ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI VIỆT HÀ

SỬ DỤNG PPĐV TRONG DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRUNG TÂM
GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC HƯỚNG
NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI VIỆT HÀ

SỬ DỤNG PPĐV TRONG DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRUNG TÂM
GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC HƯỚNG
NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN

Ngành: LL&PPDH Bộ môn Lý luận chính trị
Mã số: 8.14.01.11




LỜI CẢM ƠN
Luận văn “Sử dụng PPĐV trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở
Trung tâm giáo dục thường xuyên - giáo dục hướng nghiệp tỉnh Bắc Kạn” được
hoàn thiện, trước hết tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS. Ngô Thị Lan Anh,
người đã hướng dẫn và tạo mọi điều kiện để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn
đúng tiến độ.
Tôi xin trân trọng cảm ơn thầy cô giáo Khoa Giáo dục Chính trị, đặc biệt là các
thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy các chuyên đề của toàn khoá học đã giúp tôi có nền
tảng kiến thức để hoàn thành luận văn.
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn tới Khoa Giáo dục Chính trị, phòng Đào tạo
trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, Trung tâm giáo dục thường xuyên
- giáo dục hướng nghiệp tỉnh Bắc Kạn đã tạo điều kiện, giúp đỡ, để tôi hoàn thành
luận văn này.
Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn tới anh em, bạn bè, gia đình đã động viên, giúp
đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019
Tác giả luận văn

Bùi Việt Hà

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................i

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chương 2. THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH SỬ DỤNG
PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG
DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở
TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC
HƯỚNG NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN ............................................................33
2.1. Thực trạng của việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp
10
ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn ......................................................33
2.1.1. Khái quát về các Trung tâm GDTX - GDHN trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
.......33
2.1.2. Việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở các trung
tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn ....................................................................37
2.1.3. Đánh giá thực trạng sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp
10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn .................................................47
2.2. Đề xuất quy trình thực hiện việc sử dụng PPĐV trong dạy học phần
“Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX GDHN
tỉnh Bắc Kạn ......................................................................................................49
2.2.1. Một số nguyên tắc đảm bảo khi xây dựng quy trình sử dụng PPĐV
trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trung
tâm GDTX- GDHN tỉnh Bắc Kạn .....................................................................49
2.2.2. Quy trình thực hiện việc sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công
dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trung tâm GDTX - GDHN tỉnh
Bắc Kạn .............................................................................................................51
Kết luận chương 2..............................................................................................58
Chương 3. THỰC NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM SỬ DỤNG

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CBQL

:

Cán bộ quản lý

ĐC

:

Đối chứng

GDCD

:

Giáo dục công dân

GDTX - GDHN

:

Giáo dục thường xuyên - giáo dục hướng nghiệp


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1.

Quy mô học sinh ở 3 trung tâm GDTX - GDHN trên địa bàn tỉnh
Bắc Kạn giai đoạn 2014 - 2019 ............................................................ 34

Bảng 2.2.

Kết quả học tập học kỳ I năm học 2018- 2019 của học sinh khối 10
các trường THPT thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn ........................... 35

Bảng 2.3.

Nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lý về sự cần thiết khi sử dụng
PPĐV trong dạy học GDCD tại Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc
Kạn ........................................................................................................ 38

Bảng 2.4.

Đánh giá của giáo viên về mức độ sử dụng PPĐV và các PPDH khác
trong dạy học GDCD lớp 10 tại các Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh
Bắc Kạn ................................................................................................. 39

Bảng 2.5.

dụng PPĐV vào dạy học ........................................................................ 47

Bảng 3.1.

Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn ........................ 64

Bảng 3.2.

Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng ở trung tâm GDTX - GDHN Chợ Đồn ................................ 65

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Bảng 3.3.

Điểm kiểm tra học kỳ I môn GDCD giữa lớp thực nghiệm và lớp
đối chứng ở Trung tâm GDTX - GDHN Bạch Thông.......................... 65

Bảng 3.4.
66

Mức độ hứng thú học tập của học sinh đối với môn GDCD ...................

Bảng 3.5.
67


70
Biểu đồ 3.2: Kết quả kiểm tra 1 tiết ở Trung tâm GDTX-GDHN huyện Chợ Đồn .....
71
Biểu đồ 3.3: Kết quả kiểm tra 1 tiết ở Trung tâm GDTX-GDHN huyện Bạch Thông ......
71

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiện nay, nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam đang rất chú trọng
đến đổi mới giáo dục và đào tạo, xem đó là chính sách, biện pháp hàng đầu để phát
triển quốc gia mình.
Ở Việt Nam, Nghị quyết số 29 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI
về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đã nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ
phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt
một chiều, ghi nhớ máy móc” [10, tr.4]. Để nhấn mạnh vai trò của đổi mới phương
pháp dạy học, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Đảng ta khẳng định:
“Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn
diện năng lực và phẩm chất người học, học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn.
Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học.” [11, tr.115]
Trên thực tế, việc thực hiện đổi mới PPDH hiện nay có vai trò hết sức quan
trọng đối với hoạt động dạy và học ở nước ta. Đặc biệt, đối với môn GDCD ở các
trường THPT, các Trung tâm GDTX - GDHN, muốn nâng cao được chất lượng dạy
và học môn học này, trước hết giáo viên cần phải chủ động trong việc đổi mới, lựa
chọn các PPDH tích cực, hiệu quả, khơi gợi được ở người học sự hứng thú, nhu cầu

trọng đến học kiến thức của chương trình phổ thông, nên khó lòng để thực hiện được
các PPDH tích cực với tất cả các môn học, không riêng gì với môn GDCD.
Đối với Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn, đổi mới PPDH môn GDCD
trong những năm qua cho thấy, mặc dù đã có nhiều cố gắng trong thay đổi cách dạy
và học của cả giáo viên lẫn học sinh nhưng kết quả đạt được của môn học vẫn chưa
đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi thực tế của xã hội. Nhiều giáo viên của Trung tâm
cũng đã sử dụng các PPDH tích cực trong dạy học môn GDCD để nhằm nâng cao
chất lượng của môn học. Song, trên thực tế những PPDH mới, tích cực mà giáo viên
sử dụng vẫn chưa nhiều chủ yếu là phương pháp nêu vấn đề, phương pháp thảo luận
nhóm kết hợp với các PPDH truyền thống như thuyết trình, đàm thoại... Cho nên, học
sinh của Trung tâm vẫn chưa thật coi trọng và thích thú đối với môn học GDCD, vẫn
xem môn học như là môn phụ, không mấy đầu tư thời gian để học tập.
Do vậy, giáo viên dạy môn GDCD ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc
Kạn, ngoài những PPDH đã sử dụng, ở một số nội dung của chương trình GDCD lớp
10, 11,
12 nên kết hợp với thiết kế bài giảng dưới hình thức những vấn đề, những tình huống
giả định, giúp học sinh tập trung vào một sự kiện, một vấn đề cụ thể nhằm phát huy
tính sáng tạo và phát triển năng lực của người học. Giờ học sẽ trở nên sinh động và
hấp dẫn cuốn hút đối với cả người học lẫn người dạy.
Từ kinh nghiệm và thực tiễn dạy học, cùng với việc tham khảo từ đồng nghiệp
về chất lượng học tập của học sinh ở Trung tâm, tôi nhận thấy ngoài những PPDH mà
giáo viên vẫn sử dụng nên có sự kết hợp thêm với PPĐV trong dạy học một số nội
dung chương trình GDCD là hoàn toàn phù hợp, đáp ứng mục tiêu về kiến thức, kỹ
năng, thái độ của môn học đề ra. Đồng thời, nó cũng góp phần quan trọng vào việc
đổi mới PPDH nhằm phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh ở Trung tâm GDTX
- GDHN tỉnh Bắc Kạn trong giai đoạn hiện nay.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN



“Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc
Kạn năm học 2018 - 2019 ở các lớp:
+ Lớp 10 A, 10 B: Trung tâm GDTX - GDHN thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc
Kạn.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




+ Lớp 10 A, 10 B: Trung tâm GDTX - GDHN huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn.
+ Lớp 10 A, 10 B: Trung tâm GDTX - GDHN huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc
Kạn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




4. Giả thuyết khoa học
Nếu quy trình đề xuất và các giải pháp mà đề tài nêu ra về việc sử dụng PPĐV
trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX GDHN tỉnh Bắc Kạn được thực hiện, sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả cho
môn học, tạo được sự hứng thú đối với người học, phát huy được năng lực học tập của
học sinh đối với môn GDCD ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn.
5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
5.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
+ Phương pháp lịch sử và lôgíc: Nghiên cứu và thu thập các tài liệu tham khảo
từ sách báo chuyên ngành,từ các công trình nghiên cứu đi trước về PPĐV và sử dụng
PPĐV trong dạy học môn GDCD, để từ đó có những thông tin tư liệu cần thiết phục
vụ cho nội dung nghiên cứu của đề tài.
+ Phân tích và tổng hợp tài liệu: Trên cơ sở nghiên cứu thông tin thu thập

5.3. Phương pháp bổ trợ
Sử dụng phương pháp thống kê: để xử lý số liệu kết quả nghiên cứu, xây dựng
bảng, biểu... rút ra được các kết luận khoa học đáp ứng được mục tiêu và nhiệm vụ mà
đề tài nêu ra.
6. Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề
tài
- Đề tài hoàn thành sẽ góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử
dụng
PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc
Kạn.
- Quy trình sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn
GDCD lớp 10 và những giải pháp mà đề tài nêu ra sẽ góp phần nâng cao chất lượng
dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn trong giai đoạn
hiện nay.
- Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho học viên cao học, sinh viên
ngành sư phạm GDCT; giáo viên dạy học GDCD ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh
Bắc Kạn trong việc đổi mới phương pháp dạy học.
7. Kết cấu của đề
tài
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận
văn gồm 3 chương, 6
tiết.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI




thống những hạn chế nhất định như: sự thụ động của người học, tính độc thoại của
giáo viên.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Cũng trong tài liệu dịch của tác giả Lê Thị Thương còn đề cập đến quan điểm
của nhiều nhà giáo dục trên thế giới về PPĐV như: Brierley, Devonshire, Hillman...
Theo các tác giả này: Kỹ thuật đóng vai phát triển các chức năng kiến thức như:
“một sự kết hợp của kiến thức mệnh đề (hiểu biết về - nền tảng kiến thức học thuật),
kiến thức về thủ tục (biết làm thế nào - có các kỹ năng) và kiến thức có điều kiện
(biết được tình huống để sử dụng các kỹ năng) [29]. Điều này cũng cho thấy, PPĐV
là một trong những PPDH phát triển cho người học không chỉ nắm vững về kiến
thức của môn học mà còn thực hành được các kỹ năng khi tham gia vào các tình
huống đóng vai cụ thể.
Tác giả Jude Howell với bài báo “Using role play as a teaching method” (Sử
dụng đóng vai như một phương pháp giảng dạy) đăng trên tạp chí “Teaching Public
Administration” ngày 1/3/1992, vol.XII, n.01, từ trang 69 - 75. Trong bài báo này, tác
giả Jude Howell cho rằng khi sử dụng PPĐV không chỉ cung sự thay đổi trong kĩ
thuật giảng dạy mà còn cho phép cách tiếp cận lấy học sinh làm trung tâm. Bởi theo
tác giả, ở phương pháp dạy học truyền thống, chỉ học sinh mạnh dạn mới dám tham
gia nêu ý kiến còn khi sử dụng PPĐV tất cả học sinh đều có thể tích cực tham gia.
Bằng cách khiến cho học sinh đóng vai, họ cảm thấy có vấn đề, trải nghiệm căng
thẳng và xung đột, tham gia vào thương lượng và hợp tác. Cũng theo tác giả Jude
Howell, khi sử dụng PPĐV sẽ tăng vai trò tham gia của học sinh, kích thích sự hứng

đa dạng mà họ sẽ tiếp xúc sau này [30].
Tóm lại, các công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung chỉ ra những ưu điểm
và tính hiệu quả khi sử dụng PPĐV trong dạy học, sẽ góp phần khắc phục sự thụ động
ở người học, đáp ứng mục tiêu giáo dục mới hiện nay: lấy người học làm trung tâm,
phát huy năng lực của người học.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD
GDCD ở trường phổ thông được xác định: có vị trí hàng đầu trong việc định
hướng phát triển nhân cách của học sinh thông qua việc cung cấp hệ thống tri thức cơ
bản về giá trị đọa đức - nhân văn, đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và pháp
luật, kế thừa các truyền thống đạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam. Do đó, để dạy tốt
môn GDCD đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, giáo viên và học sinh đều
cần phải thay đổi cách dạy và học. Theo đó, nhiều PPDH mới theo hướng tích cực
được áp dụng, trong đó PPĐV cũng được giáo viên lựa chọn để sử dụng trong dạy
học những nội dung nhất định của chương trình GDCD ở phổ thông.
Cũng đã có không ít các công trình nghiên cứu về PPĐV trong dạy học môn
GDCD. Trong cuốn “Lí luận dạy học môn GDCD ở trường phổ thông” của nhóm tác
giả Vũ Đình Bảy (chủ biên) (2015), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, đã đưa ra quan
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




niệm thế nào là PPĐV, các bước tiến hành, đánh giá về ưu điểm, hạn chế của PPĐV
trong dạy học môn GDCD. Ở công trình này, nhóm tác giả cũng đã tách PPĐV với
phương pháp trò chơi trong dạy học GDCD, đưa ra những yêu cầu sư phạm khi sử
dụng PPĐV như: “tình huống đóng vai phải phù hợp với nội dung bài học, lứa tuổi,
trình độ học sinh, điều kiện, hoàn cảnh lớp học. Tình huống không quá dài và phức
tạp. Cần quy định rõ thời gian đóng vai…” [1, tr.101].
Cuốn “Dạy và học môn GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực
tiễn”, của nhóm tác giả Nguyễn Văn Cư, Nguyễn Duy Nhiên (2007), Nxb Đại học Sư

môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Đoàn Thị Điểm - Hà Nội, đề xuất quy trình và
điều kiện để thực hiện quy trình trong dạy học môn GDCD. Tuy nhiên, với việc thực
nghiệm rồi đề xuất quy trình điều đó gây khó khăn cho quá trình vận dụng PPĐV
trong dạy học môn GDCD ở trường trường THPT [13].
Tác giả Nguyễn Thị Nga (2014), Luận văn thạc sỹ “Vận dụng PPĐV vào dạy
học môn GDCD phần “Công dân với pháp luật” ở trường THPT Lê Quý Đôn - Hà
Đông, Thành phố Hà Nội”, trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Trong luận văn này, tác
giả cũng tập trung phân tích làm sáng tỏ về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng
PPĐV vào dạy học môn GDCD phần “Công dân với pháp luật” ở trường THPT Lê
Quý Đôn - Hà Đông. Từ kết quả thực nghiệm và những phân tích của tác giả cho thấy
tính hiệu quả khi sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 12 ở trường THPT
này. Qua kết học tập của các lớp đối chứng đã phần nào cho thấy, khi giáo viên đổi
mới PPDH theo hướng tích cực, phát huy năng lực của người học, đã thu hút và đem
lại niềm hứng khởi cho học sinh khi học môn GDCD. Vì thế, kết quả và chất lượng
học tập của môn học cũng được nâng cao [19].
Tác giả Vũ Thị Bốn (2017), Luận văn thạc sỹ “Vận dụng PPĐV trong dạy học
phần “Công dân với pháp luật” ở trường THPT Lương Tài 2, Bắc Ninh”, trường Đại
học Sư phạm Hà Nội. Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng
PPĐV vào dạy học phần “Công dân với pháp luật” ở trường THPT Lương Tài 2, Bắc
Ninh, tác giả đã đề xuất các nguyên tắc, biện pháp sử dụng PPĐV và tiến hành thực
nghiệm PPĐV trong dạy học nội dung này tại trường THPT Lương Tài 2, Bắc Ninh.
Những kết quả nghiên cứu và kiến nghị của tác giả nhằm nâng cao hiệu quả việc sử
dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD, đã cho thấy đây là PPDH giáo viên nên sử
dụng kết hợp thường xuyên với các PPDH khác nhằm phát huy được vai trò của
người học khi học tập môn học này [4].
Tác giả Nguyễn Thị Hạnh (2017), Luận văn thạc sỹ “Sử dụng PPĐV trong dạy
học môn GDCD ở các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh”, trường Đại học
Sư phạm, Đại học Thái Nguyên. Luận văn cũng đã phân tích được các khái niệm, đặc
điểm, quy trình
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

đây:
- Đưa ra khái niệm và những yêu cầu sư phạm về việc sử dụng PPĐV trong
dạy học môn GDCD ở Trung tâm GDTX - GDHN.
- Phân tích thực trạng và đề xuất quy trình sử dụng PPĐV trong dạy học phần
“Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc
Kạn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN