Maxim Gorky - bậc thày của nền văn học
Nga Xô viết
Hà Linh
70 năm trước, Maxim Gorky qua đời (18/6/1936), kết thúc hơn
40 năm miệt mài lao động sáng tạo nghệ thuật. Ông được coi là
nhà văn hóa lỗi lạc, tiểu thuyết gia, nhà viết truyện ngắn mở
đầu trào lưu văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa.
Maxim Gorky tên thật là Aleksei Maximovich Peshkov. Ông sinh
năm 1868 trong một gia đình lao động nghèo tại Nizhnii Novgorod
(thành phố này về sau được đổi tên thành Gorky). Sau khi nhà văn
qua đời, tên ông cũng được đặt cho một đại lộ lớn ở Matxcơva.
Năm 11 tuổi, Peshkov mồ côi cả bố lẫn mẹ. Bố ông mất sớm vì
bệnh tả, một thời gian sau, mẹ ông cũng qua đời vì bệnh lao. Chỗ
dựa duy nhất của cậu bé lúc này là ông bà ngoại. Tuy cuộc sống
nghèo khổ và khó khăn nhưng bà ngoại là một người say mê văn
chương, nghệ thuật. Tình yêu đó đã được truyền lại và lớn dần lên
trong tâm hồn của nhà văn tương lai. Cuộc sống gia đình Peshkov
diễn ra căng thẳng, thậm chí là không thiếu bạo lực. Sau khi bố ông
qua đời, mẹ ông đi bước nữa nhưng người cha dượng của Peshkov
là người đàn ông vũ phu, cục súc. Ông thường xuyên đánh đập cậu
bé. Peshkov bỏ nhà ra đi năm 12 tuổi, sống lang thang, vất vưởng từ
nơi này qua nơi khác, vừa kiếm sống, vừa tự nhặt nhạnh kiến thức
trong trường đời để tự bù đắp cho sự thiếu hụt cơ hội học hành của
mình. Những năm tháng cực khổ này đã lưu lại dấu ấn sâu đậm
trong ký ức của nhà văn, trở thành vốn sống trong những trang viết
về sau của nhà văn.
Nhà văn Maxim
Gorky. Ảnh:
janleighton
Năm 1884, Peshkov thi vào Đại học Kazan nhưng trượt. Cuối
những năm 1880, ông bị bắt vì có những hoạt động dính líu đến các

của Tom Sawyer đã tâm sự với Gorky: “Tất nhiên, tôi bày tỏ sự
đồng cảm của mình đối với cuộc cách mạng Nga”. Trong khoảng
thời gian sống tại Mỹ, nhà văn hoàn thành vở kịch Những kẻ thù và
viết xong một phần cuốn tiểu thuyết xuất sắc - Người mẹ.
Tolstoy và Gorky.
Ảnh: nationalmaster
Năm 1906, Gorky chuyển đến sống tại Capri - một hòn đảo ở phía
nam Italy. Năm 1908, Lenin đã đến thăm nhà văn. Ông ở lại đây,
câu cá, chơi cờ với nhà văn và cũng thường xuyên nổi nóng như
một đứa trẻ mỗi khi bị Gorky đánh bại. Được sự gợi ý và khuyến
khích của Lenin, nhà văn đã viết bộ ba tiểu thuyết tự thuật nổi tiếng
Thời thơ ấu (1913-1914), Kiếm sống (1916) và Những trường đại
học của tôi (1922)
Sau khi cách mạng thành công, Gorky tỏ ra bất mãn với một số
chính sách đối đãi với giới nghệ sĩ của chính quyền mới. Năm 1921,
khi chồng cũ của nhà thơ Anna Akhmatova là Nikolai Gumilyov bị
bắt, Gorky đã vội vã đến Matxcơva và xin Lenin ân xá cho bạn
nhưng Gumilyov vẫn bị bắn mà không được đưa ra xét xử. Tuy
nhiên, một số giai thoại lại cho rằng, khi Anna Akhmatova và một
số nhà văn khác đề nghị Lenin giúp đỡ, ông đã không làm gì cả.
Trong bối cảnh đó, nhà văn đã tự nguyện xin sống lưu vong. "Với
một kẻ già cả, bất cứ nơi nào ấm áp đều có thể trở thành quê
hương”. Vào thập kỷ 20 của thế kỷ 20, Gorky đã hoàn thành cuốn
tiểu thuyết xuất sắc Sự nghiệp gia đình Artamov (1925).
Năm 1924-25, Gorky sống tại Sorrento, nhưng Stalin đã thuyết phục
được ông trở về Nga. Năm 1934, ông tham gia sáng lập và trở thành
chủ tịch đầu tiên của Hội Nhà văn Xô viết.
Ngày 18/6/1936, Gorky qua đời đột ngột vì bệnh viêm phổi. Tuy
nhiên, một số tài liệu lại cho rằng nhà văn mất vì bệnh tim. Đã có
nhiều lời đồn thổi quanh cái chết của Gorky nhưng không có chứng