăn, cần mẫn nuôi dưỡng
con cái, ấy là hình ảnh người phụ nữ Việt Nam truyền thống, người bà trong
“Nội tôi” của Bùi Tự Lực ngoài những đức tính tốt đẹp của người phụ nữ
truyền thống, bà còn có sự can đảm, mưu trí và thực sự là một bà mẹ Việt
Nam anh hùng.
Đọc phần “Cần đi tù”, người đọc có lẽ không chỉ cảm phục người phụ
nữ can đảm, dũng cảm, giỏi giang, nặng nghĩa tình tương thân tương ái, mà
còn cảm thấy vô cùng thích thú bởi cái sự thông minh, rắn rỏi, gan lì của bà
nội.
Những việc làm rất bình thường, nhỏ bé nhưng lại vô cùng cao thượng
và mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc của bà nội đều để lại những kí ức khó quên
trong tâm hồn trẻ thơ của tác giả, và đó cũng là một điều không thể thiếu trong
quá trình hình thành tâm tư nhân cách của một đứa trẻ đang bắt đầu bước ra
thế giới bên ngoài với đầy những sự tò mò, bối rối. Bởi thế, khi đọc Nội Tôi
người đọc như chìm đắm vào thế giới những ngày tuổi thơ, những năm tháng
lớn lên trong chiến đấu ác liệt, các bạn nhỏ như được bước vào một thế giới
rộng lớn bằng như bài học giản dị, những lời dạy mộc mạc mà sâu lắng.
14


Nói về cuộc sống những ngày đó, bom đạn ác liệt đến rợn người, tiếng
mìn nổ còn vàng xa khắp các làng quê, ấy vậy mà tập truyện ngắn có rất nhiều

15


của việc bà đốt rác làm phân “Trước đây bà đốt rác làm phân nhưng là khói
lửa truyền tin của bà đấy con ạ” [4. Tr 41]. Hóa ra, việc làm tưởng chỉ là bình
thường của bà lại là công việc truyền tin giúp cho các chiến sĩ Cách Mạng lấy
được lương thực, tiếp sức cho Cách Mạng. Trong những ngày chiến đấu bà
luôn là hậu phương vững chắc cho các chiến sĩ cả về mặt vật chất và tinh
thần. Bà quả đúng là một người phụ nữ can đảm và đầy mưu trí “Sau này lớn
lên, nhớ lại những việc làm của bà nội ngày ấy, tôi đoán là ngày xưa chắc bà
có đọc sách kể nhiều chuyện bên Tống, bên Tàu, nên mới nghĩ được đa kế,
nhiều mưu đến thế” [4. Tr 41].
Trong tập truyện “Nội Tôi”, nhân vật bà nội là điểm sáng nổi bật nhất,
bà là một người phụ nữ can đảm, mưu trí và cũng hết mực thương con cháu.
Bên cạnh đó không thể không nhắc tới người mẹ của Lực. Tuy là không được
nhắc tới nhiều trong cả tập truyện nhưng bạn đọc có thể bắt gặp hình ảnh
người mẹ ngay ở những trang đầu tiên. Đó là một người phụ nữ có nhan sắc,
tần tảo sớm hôm để lo cho gia đình. Lời các cụ truyền lại quả là không sai,
hồng nhan thì bạc phận. Vốn đã phải sống trong cảnh nghèo khó, thiếu thốn,
vất cả đủ đường “Hằng ngày, mẹ dậy từ tờ mờ sáng, lo nhổ giá sắm sửa gánh
xuống chợ Vinh Huy bán, chiều về quảy một gánh gồm mắm, muối, dưa cà…
bán dạo quanh xóm” [4. Tr 1]. Nhưng rồi vì giữ lại truyền thống và dòng
giống gia đình Cách Mạng mà người mẹ phải từ bỏ đứa con đẻ, từ bỏ gia đình
hiện tại để nhận lời lấy một người làng bên làm chồng. Là người mẹ sinh con
ra đứt từng khúc ruột, vậy mà khi còn quá bé nhỏ bà mẹ ấy đã phải quyết định
xa rời con. Xa rời con không phải không thương con mà là vì gia đình. Cái
đêm hôm cuối cùng trước khi mẹ đi lấy chồng “Tối hôm ấy, mẹ dẫn tôi sang
ngồi nói chuyện với bà nội rất lâu. Mẹ vừa nói vừa khóc. Đêm về, mẹ ôm tôi
khóc hoài. Một câu hát ru vô thức đã nhập vào trong tâm tôi ngay từ dạo ấy
“Có cha có mẹ thì hơn, không cha không mẹ như đờn đứt dây” [4. Tr 5]. Lời

nhỏ hình ảnh những con người can đảm, mưu trí, giàu nghị lực sống như
nhân vật bà nội, bố mẹ Lực, những người con của bà đều đi theo Cách Mạng
và rồi chính cả Lực, cháu trai duy nhất cũng đi theo Cách Mạng làm giao
bưu. Qua những tấm gương tiêu biểu đó, nhà văn nhằm khơi gợi ở bạn đọc
nhỏ tuổi những tình cảm biết ơn đối với những chiến sĩ Cách Mạng, ân
nghĩa đối với sự hi sinh của những người bà, người mẹ…Tập truyện đã đáp
ứng được nhu cầu nhận thức khám phá cuộc sống theo tinh thần nhân văn
nhân đạo, chứa đựng tình yêu đối với con người, ca ngợi những phẩm chất
tốt đẹp của con người, thể hiện niềm tin của nhà văn về những điều tốt đẹp,
cao cả trong cuộc sống, đồng thời nuôi dưỡng tâm hồn và góp phần phát
triển nhân cách của trẻ.
17


Trong tác phẩm “Chó hoang”, bằng kinh nghiệm thực tế, sự quan sát kĩ
lưỡng và bút pháp miêu tả tinh tế, tác giả đã khắc họa được chân dung từng
con người một cách sinh động và hấp dẫn bạn đọc. Bằng những hành động rất
đỗi bình thường, ông bà giáo già đã để lại trong lòng độc giả những ấn tượng
sâu sắc. Ở một khu đô thị mới có tên là Tây Phú Lộc, có một gia đình chỉ có
hai ông bà giáo già sống với nhau. Cuộc sống vốn cứ bình lặng ngày qua ngày
như thế. Ông giáo là mẫu người cũ, vài người bạn của ông còn phong tặng cho
ông giáo là “Người công dân kiểu mẫu” [3. Tr 11]; một người sống giản dị,
phong thái nho nhã của tầng lớp trí thức cũ cổ điển. Có lẽ chính cái nghề ông
đã chọn đã ảnh hưởng sâu sắc tới con người ông. Cách ăn mặc, đi đứng hay
nói năng ông đều giữ đúng chuẩn mực của nghề giáo “Gương mặt hiền lành,
có nhiều nếp nhăn rất sâu ở trán và hai đuôi mắt. Mái tóc hoa râm hơi dài chải
ngược không rẽ ngôi. Cùng với đôi kính trắng hai tròng gọng mạ vàng bóng
loáng, tôn thêm vẻ sang trọng và nghiêm nghị của một vị giáo sư khả kính”
[3. Tr 10]. Tác giả đã xây dựng được hình tượng ông giáo trước mắt người
đọc rất đáng kính trọng. Đó là một con người hiền lành, có lối sống giản dị,

hiểu nối, nó luôn cảnh giác và giữ khoảng cách với con người. Nó cũng hiểu
được tình cảm của con người dành cho nó, nhưng chẳng ai hiểu vì đâu mà nó
vẫn luôn trốn tránh con người như vậy. Ngay cả với những đứa trẻ trong khu
phố, khi bọn trẻ cho thấy có con chó lạ ốm yếu đã rất thương nó, mang bánh
mì tới cho nó ăn, nó cũng hiểu được hành động của bọn trẻ nên có hành động
khẽ vẫy đuôi. Nhưng rồi ngay sau đó nó lại bỏ chạy mất hút và không ai có
thể nhìn thấy. Hành động khó hiểu của con chó lạ càng khiến người dân xung
quanh thêm khó hiểu. Rõ ràng nó cũng hiểu tình cảm của con người dành cho
nó nhưng nó vẫn luôn giữ khoảng cách, đề phòng và lảng tránh. Một thời gian
sau mọi người gọi con chó kì lạ đó với cái tên mới đó là con Vằn.
Ở tuổi xế chiều, hai ông bà giáo chỉ mong nhà có thêm cái gì quây quần
cho vui cửa vui nhà, ấy vậy mà cậu con trai ngoài ba mươi vẫn cứ đi biền biệt,
có khi cả tuần lễ mới về nhà. Ông bà giáo già cũng chỉ mong một cô con dâu,
một đứa cháu để bế bồng cho tuổi già thêm vui. Mỗi lần cứ nhắc tới chuyện
này là bà giáo lại nén tiếng thở dài xuống “Nghĩ hơi buồn ông he” [3. Tr 13].
Biết chừng nào mong muốn ấy mới thực hiện được, nghĩ tới cảnh cảnh già
chẳng có việc gì làm rồi lại chỉ có hai ông bà sống với nhau thì cũng vắng
bóng thật. Ít ra ông giáo còn có vài ông bạn, buồn có thể gọi nhau sang nhâm
nhi vài chén rồi chuyện trò đủ thứ chứ bà giáo mà không dạy bọn trẻ học nữa
thì buồn ghê gớm lắm. Cũng vì có vài ông bạn rồi hay ra quán cà phê trước

19


nhà mà ông giáo mới biết chuyện con Vằn. Ông giáo đã kể với bà giáo về con
Vằn và cả những khúc mắc trong lòng nó. Bà giáo nghe câu chuyện về con
Vằn thì thấy thương cảm với nó lắm. Bước ngoặt đã xảy ra khi ông giáo phát
hiện ra con Vằn nằm dưới xe ô tô trong một đêm mưa buốt lạnh. Bằng tình
thương, sự chân thành ông bà giáo là những người duy nhất tạo được niềm tin
với con Vằn bằng sự kiên trì, cần mẫn lo cho nó từng bữa ăn, vỗ về nó. Cứ